Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được xây dựng và trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa, phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Chiều nay 6/8, thảo luận tại tổ về ​dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là quy định về bản sắc kiến trúc. Trong bối cảnh đô thị phát triển nhanh, kiến trúc không chỉ quyết định diện mạo của một thành phố mà còn tác động trực tiếp đến không gian sống của cộng đồng.

Tham dự phiên thảo luận tại tổ 1, đoàn ĐBQH TP Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh mối quan hệ mật thiết giữa Luật Kiến trúc và việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, theo đó, kiến trúc không chỉ là kỹ thuật xây dựng mà còn là biểu hiện quan trọng của văn hóa, đòi hỏi sự đồng bộ hóa giữa các quy định pháp luật để bảo vệ các di sản văn hóa và không gian lịch sử. Bà phân tích về Luật Kiến trúc trong mối quan hệ với các vấn đề văn hóa và các luật liên quan, đặc biệt là Luật Di sản văn hóa và việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Cụ thể, tại Điều 5 về bản sắc văn hóa dân tộc, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh tán thành việc nhấn mạnh yếu tố bản sắc văn hoá, đồng thời thiết kế nội dung quy định theo hướng kết hợp 2 yếu tố: bản sắc văn hóa dân tộc và bổ sung các phương thức, nhiệm vụ, phong cách để kết hợp phong cách hiện đại, tiếp thu tinh hoa văn hóa, kiến trúc, kỹ thuật của thế giới. Như vậy sẽ đầy đủ và bao quát hơn là chỉ đơn thuần quy định về những thành phần của bản sắc văn hóa dân tộc, có thể kết hợp hài hòa giữa tinh hoa thế giới với các giá trị truyền thống để nâng cao thẩm mỹ kiến trúc nước nhà.

Bộ trưởng Bộ VHTTDL phát biểu thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tại tổ 1 chiều 6/8/2026.

Bên cạnh đó, theo Bộ trưởng Bộ VHTTDL cần bổ sung các quy định về việc thi tuyển phương án kiến trúc cho các công trình mang tính biểu tượng tại những khu du lịch quốc gia. Chính sách hiện hành đang quy định 3 nhóm công trình bắt buộc thi tuyển, gồm: Nhà ga hàng không có quy mô đặc biệt, cấp I; Công trình biểu tượng về truyền thống văn hóa, lịch sử địa phương; Công trình quan trọng, điểm nhấn. Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, quy định này chưa thực sự bao quát hết bởi thực tế có một số loại công trình không thuộc các nhóm này nhưng có ảnh hưởng khá lớn và mang tính biểu tượng quốc gia, đó là các Khu du lịch quốc gia. Bộ trưởng cho biết, hiện nay cả nước có 9 khu du lịch quốc gia và theo quy hoạch đến năm 2030 sẽ có khoảng 61 khu du lịch quốc gia. Mỗi khu du lịch quốc gia bao giờ cũng có các công trình mang tính biểu tượng, như trung tâm văn hóa gắn với đặc trưng vùng miền của khu du lịch đó, hay quảng trường trung tâm hoặc cổng vào khu du lịch quốc gia. Đó là những công trình văn hóa, kiến trúc mang tính biểu tượng rất lớn không chỉ ở vùng miền mà cho cả đất nước, góp phần thu hút khách du lịch cả trong nước và quốc tế. Vì vậy, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh đề nghị xem xét bổ sung nhóm công trình có giá trị biểu tượng quốc gia trong các khu du lịch quốc gia vào đối tượng bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng kiến trúc, tăng tính sáng tạo và giúp chúng ta có sự lựa chọn tốt nhất về thẩm mỹ, văn hóa và tính biểu tượng của các công trình quốc gia.

Cùng đề cập vấn đề thi tuyển và tuyển chọn phương án kiến trúc, đại biểu Vũ Văn Tiến (ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng việc dự thảo chuyển từ “thi tuyển phương án kiến trúc” sang “thi tuyển và tuyển chọn kiến trúc” là nội dung quan trọng, cần được cân nhắc kỹ.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (ĐBQH TP Hải Phòng) góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Theo đại biểu, với hình thức thi tuyển, phương án được đánh giá bởi hội đồng gồm những chuyên gia có năng lực, kinh nghiệm, qua đó có thể lựa chọn phương án bảo đảm chất lượng về nghệ thuật, bản sắc văn hóa, công năng và công nghệ.

Thực tế, nhiều công trình có giá trị như Nhà Quốc hội, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh đều được lựa chọn thông qua thi tuyển phương án kiến trúc và trở thành những công trình có dấu ấn. Trong khi đó, nếu để chủ đầu tư vừa tổ chức vừa trực tiếp lựa chọn phương án mà không có cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập, theo đại biểu, có thể dẫn đến tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, ảnh hưởng đến chất lượng kiến trúc. Vì vậy, theo đại biểu Vũ Văn Tiến, nếu tiếp tục duy trì hình thức tuyển chọn, cần quy định cơ chế thành lập hội đồng tư vấn có chuyên môn tương tự hội đồng thi tuyển. Đáng chú ý, đại biểu Vũ Văn Tiến cũng đề nghị không nên loại một số công trình như nhà ga đường sắt chính trong đô thị, cầu từ cấp II trở lên ra khỏi diện phải thi tuyển nếu những công trình này có tác động lớn đến cảnh quan và bộ mặt đô thị.

Bà Đinh Thị Phương Lan (ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi): "Cần phải có thêm những chính sách đủ tầm để định hướng phát triển kiến trúc quốc gia".

Ở một góc nhìn khác, đại biểu Đinh Thị Phương Lan (ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng dự thảo Luật vẫn thiên nhiều về quản lý và nhận diện, trong khi yêu cầu đặt ra là phải có thêm những chính sách đủ tầm để định hướng phát triển kiến trúc quốc gia. Theo bà Đinh Thị Phương Lan, Việt Nam có sự đa dạng về văn hóa, lịch sử, điều kiện tự nhiên của 54 dân tộc và các vùng miền. Nếu việc nhận diện, quản lý kiến trúc không được nghiên cứu đầy đủ, các đô thị và khu dân cư có nguy cơ tiếp tục phát triển thiếu thống nhất, thậm chí lộn xộn về hình thức, vật liệu và kết cấu công trình. Do đó, bà đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về định hướng phát triển kiến trúc quốc gia, trong đó quan tâm hơn đến đặc trưng của từng vùng miền, từng cộng đồng và yêu cầu sử dụng vật liệu mới trong kiến trúc.

Từ góc nhìn chất lượng không gian sống, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cho rằng, những tiêu chí như hình thái, chiều cao, mật độ, màu sắc mới chỉ phản ánh phần “tĩnh” của kiến trúc. Điều quan trọng hơn là công trình ấy tạo ra giá trị gì cho đô thị và cộng đồng.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (ĐBQH TP Hồ Chí Minh): "Điều quan trọng hơn là công trình ấy tạo ra giá trị gì cho đô thị và cộng đồng".

“Một tòa nhà có thể đẹp về hình thức nhưng nếu cản trở tầm nhìn, hạn chế kết nối hoặc chiếm dụng quá nhiều không gian thì chưa chắc đã có giá trị bằng một công trình vừa đáp ứng yêu cầu kiến trúc, vừa tạo được quảng trường, không gian công cộng và kết nối thuận lợi với hệ thống giao thông”- Đại biểu Nguyễn Vũ Trung phân tích.

Đây cũng là vấn đề cần được nhìn nhận trong quá trình đô thị hóa hiện nay: kiến trúc không thể chỉ được đánh giá trong ranh giới của một công trình, mà phải đặt trong tổng thể không gian đô thị. Từ đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung nguyên tắc quản lý kiến trúc gắn với chất lượng không gian đô thị, cảnh quan, không gian công cộng và lợi ích cộng đồng; đồng thời hài hòa giữa quyền phát triển của chủ sở hữu, nhà đầu tư với lợi ích xã hội.

Tại dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Kiến trúc cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý kiến trúc. Tuy nhiên, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (ĐBQH TP Hồ Chí Minh) lưu ý: phân cấp phải đi kèm với năng lực thực hiện. Nếu giao cho cấp xã lập và ban hành quy chế quản lý kiến trúc nhưng địa phương không có đủ cán bộ chuyên môn, kinh phí và dữ liệu quản lý thì quy chế rất dễ mang tính hình thức. Vì vậy, cấp xã chỉ nên được giao nhiệm vụ khi đáp ứng đủ điều kiện về nhân lực, nguồn lực và dữ liệu; đồng thời cần có cơ chế thẩm định, kiểm tra và giám sát.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc ( ĐBQH TP Hồ Chí Minh) góp ý vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Cùng với đó, chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc cũng được đặt ra. Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cho rằng việc ứng dụng công nghệ số là cần thiết, nhưng không nên áp dụng cứng nhắc đối với mọi công trình. Với các công trình lớn, phức tạp, có thể đặt ra yêu cầu cao về ứng dụng công nghệ; trong khi nhà ở riêng lẻ, công trình sửa chữa nhỏ nên theo hướng khuyến khích, tránh làm phát sinh thêm chi phí và thủ tục cho người dân.

Những ý kiến tại nghị trường cho thấy sửa Luật Kiến trúc không đơn thuần là sửa một số quy định về quản lý chuyên ngành. Yêu cầu đặt ra với Luật Kiến trúc (sửa đổi) là phải tạo được dư địa cho sáng tạo, nhưng không đánh mất bản sắc; thúc đẩy phát triển, nhưng không đánh đổi chất lượng không gian sống; phân cấp mạnh hơn, nhưng không buông lỏng quản lý.