Xây dựng hồ chứa lớn để hạn chế lũ rừng ngang

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, khu vực lưu vực sông Bùi, sông Tích còn nhiều hạn chế về hệ thống đê điều, thủy lợi, trong khi diễn biến mưa lũ ngày càng phức tạp. Các tuyến đê bao hữu Tích có cao trình khoảng 8m, khi mực nước tại cống Vĩnh Phúc vượt 8m (báo động III), đê sẽ bị tràn. Các tuyến đê bao hữu Bùi có cao trình tương đương 7m, khi mực nước tại Yên Duyệt đạt 7m, đê sẽ bị tràn.

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, khu vực hạ lưu thường xuất hiện các đợt lũ lớn. Trong đợt mưa lũ năm 2026 vừa qua, do ảnh hưởng của mưa kéo dài hơn 4 ngày, mực nước các sông đồng loạt dâng cao. Sông Tích tại Kim Quan đạt đỉnh 9,12m; sông Bùi tại Yên Duyệt đạt đỉnh trên 7,8m; sông Đáy tại Ba Thá đạt khoảng 7,2m và sông Mỹ Hà đạt khoảng 6,1m. Do đó, nhiều tuyến bờ bao trên địa bàn bị tràn.

Nguyên nhân ngập lụt chủ yếu liên quan đến dòng chảy, mưa lớn kéo dài và lũ rừng ngang từ thượng nguồn đổ về. Hiện nay, khu vực mới chủ yếu chịu tác động của lũ rừng ngang; nếu trong thời gian tới xuất hiện thêm lũ từ các lưu vực thượng nguồn, áp lực đối với hệ thống tiêu thoát sẽ rất lớn. Trong trường hợp mực nước các sông dâng cao, việc bơm tiêu cũng gặp khó khăn, có thể kéo dài thời gian ngập.

Một số hồ chứa nước được xây dựng để cắt lũ rừng ngang nhưng quy mô chưa đáp ứng yêu cầu. Một trong những giải pháp cần nghiên cứu là khảo sát các khu vực miền núi, xác định những vị trí phù hợp để xây dựng các hồ chứa có quy mô lớn nhằm giữ nước, hạn chế lũ rừng ngang. Các hồ này có thể kết hợp tạo cảnh quan, phát triển du lịch và tạo điều kiện phát triển kinh tế địa phương.

“Đối với khu vực hạ lưu, khi lũ từ Chương Mỹ tràn sang Quốc Oai và tiếp tục ảnh hưởng các khu vực phía dưới, lượng nước rất lớn trong khi các hồ chứa hiện có quy mô chỉ vài chục đến vài trăm héc-ta, khó đáp ứng yêu cầu điều tiết. Vì vậy, cần nghiên cứu hình thành các hồ chứa lớn, vừa có khả năng tích nước, vừa tạo cảnh quan và không gian phát triển”, ông Lê Thanh Nam, giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phân tích.

Ông Lê Thanh Nam, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội

Hồ chứa nước bảo đảm đủ dung tích tích nước, hạn chế tối đa tác động của lũ rừng ngang, đồng thời tạo nguồn nước phục vụ sản xuất trong mùa khô. Bởi thực tế, vào mùa mưa cần chủ động phòng, chống lũ, nhưng đến mùa khô, nước trên sông Tích, sông Bùi lại thiếu, người dân vẫn phải sử dụng các giải pháp bơm tưới để phục vụ sản xuất.

Đợt mưa lũ vừa qua gây ảnh hưởng lớn trên nhiều địa bàn. Có 6 xã của khu vực huyện Chương Mỹ (cũ) chịu ảnh hưởng của ngập lụt, trong đó Xuân Mai, Quảng Bị và Trần Phú là 3 xã bị ảnh hưởng nặng. Nguyên nhân ngập lụt chủ yếu do nước từ sông Bùi (khu vực Lương Sơn, Hòa Bình trước đây) đổ về, kết hợp với nước sông Tích từ khu vực Ba Vì, Sơn Tây, Quốc Oai chảy xuống. Hai dòng sông gặp nhau tại khu vực đầu Xuân Mai, làm gia tăng áp lực tiêu thoát nước.

Các xã bị ảnh hưởng tiếp tục theo dõi sát diễn biến mưa, lũ, thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, xử lý vệ sinh môi trường, bảo đảm nguồn nước đến đâu xử lý tiêu độc, khử trùng đến đó; đồng thời tổ chức cho học sinh tại các khu vực còn ngập học tại các điểm cao, bảo đảm an toàn.

Chủ động thực hiện phương châm “4 tại chỗ”

Về phòng, chống lũ lụt, bão, Hà Nội đề nghị các sở, ngành, địa phương tiếp tục chủ động thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, thường xuyên kiểm tra, rà soát các phương án ứng phó, nhất là trong thời gian một số khu vực vẫn còn ngập. Các địa phương phải bảo đảm lương thực, thực phẩm cho người dân, chủ động phòng ngừa tai nạn về điện, giao thông và các nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng, tài sản của người dân.

Nước sông Bùi dâng cao...
...tràn qua đê Gò Khoăm vào khu dân cư (xã Trần Phú, Hà Nội)
Tạnh mưa từ lâu nhưng nước vẫn ngập

Liên quan nguồn lũ từ các địa phương khác, Lãnh đạo thành phố Hà Nội đã trao đổi với tỉnh Thái Nguyên về việc phối hợp vận hành, điều tiết hồ Núi Cốc và các công trình liên quan. Khi dự báo có lũ, cần chủ động điều tiết, xả nước phù hợp từ trước để giảm áp lực khi lũ về.

“Thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát, đánh giá tổng thể hiện trạng và quy hoạch thủy lợi đối với hệ thống sông Tích, sông Đáy, sông Bùi, các hồ chứa và tuyến đê. Các đơn vị cần xác định cụ thể các giải pháp nạo vét, điều tiết dòng chảy và những hạng mục đầu tư cần thiết. Về lâu dài, phải có giải pháp tổng thể, bảo đảm điều tiết hài hòa dòng chảy giữa các khu vực, không tập trung áp lực vào một địa phương hoặc một công trình”, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường nhấn mạnh.

Ông Bùi Duy Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội

Đối với những khu vực trũng, thường xuyên bị ngập và khó bảo đảm an toàn lâu dài, thành phố cũng yêu cầu các đơn vị cần nghiên cứu phương án tái định cư quy mô phù hợp, bảo đảm ổn định đời sống người dân; đồng thời khai thác các khu vực sau di dời để phát triển du lịch, sinh thái, nông nghiệp và kinh tế địa phương.

Thực hiện giải pháp căn cơ chống ngập khu vực phía Tây

Thời gian qua, Hà Nội xuất hiện tình trạng mưa bất thường, gây ngập tại một số khu vực. Khu vực nội đô, sau khi mưa kết thúc, với sự vào cuộc của các lực lượng, và sự chỉ đạo quyết liệt của các địa phương, nước ngập đã nhanh chóng rút, hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân được khôi phục.

Tuy nhiên, tại khu vực phía Tây Thành phố, đến nay một số điểm vẫn ngập sâu, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, đi lại, giao thông và sản xuất của người dân. Đặc biệt, khu vực đường gom Đại lộ Thăng Long, Hạ Bằng, Hòa Lạc vẫn còn ngập, có thời điểm phải phân luồng giao thông. Tình trạng ngập kéo dài không còn đơn thuần do mưa, bởi mưa đã kết thúc nhiều ngày. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến mực nước sông Tích, sông Bùi dâng cao và lũ từ khu vực Hòa Bình, Phú Thọ đổ về. Thực tế nhiều năm, tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích đã diễn ra thường xuyên, song mật độ, cường độ và thời gian tiêu thoát có xu hướng gia tăng, nhất là trong năm 2026.

“Khu vực phía Tây đang được xác định là một trong những trục phát triển quan trọng của Thủ đô. Vì vậy, nếu không giải quyết căn cơ tình trạng ngập úng sẽ ảnh hưởng đến việc triển khai các định hướng lớn trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, nhất là phát triển không gian ngầm, đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng lớn. Không thể nói không khắc phục được tình trạng lũ rừng ngang. Nếu tiếp tục như hiện nay thì rất khó triển khai các công trình ngầm, đường sắt đô thị tại khu vực này”, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nêu rõ.

Ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội

Thành phố yêu cầu các đơn vị liên quan nghiên cứu một cách tổng thể trên cơ sở các số liệu về địa hình, thủy văn, lượng mưa và diễn biến nhiều năm; xây dựng quy hoạch cao độ, thủy văn khu vực phía Tây một cách bài bản

“Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp để chủ động điều tiết hệ thống; khi có dự báo mưa lớn cần chủ động tiêu, xả nước trước để tăng dung tích phòng lũ. Đẩy mạnh nạo vét các dòng sông nhằm tăng khả năng tiêu thoát và dung tích dòng chảy, hạn chế áp lực phải nâng cao cao trình đê. Việc nạo vét cần được triển khai nhanh, đồng thời nghiên cứu tận dụng nguồn tài nguyên thu được phục vụ các công trình phù hợp. Nhìn nhận trong tổng thể toàn lưu vực, không xử lý riêng từng tuyến kênh, đê, kè của từng xã. … các sở, ngành, địa phương tiếp tục bám sát địa bàn, chủ động ứng phó với các tình huống phát sinh; đồng thời khẩn trương triển khai nghiên cứu tổng thể để sớm có giải pháp kỹ thuật, từng bước xử lý căn cơ tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích”, ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội đặt ra yêu cầu về giải pháp trước mắt.