Đổi mới tư duy lập pháp, mở đường cho phát triển

Sau 17 ngày làm việc tích cực, khẩn trương, nghiêm túc, dân chủ và trách nhiệm cao, với tinh thần đổi mới, tổ chức khoa học, chuẩn bị kỹ lưỡng, tập trung cao độ, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa 16 đã hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình đề ra.

Nhìn lại toàn bộ kỳ họp, phát biểu tại lễ bế mạc kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, khối lượng công việc lớn, thời gian được rút ngắn, song kỳ họp đã hoàn thành yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành chương trình lập pháp mà quan trọng hơn là chất lượng và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn của các luật, nghị quyết được Quốc hội xem xét, thông qua.

Tại Kỳ họp này, Quốc hội đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật, cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật khác để kịp thời giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực tế, tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Cùng với đó, tại kỳ họp này Quốc hội đã xem xét, quyết định 07 vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước, mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy kết nối hạ tầng, đảm bảo an ninh năng lượng, phát triển đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực phát triển và thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

“Các vị đại biểu Quốc hội đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, thảo luận sôi nổi, dân chủ, với 2.680 ý kiến tại Tổ, 535 ý kiến tại Hội trường rất thẳng thắn, sâu sắc, xuất phát từ thực tiễn, bám sát sự lãnh đạo của Đảng; đề xuất nhiều vấn đề, được cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp thu đầy đủ. Nhờ vậy, Quốc hội đã đạt được sự đồng thuận cao đối với toàn bộ nội dung. Đây chính là sự "Linh hoạt - Nhanh chóng - Quyết liệt - Đồng hành" của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trong việc tạo lập hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tất cả vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước và nâng cao đời sống, hạnh phúc của Nhân dân” – Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chất lượng không chỉ ở số lượng luật, nghị quyết được thông qua

Đánh giá về kỳ họp, theo các đại biểu Quốc hội đây là một kỳ họp trong bối cảnh khối lượng công việc của Quốc hội ngày càng lớn, thời gian ngày càng đòi hỏi khẩn trương, yêu cầu về chất lượng lập pháp cũng ngày càng cao. Điều đó đặt ra nhu cầu đổi mới phương thức phối hợp giữa Quốc hội và Chính phủ, tăng tính chủ động ngay từ sớm.

Đại biểu Phan Đức Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng điều đáng ghi nhận không chỉ là Quốc hội hoàn thành toàn bộ chương trình với khối lượng công việc lớn, mà còn ở chất lượng và tác động thực tế của các quyết sách.

Theo đại biểu Phan Đức Hiếu, một số luật, nghị quyết được thông qua tại kỳ họp lần này có tác động trực tiếp đến việc tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Ví dụ các quy định về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài nguyên, nông nghiệp hay chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa được kỳ vọng góp phần giảm chi phí, tạo thêm dư địa cho sản xuất, kinh doanh.

“Trong kỳ họp lần này thì chất lượng công việc rất đáng lưu ý”- đại biểu Phan Đức Hiếu nhận định.

Tiền lệ mới trong phối hợp lập pháp

Một điểm đáng chú ý được đại biểu Phan Đức Hiếu nhấn mạnh là tại kỳ họp này, đó là lần đầu tiên Quốc hội thảo luận, cho ý kiến đối với hồ sơ chính sách của Chính phủ ngay từ giai đoạn sớm. Trước đây, việc xây dựng hồ sơ chính sách chủ yếu thuộc quá trình chuẩn bị của Chính phủ, sau đó mới trình Quốc hội xem xét dự án luật. Việc Quốc hội tham gia cho ý kiến sớm giúp cơ quan soạn thảo có thêm cơ sở để tiếp thu, hoàn thiện chính sách trước khi xây dựng dự thảo luật.

“Cách làm này cho thấy hiệu quả của sự phối hợp “từ sớm, từ xa”, giúp các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ chủ động hơn, qua đó giảm áp lực về thời gian và nâng cao chất lượng công việc.”- Đại biểu Phan Đức Hiếu chia sẻ với VOV2.

Tuy nhiên, theo đại biểu Phan Đức Hiếu, đây cũng là tiền lệ mới đặt ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về quy trình, thủ tục, trách nhiệm tiếp thu và giá trị của ý kiến Quốc hội đối với hồ sơ chính sách.

“Nếu thực sự đây là một công việc có hiệu quả và tốt thì có lẽ Quốc hội với Chính phủ cũng nên thảo luận xem liệu đây có phải là một công việc cần thiết không, hoặc không cần thiết cho mọi đạo luật nhưng có thể cần thiết cho một số đạo luật quan trọng” - đại biểu Phan Đức Hiếu nói.

Theo ông, nếu được chính thức hóa, cơ chế phối hợp từ sớm, từ xa sẽ giúp mỗi bên chủ động hơn, giảm áp lực công việc và đồng thời nâng cao chất lượng lập pháp.

Quan trọng nhất là đưa luật, chính sách vào cuộc sống

Một vấn đề được đặt ra sau mỗi kỳ họp Quốc hội là: những quyết sách được thông qua sẽ tạo ra thay đổi như thế nào trong đời sống?

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (ĐBQH TP Hải Phòng), kết quả nổi bật của kỳ họp không chỉ nằm ở số lượng luật, nghị quyết được thông qua mà quan trọng hơn là tính kịp thời và khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện tổ chức bộ máy, tháo gỡ những vướng mắc và huy động nguồn lực cho phát triển, nhiều quyết sách tại kỳ họp lần này được kỳ vọng tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống người dân, hoạt động của doanh nghiệp và hiệu quả vận hành của bộ máy Nhà nước.

Tinh thần xuyên suốt, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, là pháp luật phải đi trước hoặc ít nhất phải theo kịp yêu cầu của thực tiễn, không để khoảng trống, vướng mắc làm chậm sự phát triển.

“Bởi điều người dân quan tâm cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu văn bản pháp luật, mà là thủ tục có thuận lợi hơn, cơ hội việc làm và sinh kế có tốt hơn, dịch vụ công có dễ tiếp cận hơn và quyền, lợi ích hợp pháp có được bảo đảm tốt hơn hay không. Đây cũng chính là thước đo thực chất đối với hiệu quả của hoạt động lập pháp.”- Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ

Tuy nhiên, thông qua luật mới chỉ là bước đầu. Khâu tổ chức thực hiện mới quyết định chính sách có thực sự đi vào cuộc sống. Theo đại biểu, Chính phủ, các bộ, ngành cần khẩn trương ban hành đầy đủ văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, bảo đảm đồng bộ, tránh tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng người dân, doanh nghiệp vẫn phải chờ nghị định, thông tư. Đặc biệt, chất lượng văn bản hướng dẫn cần được kiểm soát chặt chẽ, không để phát sinh thêm thủ tục, điều kiện hay “giấy phép con” trái với tinh thần cải cách mà Quốc hội đã quyết định. Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp và người đứng đầu, gắn với tiến độ và kết quả cụ thể. Một chính sách đúng nhưng tổ chức thực hiện chậm, thiếu nguồn lực hoặc được hiểu và áp dụng khác nhau ở mỗi nơi thì hiệu quả đối với người dân sẽ bị giảm đáng kể.

Khẩn trương nhưng không đánh đổi chất lượng

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (ĐBQH thành phố Hà Nội) cho rằng điểm đáng ghi nhận của kỳ họp là dù khối lượng công việc rất lớn, tinh thần chung không phải làm luật để chạy theo số lượng hay chỉ hoàn thành chương trình, mà hướng tới việc mỗi đạo luật thực sự giải quyết được vấn đề của cuộc sống. Ông đặc biệt đánh giá cao việc tổ chức kỳ họp thành hai đợt, có khoảng thời gian giữa hai đợt để các cơ quan nghiên cứu ý kiến đại biểu, tiếp thu, chỉnh lý và tiếp tục rà soát dự thảo trước khi Quốc hội xem xét, quyết định.

“Khẩn trương không đồng nghĩa với giản lược quy trình, càng không thể đánh đổi chất lượng lấy tốc độ” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, qua các phiên thảo luận, các đại biểu ngày càng tập trung nhiều hơn vào những câu hỏi về chính sách và khả năng thực thi: Quy định này có giải quyết được điểm nghẽn không? Có phát sinh thêm thủ tục không? Phân cấp có đi cùng nguồn lực và trách nhiệm không? Quyền của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm như thế nào? Luật có khả thi khi xuống đến cơ sở hay không? Cách đặt vấn đề như vậy, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, làm cho hoạt động lập pháp ngày càng thực chất hơn.

“Chất lượng của một kỳ họp lập pháp cuối cùng không chỉ đo bằng số đạo luật được thông qua, mà phải được đo bằng những vướng mắc được tháo gỡ, những nguồn lực được khơi thông và mức độ thuận lợi hơn mà người dân, doanh nghiệp cảm nhận được khi luật đi vào cuộc sống”- PGS.TS Bùi Hoài Sơn bày tỏ.

Từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển

Một chuyển biến rõ nét được PGS.TS Bùi Hoài Sơn đánh giá qua kỳ họp là sự thay đổi trong tư duy lập pháp: từ tư duy thiên về quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ câu hỏi “quản lý thế nào cho chặt” sang câu hỏi “pháp luật phải làm gì để giải phóng nguồn lực và tạo điều kiện cho cái mới phát triển”.

Tinh thần này thể hiện trong nhiều dự án luật được Quốc hội xem xét, với yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm tiền kiểm nhưng tăng cường hậu kiểm; phân cấp, phân quyền mạnh hơn nhưng phải gắn với năng lực, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

“Nhà nước kiến tạo không phải là Nhà nước quản lý ít đi, mà là quản lý thông minh hơn, đúng chỗ hơn và dành nhiều không gian hơn cho xã hội sáng tạo”- PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định.

Đưa thực tiễn vào ngay từ khâu thiết kế chính sách

Một điểm khác được các đại biểu đánh giá cao là yêu cầu đưa thực tiễn vào ngay từ khâu thiết kế chính sách.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, những vướng mắc từ địa phương, doanh nghiệp, quá trình tổ chức bộ máy mới hay sự phát triển nhanh của công nghệ đang được phản ánh trực tiếp vào các cuộc thảo luận tại Quốc hội. Đây là thay đổi quan trọng, bởi một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần chặt chẽ về mặt kỹ thuật mà còn phải có khả năng thích ứng với thực tiễn.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cũng nhấn mạnh yêu cầu quan trọng nhất sau khi luật được thông qua là phải đưa luật vào cuộc sống. Theo bà, việc tổ chức kỳ họp không thường lệ xuất phát từ những yêu cầu cấp bách của thực tiễn, cần sớm có luật và nghị quyết để tháo gỡ các vướng mắc. Nhưng nếu luật được ban hành mà không được triển khai hiệu quả thì mục tiêu của việc lập pháp sẽ không đạt được.

“Điều quan trọng nhất không phải là ra luật như thế nào, mà điều quan trọng nhất là làm sao để những luật này đi vào cuộc sống”- đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.

Thước đo cuối cùng là hiệu quả thực thi

Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển với nhiều yêu cầu mới, đồng thời phải xử lý không ít vấn đề cấp thiết phát sinh từ thực tiễn. Điểm nổi bật của kỳ họp vì thế không chỉ nằm ở khối lượng luật, nghị quyết được xem xét, thông qua, mà còn ở cách tiếp cận ngày càng thực chất hơn đối với hoạt động lập pháp.

Từ phối hợp sớm giữa Quốc hội và Chính phủ, tổ chức kỳ họp theo hướng có thời gian để tiếp thu, chỉnh lý, đến yêu cầu giảm thủ tục, tăng hậu kiểm, phân cấp gắn với nguồn lực và đưa thực tiễn vào quá trình thiết kế chính sách, tất cả đều hướng tới một mục tiêu: hoàn thiện thể chế để mở đường cho phát triển.

Nhưng giá trị của một đạo luật không dừng lại ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Thước đo cuối cùng vẫn là khi luật đi vào cuộc sống, những khó khăn vướng mắc có thực sự được tháo gỡ, người dân và doanh nghiệp có thực sự thuận lợi hơn, nguồn lực có được khơi thông và chính sách có tạo ra động lực mới cho phát triển hay không.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra sau Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất: không chỉ làm luật nhanh hơn, mà phải làm luật tốt hơn, sát thực tiễn hơn và có khả năng kiến tạo phát triển trong dài hạn./