Mời các bạn bấm nút nghe nội dung:
Dự thảo báo cáo chính trị trình ĐH Đảng lần thứ XIV đã định hướng xác lập mô hình tăng trưởng mới của đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Báo cáo chính trị cũng đặt ra các quyết sách đột phá về Giáo dục đào tạo và Khoa học công nghệ, trong đó chú trọng phát triển nguồn nhân lực hiện thực hóa đường lối phát triển của đất nước.
Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo cũng đã có những định hướng cụ thể về việc đẩy mạnh giáo dục khoa học-công nghệ-kỹ thuật hay giáo dục STEM trong các nhà trường.
Nghị quyết của Đảng tác động tới công tác đào tạo đội ngũ cho dạy học STEM
PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, trưởng khoa Kỹ thuật và Công nghệ, trường Đại học Sư Phạm Hà Nội khẳng định chưa bao giờ giáo dục STEM được quan tâm và tạo điều kiện như bây giờ. Từ những định hướng và Nghị quyết của Đảng như Nghị quyết 57, Nghị quyết 71 đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết của Chính phủ, chương trình hành động của Bộ GD-ĐT. Với tinh thần “vừa chạy, vừa xếp hàng”, những hoạt động giáo dục STEM được triển khai rộng khắp, đa dạng, linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với đặc điểm vùng miền, điều kiện của từng cơ sở.
Đồng hành còn có các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân cùng chung tay. Ví dụ như Petrovietnam thực hiện chương trình đầu tư 100 phòng thực hành STEM trên toàn quốc, với ước tính 3 tỷ đồng/phòng. Được các cấp quản lý và xã hội quan tâm, giáo dục STEM đang đứng trước cơ hội phát triển cả về “thời” và “thế”.
“Không chỉ giảng viên, và các thầy cô giảng dạy trong lĩnh vực STEM ở bậc đại học vui mừng, mà các thầy cô dạy học ở các bậc học khác nhau đều rất phấn khởi; không những ở trong khu vực công mà khu vực tư nhân cũng hết sức hân hoan. Tuy nhiên, bên cạnh vui mừng, những thầy cô giáo dạy STEM cũng cảm thấy có sức ép do kỳ vọng. Tuy nhiên, đó cũng tạo ra động lực nhất định để có những trăn trở, sáng tạo để thực hiện giáo dục STEM tốt và hiệu quả hơn”, thầy Hoài Nam chia sẻ.
Ngay cả khoa Sư phạm Kỹ Thuật, nơi thầy Hoài Nam giữ trọng trách đầu tàu cũng đã có những thay đổi mạnh mẽ, bắt đầu từ tên gọi. Khoa được đổi tên thành khoa Kỹ thuật và Công nghệ vào ngày 7/11/2025.
“Một mặt, việc đổi tên làm nhận diện thương hiệu rõ ràng hơn khi trong tên khoa có 2 từ Kỹ thuật và Công nghệ đại diện cho STEM. Thể hiện sự tham gia sâu sắc hơn của Khoa đối với việc phát triển giáo dục STEM, chẳng hạn tham gia tổ chức cuộc thi HNUE Robocons 2025, và tiếp đó là tham gia chính tổ chức cuộc thi HNUE Olympics STEM 2025 lần đầu tiên được chủ trì bởi Trường ĐHSP Hà Nội. Cả 2 cuộc thi đều có sự tham gia đông đảo của các trường phổ thông và địa phương, đặc biệt cuộc thi Olympics STEM thu hút 21 tỉnh thành với hơn 4000 học sinh các cấp tham gia”, PGS.TS Nguyễn Hoài Nam phân tích và nêu ví dụ về những chuyển biến về chất từ việc thay đổi tên gọi.
Sinh viên của Khoa có điều kiện được rèn luyện, học tập trong môi trường số, sẽ có sự chủ động nhất định, khi tốt nghiệp có thể lan tỏa và chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các đồng nghiệp khác trong nhà trường phổ thông. Từ đó, sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số tại nơi công tác với phương châm tích cực và chủ động của mỗi người.
Mặt khác, việc đổi tên lần này theo thầy Nam tạo thuận lợi trong việc phát triển các chương trình đào tạo ngoài sư phạm, thuộc lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ. Ví dụ như xây dựng và phát triển chương trình đào tạo cử nhân Hệ thống nhúng và IoT nhằm đáp ứng nhu cầu cao về nguồn nhân lực trong lĩnh vực này. Chính hoạt động này thể hiện sự chủ động của Khoa nhằm hiện thực hóa Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, đồng thời đáp ứng chủ trương của Trường ĐHSP Hà Nội phát triển thành ĐHSP Hà Nội trọng điểm, đa ngành vào năm 2030, có uy tín trong khu vực và quốc tế năm 2045.
Những chuyển biến trong dạy học STEM ở trường phổ thông và vai trò của giáo viên dạy STEM đã thay đổi
Với sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, trực tiếp là Bộ GD-ĐT cùng các Sở GD-ĐT địa phương, cũng như các tổ chức xã hội, việc dạy học STEM ở các trường phổ thông hiện nay theo thầy Hoài Nam đã khởi sắc hơn so với trước đây. Tuy nhiên còn hạn chế về tần suất, về đội ngũ giáo viên và trang thiết bị.
Từ năm học 2024-2025, giáo dục STEM không còn là thí điểm mà đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Đối với cấp tiểu học, mục tiêu năm học 2025-2026 là 100% các đơn vị triển khai giáo dục STEM. Đối với cấp trung học, nhiều trường đã xây dựng được “Bài học STEM” trong kế hoạch nhà trường dù tần suất thực hiện còn khiêm tốn, trung bình mỗi kỳ, học sinh được tham gia từ 1-2 bài học STEM.
Đội ngũ giáo viên nhiều nơi đã được tập huấn, tham gia những khóa ngắn hạn hoặc trực tuyến về dạy học STEM; tuy nhiên, không phải giáo viên nào cũng tự tin để thiết kế một bài học STEM hoàn chỉnh khi không có tài liệu mẫu.
“Tất nhiên hoạt động STEM trong nhà trường phổ thông được tổ chức đa dạng dưới nhiều hình thức: hoạt động STEM, bài học STEM, trải nghiệm STEM, CLB STEM, ngày hội STEM, thi khoa học kĩ thuật… Đối với chương trình môn học, không phải bài học nào cũng thuận lợi cho việc tổ chức dạy học dưới hình thức giáo dục STEM”, PGS.TS Nguyễn Hoài Nam cho biết.
Bên cạnh đó, một số GV chưa thật sự chú trọng để rèn luyện HS thực hiện các hoạt động tuân thủ tiến trình STEM phổ biến như tiến trình khoa học hay tiến trình kỹ thuật. Chẳng hạn các em thiếu kỹ năng đọc tài liệu hướng dẫn/tài liệu kĩ thuật trước khi thực hành thí nghiệm; thực hiện thiết kế ngược (làm sản phẩm xong mới thực hiện bản vẽ thiết kế). Mặt khác, trang thiết bị chưa được đáp ứng kịp thời, thiếu cơ sở vật chất, không gian sáng chế…; những hoạt động STEM được xã hội hóa, do tư nhân đầu tư chủ yếu hướng tới robotics, lập trình… phần nào ảnh hưởng tới sự phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng STEM của học sinh.
Trên thực tế, cơ sở vật chất tác động không nhỏ tới việc tạo điều kiện hay cản trở hoạt động giáo dục STEM. Tuy nhiên yếu tố con người – tức là giáo viên theo thầy Hoài Nam vẫn là nhân tố quan trọng nhất. Quốc tế cũng đã từng có những nghiên cứu chứng minh ở nơi điều kiện khó khăn, sức sáng tạo càng cao. Giáo viên có thể tạo ra những chủ đề, hoạt động STEM phù hợp, gắn chặt với bối cảnh địa phương của học sinh, qua đó tạo ra sự gần gũi và động lực để các em khám phá, giải quyết vấn đề, tạo ra sản phẩm kỹ thuật phù hợp với nhận thức và kỹ năng cụ thể theo lứa tuổi, vùng miền.
Ở góc nhìn khác, chính điều này giúp thực hiện mục tiêu của giáo dục STEM trong việc tạo ra sự hứng thú của học sinh thông qua việc giải quyết vấn đề thực tế, khuyến khích tư duy phản biện, sáng tạo và hợp tác ở người học; từ đó cũng giúp khám phá năng lực tiềm ẩn của học sinh, giúp định hướng vào ngành nghề STEM khi các em trưởng thành. Việc này còn tránh quan niệm phiến diện khi gán robotics đại diện cho STEM, STEM là Robotics. Từ đó, giúp thầy cô tự tin, chủ động và sáng tạo thực hiện giáo dục STEM phù hợp với hoàn cảnh.
Ngoài những chương trình, khóa học nhằm nâng cao trình độ, bản thân giáo viên cũng cần nỗ lực “nâng cấp” trình độ bản thân. Cùng những phần mềm đặc thù cho môn học, những công nghệ mới nổi như ứng dụng AI trong dạy học cũng được chú trọng phân tích, hướng dẫn ứng dụng trong dạy học môn Công nghệ.
“Giáo viên Công nghệ cần thường xuyên cập nhật để khai thác công cụ hiệu quả hơn. Khoa chúng tôi cũng có xây dựng kênh Facebook và youtube để cung cấp thông tin tới giáo viên, cũng là diễn đàn để giáo viên trao đổi, thảo luận chuyên môn, trong đó khuyến khích giáo viên có kinh nghiệm, chuyên môn vững vàng chia sẻ. Bằng cách này, giúp giáo viên Công nghệ chủ động hơn trong giảng dạy với xu thế mới”, thầy Hoài Nam cho biết.
Nâng cao chất lượng giáo dục STEM ở trường phổ thông cần nỗ lực từ nhiều phía
Giáo dục STEM tại các địa phương cần tiếp tục được đầu tư bài bản, từ việc tập huấn chuyên môn hiệu quả, sát thực với điều kiện địa phương, không chỉ lí thuyết, mà cần chuyển hóa thành hành động, khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên, nhưng cũng cần chuẩn hóa về quy trình và hành động; xây dựng cộng đồng STEM ở địa phương để thảo luận, hỗ trợ chuyên môn giữa các giáo viên, đồng thời cũng được hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia giáo dục STEM.
Cụ thể, ngành giáo dục các địa phương tiếp tục đầu tư cho giáo dục STEM từng bước, từng giai đoạn, huy động nguồn lực xã hội. Đầu tư sẽ bao gồm tài chính, trang thiết bị, cơ sở vật chất, chính sách thi đua khen thưởng, khuyến khích và bồi dưỡng giáo viên.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ cùng với sự hỗ trợ của công nghệ, địa phương nên phát triển những kho học liệu số dùng chung để hỗ trợ giáo viên; đồng thời có sự kết nối với các cơ sở giáo dục đào tạo, bồi dưỡng STEM có uy tín như Trường ĐHSP Hà Nội để tiếp tục hỗ trợ, bồi dưỡng giáo viên và quản lý nhà trường về giáo dục STEM. Bằng cách này, vừa phát huy hiệu quả, vai trò và trách nhiệm của các cơ sở giáo dục đại học đối với giáo dục phổ thông, vừa có những tiếp cận đúng và phù hợp với giáo dục STEM ở địa phương.
Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ ở khắp nơi trên cả nước ta. Bộ GD-ĐT cũng đã có công văn hướng dẫn các cơ sở giáo dục đại học đưa năng lực số vào một trong các chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. Chuyển đổi số không chỉ giới hạn khai thác các công cụ để số hóa tài liệu, xây dựng nội dung, mà cần có những cách tiếp cận chủ động và sáng tạo để tiếp cận và tương tác trong môi trường số, đảm bảo được sự an toàn văn minh, đạo đức trong môi trường này.
Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, trường đại học Sư phạm Hà Nội trong nhiều năm cũng có những hỗ trợ cụ thể trong việc đào tạo, đào tạo lại giáo viên thông qua những chương trình bồi dưỡng về chuyên môn, về phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực môn Công nghệ, trong đó có tiếp cận theo giáo dục STEM. Ngoài những phần mềm đặc thù cho môn học, những công nghệ mới nổi như ứng dụng AI trong dạy học cũng được chú trọng phân tích, hướng dẫn ứng dụng trong dạy học môn Công nghệ. Giáo viên Công nghệ cũng cần thường xuyên cập nhật để khai thác công cụ hiệu quả hơn./.
