Nhằm tạo cú hích mạnh mẽ khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng, Thành phố Hồ Chí Minh lên phương án dự kiến chi khoảng 7.000 tỷ đồng/năm để miễn phí vé xe buýt cho toàn dân. Đây được xem là động thái quyết liệt nhất từ trước đến nay nhằm thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm trong việc xử lý dứt điểm tình trạng kẹt xe và ô nhiễm môi trường tại đô thị lớn nhất cả nước. Lãnh đạo thành phố Hồ Chí Minh đánh giá chính sách miễn phí xe buýt cho toàn bộ người dân không chỉ giảm áp lực giao thông, cải thiện môi trường mà còn mang ý nghĩa an sinh, giúp người thu nhập thấp giảm chi phí đi lại, đồng thời hạn chế xe máy cũ phát thải cao.

Chuyên gia giao thông, TS Phan Lê Bình tại phòng thu của VOV2

Chia sẻ với PV VOV2, Chuyên gia giao thông, TS Phan Lê Bình cho rằng, đây là một quyết tâm rất mạnh mẽ từ phía chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh. Nếu so sánh với Thành phố Hà Nội hiện đang bỏ ra xấp xỉ 3.000 tỉ đồng mỗi năm để trợ giá cho toàn bộ hệ thống xe buýt của thành phố thì 7.000 tỷ đồng là một con số cực kỳ lớn.

“Như vậy là TP Hồ Chí Minh hướng đến chi ra gấp đôi so với mức trợ giá hàng năm của Thành phố Hà Nội. Và con số này chúng ta nhân lên 7 hoặc 8 năm liên tục thì nó đạt đến khoảng 56.000 tỷ đồng, hoàn toàn đủ để xây một tuyến tàu điện ngầm trong nội đô của TP. Hồ Chí Minh”. Đưa ra phép so sánh và tính toán này, TS Phan Lê Bình muốn nhấn mạnh đến quyết tâm rất cao của chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh trong việc tìm cách nâng cao mức độ sử dụng phương tiện giao thông công cộng của người dân.

Giữa những áp lực ngày càng lớn về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và chi phí đi lại tại các đô thị lớn, thì việc Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến chi khoảng 7.000 tỷ đồng để miễn phí vé xe buýt được người dân hết sức ủng hộ. Em Lê Thị Hoài 20 tuổi, sinh viên của một trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí đi lại mà còn góp phần giải quyết bài toán tắc đường, ô nhiễm…vấn đề tồn tại bao năm diễn ra ở thành phố đông dân nhất cả nước.

Miễn phí vé xe buýt được kỳ vọng là một giải pháp tạo thói quen sử dụng phương tiện giao thông công cộng của người dân

Một chính sách được xem là táo bạo, mang theo kỳ vọng thay đổi thói quen đi lại, thúc đẩy giao thông công cộng, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít câu hỏi về hiệu quả, tính bền vững và cách triển khai. Theo Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Trần Lưu Quang, để người dân bỏ xe máy, xe buýt phải đủ hấp dẫn, thuận tiện và đúng giờ. Vì vậy, ngoài miễn phí vé, thành phố sẽ cải thiện chất lượng dịch vụ, mở rộng mạng lưới tuyến.

Sở Xây dựng được giao quy hoạch lại hệ thống theo hướng hiệu quả, nâng cao trải nghiệm hành khách. Thành phố Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu tăng tỷ lệ xe buýt điện thông qua các cơ chế tài chính. Hiện thành phố có khoảng hơn 2.300 xe buýt, trong đó 1.300 xe sử dụng điện.

Nhiều chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra rằng miễn phí giá vé là một yếu tố quan trọng, nhưng chưa phải là tất cả và không phải là yếu tố tiên quyết để giữ chân hành khách. Nếu cơ sở hạ tầng không được cải thiện đồng bộ, nếu chất lượng dịch vụ vẫn giậm chân tại chỗ thì người dân sẽ nhanh chóng quay lại với xe cá nhân.

Tại nhiều điểm dừng đón xe buýt, hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ, thiếu mái che, thậm chí bị lấn chiếm gây khó khăn cho hành khách

Cùng quan điểm này, TS. Phan Lê Bình cho rằng, chi phí đi xe buýt hiện nay không phải quá lớn; điều khiến người dân thực sự e ngại là thời gian di chuyển quá dài và sự bất tiện khi phải đi bộ ở hai đầu hành trình. Bởi vậy, theo TS Bình thay vì việc miễn phí 100% vé xe buýt thì cũng có thể nghĩ đến một phương án khác đó là trợ giá cho các chuyến xe di chuyển từ nhà đến bến xe buýt và ngược lại: “Đó cũng có thể xem là một cách để thu hút người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng nhiều hơn so với việc chỉ đơn thuần là miễn phí hoàn toàn xe buýt”.

Bên cạnh đề xuất này, TS Phan Lê Bình cũng khuyến cáo, để người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng, xe buýt cần được ưu tiên hơn trong tổ chức giao thông để đảm bảo tính đúng giờ của loại phương tiện này. “Muốn xe buýt đúng giờ thì phải bố trí làn ưu tiên hoặc làn dành riêng cho xe buýt trong giờ cao điểm. Chứ hiện nay xe buýt tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn phải vật lộn giữa dòng xe máy và ô tô, khiến thời gian di chuyển không có lợi thế cạnh tranh”, TS Phan Lê Bình chia sẻ.

Một vấn đề khác cũng được Chuyên gia giao thông Phan Lê Bình nhắc tới, đó là nguồn lực thực hiện. Với quy mô dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm, toàn bộ chi phí vận hành sẽ đổ dồn lên ngân sách thành phố, đây sẽ là một áp lực không nhỏ. Bởi vậy theo ông Bình, miễn phí vé xe buýt chỉ nên là giải pháp ngắn hạn. Khi giao thông công cộng đã trở nên quen thuộc, thành phố nên quay lại cơ chế thu phí hợp lý. Và điều quan trọng phải đặc biệt lưu ý chìa khóa thành công không chỉ là giá vé mà phải là sự nâng cấp đồng bộ về hạ tầng, từ làn đường riêng đến việc phủ xanh hệ thống bằng xe buýt điện, nhằm tạo ra một hệ sinh thái giao thông công cộng bền vững.