Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục khi tính thuế: Lấy con người làm trung tâm

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định hướng dẫn một số nội dung của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, trong đó đáng chú ý là đề xuất cho phép khấu trừ thêm chi phí y tế và giáo dục trước khi tính thu nhập chịu thuế đối với tiền lương, tiền công.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng, đặc biệt là chi phí y tế và giáo dục, những khoản chi thiết yếu gắn liền với chất lượng sống của mỗi gia đình, đề xuất này nhận được kỳ vọng giúp người nộp thuế nhẹ gánh hơn, góp phần nuôi dưỡng nguồn thu.

TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách vĩ mô của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách đánh giá đây là một bước đi mang tính đột phá và hết sức cần thiết khi Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2025 chính thức đi vào đời sống. Ông Việt cho rằng, ý nghĩa cốt lõi ở đây chính là việc chuyển dịch từ tư duy "cào bằng" sang tư duy "tính đúng, tính đủ". “Đây không đơn thuần là một kỹ thuật tính thuế, mà là một tín hiệu chính sách quan trọng trong năm 2026. Ý nghĩa cốt lõi là sự chuyển dịch từ hỗ trợ diện rộng (cào bằng) sang hỗ trợ có mục tiêu”, TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Có thể thấy, nếu như mức giảm trừ gia cảnh vừa được Quốc hội thông qua giúp bù đắp sự trượt giá của CPI, thì việc cho phép khấu trừ chi phí y tế và giáo dục lại đánh đúng vào hai nhu cầu thiết yếu nhất ảnh hưởng đến chất lượng nhân lực. Đây là cách Nhà nước chia sẻ gánh nặng tài chính trực tiếp với người dân, giúp họ tăng thu nhập khả dụng và kích cầu tiêu dùng nội địa trong năm 2026. Xét về góc độ nhân văn, chính sách này thể hiện rõ triết lý "lấy con người làm trung tâm".

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, việc giảm thuế cho chi phí y tế và giáo dục chính là cách Nhà nước "đồng đầu tư" với người dân vào chất lượng nguồn nhân lực. Đây là bước đi hướng tới việc hiện thực hóa tư duy "lấy con người làm trung tâm" trong phát triển kinh tế bền vững. Bởi khi chi phí cho giáo dục giảm xuống nhờ ưu đãi thuế, người dân sẽ sẵn lòng đầu tư vào các khóa đào tạo kỹ năng mới, ngoại ngữ hay công nghệ. Về lâu dài, điều này sẽ tạo ra một lực lượng lao động có năng suất cao hơn, trực tiếp tháo gỡ nút thắt về chất lượng nhân lực cho mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo. Hơn nữa, đây là bước tiến dài để tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Tại các quốc gia phát triển, thuế thu nhập cá nhân không chỉ là công cụ thu ngân sách mà còn là công cụ điều tiết xã hội, khuyến khích các hành vi tích cực như đầu tư vào giáo dục và chăm sóc sức khỏe chủ động.

Một chính sách nhân văn và cần thiết, nhưng để đảm bảo tính khả thi, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, cần 2 điều kiện quan trọng là chuyển đổi số và hệ thống hoá đơn điện tử, dữ liệu liên thông. “Chúng ta không thể triển khai chính sách này bằng phương thức thủ tục giấy tờ rườm rà mà cần sự liên thông tuyệt đối giữa hóa đơn điện tử y tế, giáo dục với hệ thống quản lý thuế”. Khẳng định điều này, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện chống gian lận, mà là câu chuyện giảm chi phí tuân thủ cho người dân. Chỉ khi dữ liệu được "số hóa" và xác thực tự động, người dân mới dễ dàng kê khai, và cơ quan thuế mới có thể kiểm soát hiệu quả mà không làm phát sinh chi phí tuân thủ quá lớn cho xã hội. Ngoài ra, nếu việc chứng minh chi phí quá phức tạp, người dân sẽ bỏ qua quyền lợi, và chính sách sẽ mất đi tác dụng kích thích kinh tế như kỳ vọng.

Ngoài ra, để chính sách thực sự đi vào đời sống, quy trình hoàn thuế hoặc quyết toán thuế phải cực kỳ đơn giản trên ứng dụng di động (như eTax Mobile). Có như vậy, người nộp thuế mới thấy được lợi ích thực sự thay vì e ngại những thủ tục hành chính phức tạp.

“Hãy biến việc quyết toán thuế thành một trải nghiệm số giản đơn. Đồng thời, cần mở rộng danh mục chi phí giáo dục bao gồm cả đào tạo nghề và kỹ năng ngắn hạn, vì đó là những gì thị trường lao động năm 2026 đang đòi hỏi”, TS Việt khuyến nghị.

Một chính sách thuế tốt trong giai đoạn này phải là chính sách thuế biết sẻ chia và biết đầu tư. Khấu trừ chi phí y tế và giáo dục chính là cam kết của Nhà nước trong việc đồng hành cùng người dân nâng cao vị thế của chính mình trong xã hội và thụ hưởng thành quả thực chất của tăng trưởng bền vững.