Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, hành trình tìm lại danh tính cho các anh hùng liệt sĩ vẫn là niềm mong mỏi của hàng vạn gia đình. Những ngày này, cùng với Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhiều thân nhân đã chủ động tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN với hy vọng sớm tìm được người thân sau nhiều năm chờ đợi.
Có mặt từ sáng sớm tại điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN ở Trường THCS Thành Công (phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội), bà Nguyễn Hương Dưỡng, 75 tuổi, con gái liệt sĩ Nguyễn Ngọc Trân không giấu được sự xúc động.
Mang theo những giấy tờ ít ỏi còn lưu giữ về người cha đã hy sinh, bà Dưỡng cho biết gia đình đã nhiều năm tìm kiếm nhưng đến nay vẫn chưa biết nơi an nghỉ của cha mình.
"Gia đình chỉ mong lần lấy mẫu này sẽ mở ra thêm một cơ hội để tìm được cha. Dù phải chờ đợi bao lâu, chúng tôi vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ được đón cha trở về với quê hương", bà Dưỡng chia sẻ.
Cùng chung niềm mong mỏi ấy, bà Vũ Thị Cải, con gái liệt sĩ Hoàng Long cho biết, việc đến lấy mẫu sinh phẩm ADN không chỉ là trách nhiệm với người đã khuất mà còn là niềm hy vọng của cả gia đình.
"Dù biết việc giám định ADN không phải trường hợp nào cũng có kết quả ngay, nhưng chúng tôi vẫn tin rằng với sự phát triển của khoa học công nghệ, cơ hội tìm lại cha sẽ ngày càng lớn hơn", bà Cải bày tỏ.
Theo TS. Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN, Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, hiện cả nước vẫn còn gần 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đây là khối lượng công việc rất lớn nhưng cũng là nhiệm vụ đặc biệt thiêng liêng đối với đội ngũ làm công tác giám định ADN.
"Chúng tôi xác định đây là trách nhiệm rất nặng nề nhưng cũng vô cùng cao quý và sẽ nỗ lực hết sức để hoàn thành nhiệm vụ được giao", TS. Trần Trung Thành chia sẻ.
TS. Trần Trung Thành cho biết, bước tiến quan trọng hiện nay là việc Việt Nam đã làm chủ công nghệ giám định ADN thế hệ mới (công nghệ NGS-SNP), cho phép mở rộng đối tượng đối sánh không chỉ theo dòng mẹ mà cả dòng cha, đồng thời có thể xác định quan hệ huyết thống qua nhiều thế hệ. Công nghệ này cũng giúp nâng cao khả năng phân tích đối với những mẫu hài cốt đã bị phân hủy nặng sau hàng chục năm.
Thực tế, năm 2025, công nghệ mới đã được áp dụng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng), xác định thành công danh tính hai liệt sĩ từ kết quả đối sánh với 14 gia đình thân nhân. Hiện Trung tâm Giám định ADN đang tiếp tục triển khai tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng (An Giang) để đánh giá khả năng áp dụng trên quy mô lớn.
TS. Trần Trung Thành cho rằng, song song với việc ứng dụng công nghệ mới, xây dựng cơ sở dữ liệu ADN và Ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ là nền tảng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả đối sánh trong thời gian tới. Ông cũng khẳng định các mẫu sinh phẩm và thông tin cá nhân của thân nhân liệt sĩ được các cơ quan chức năng quản lý theo quy trình chặt chẽ, bảo đảm an toàn và bảo mật.
Đối với các gia đình liệt sĩ, TS. Trần Trung Thành khuyến nghị khi có thông báo của cơ quan chức năng cần tích cực phối hợp cung cấp mẫu sinh phẩm và kê khai đầy đủ thông tin theo hướng dẫn.
"Mỗi mẫu sinh phẩm được cung cấp hôm nay sẽ góp thêm một cơ hội để xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ trong tương lai", ông Thành nhấn mạnh.
Việc triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cùng với ứng dụng công nghệ giám định ADN thế hệ mới được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá, góp phần đưa nhiều anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương sau nhiều năm mong đợi./.
