Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Người dân là chủ thể thụ hưởng lớn nhất

Thực hiện Chỉ thị 21, ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về "việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố, các địa phương đang khẩn trương xây dựng đề án; tổ chức lấy ý kiến nhân dân theo đúng quy định; trình HĐND cấp xã thông qua đề án, bảo đảm công khai, minh bạch và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai. Việc này không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở mà còn là bước đi quan trọng nhằm phát huy dân chủ, kiến tạo từ cơ sở, nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Chia sẻ với PV VOV2 về câu chuyện này, TS Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi phương thức quản trị quốc gia phải được đổi mới theo hướng tinh gọn, lược bỏ các công đoạn trung gian không tạo ra giá trị gia tăng.

Thực tế hiện nay cho thấy quy mô của nhiều thôn, tổ dân phố quá nhỏ lẻ, khiến nguồn lực đầu tư bị phân tán dàn trải, chưa đáp ứng được khát vọng nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cũng cần hiểu rằng, việc sáp nhập không phải là phép toán cắt giảm cơ học. Đây là một đòn bẩy thể chế nhằm tập hợp hiệu quả nguồn lực tài chính đất đai, cùng sức mạnh đoàn kết của cộng đồng dân cư để kiến tạo những giá trị công thiết thực. “Khi giảm được đầu mối trung gian, chính quyền cơ sở sẽ tập trung cao độ để phản ứng nhanh nhạy, quản trị trực tiếp để mang dịch vụ công đến gần dân nhất, nhanh nhất.”, TS Đoàn Văn Tình nhấn mạnh.

Hơn thế, thực hiện việc sáp nhập thôn, tổ dân phố, người dân sẽ là chủ thể thụ hưởng lớn nhất. Đầu tiên là không gian sinh hoạt cộng đồng được mở rộng. Thay vì những nhà văn hoá chật hẹp nguồn lực công sẽ được dồn lại để đầu tư những thiết chế văn hoá khang trang hiện đại phục vụ đời sống tinh thần. Đặc biệt khi quy mô bộ máy tinh gọn những người hoạt động không chuyên trách được tinh tuyển, họ sẽ có đủ năng lực chuyên môn, ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính ngay tại cơ sở, tiết kiệm tối đa thời gian, chi phí đi lại cho nhân dân.

Tuy nhiên, để một chủ trương đi vào thực tiễn, điều quan trọng nhất không phải là những con số trên đề án mà là sự đồng thuận của người dân. Chính vì vậy, nhiều địa phương đã lựa chọn cách làm dân chủ, công khai, lấy ý kiến rộng rãi và lắng nghe tâm tư của Nhân dân trước khi triển khai. Từ đó, việc sắp xếp không chỉ nhận được sự ủng hộ mà còn mở ra kỳ vọng về một mô hình quản lý hiệu quả hơn trong giai đoạn phát triển mới. TS Tình cho rằng, yếu tố quyết định sự đồng thuận chính là thái độ thấu cảm, chân thành của cán bộ, tính công khai dân chủ trong quá trình hoạch định các chính sách.

“Người dân không phải là đối tượng bị quản lý mà là những người đồng kiến tạo, cùng thực thi chính sách với chính quyền”. Khẳng định điều này, TS Đoàn Văn Tình cho rằng, việc xây dựng đề án phải tuân thủ nghiêm ngặt phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng. Chính quyền cần tổ chức các hòm thư điện tử, các buổi sinh hoạt cộng đồng để ghi nhận dữ liệu phản hồi theo thời gian thực, kết hợp một số hòm thư cố định để những người chưa quen sử dụng công nghệ cao có thể trao đổi, góp ý. Một bản đề án chỉ thực sự có sức sống khi nó kết tinh được trí tuệ hơi thở khát vọng của chính những con người đang sinh sống trên chính mảnh đất đó.

Cũng theo TS Đoàn Văn Tình, sáp nhập hành chính thì nhanh nhưng làm sao phải quy tụ được nhân tâm, hài hoà về lòng người, hoà hợp về văn hoá. Đó mới chính là nghệ thuật quản trị. Các địa phương phải đặc biệt lưu tâm bảo vệ tính đa dạng văn hoá, phong tục tập quán, hương ước của từng khu dân cư. Điều quan trọng hơn cả là không được triệt tiêu sự khác biệt mà lấy sự khác biệt đó làm đa dạng phong phú cho cộng đồng mới. Các cấp lãnh đạo cần phát huy cao độ vai trò của những người có uy tín, già làng, trưởng bản để làm cầu nối gắn kết tạo ra một hệ sinh thái văn hoá giao thoa đoàn kết và bền vững.

Chia sẻ thông tin với báo chí về vấn đề sáp nhập thôn, tổ dân phố, ông Nguyễn Hữu Thành, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ cho biết, tiến độ sắp xếp đạt yêu cầu theo Chỉ thị số 21 của Thủ tướng Chính phủ đề ra. Hiện nay 34/34 địa phương đã hoàn thành báo cáo tổng kết và đang tập trung lấy ý kiến cử tri, ý kiến nhân dân để hoàn thiện đề án, triển khai thực hiện theo quy định.

Trước những áp lực về thời gian, TS Đoàn Văn Tình cho rằng, chính quyền cơ sở cần đề cao tinh thần trách nhiệm. Không vì chạy theo tiến độ mà làm tắt, khai thác tối đa ứng dụng nền tảng dữ liệu số để tránh sự đứt gãy, phiền hà cho nhân dân khi thực hiện các thủ tục hành chính. Còn với người dân thì cần nhất là sự đồng hành. Mọi sự thay đổi ban đầu có thể mang lại chút bỡ ngỡ nhưng sự chung tay chia sẻ của họ chính là viên gạch hồng xây đắp nên một cộng đồng dân cư khang trang, thịnh vượng cho thế hệ mai sau.