Ý nghĩa của lễ cúng sáng mùng 1 Tết
Theo phong tục cổ truyền, sáng mùng 1 Tết là ngày Chính đán (ngày đầu tiên của năm). Khác với lễ Giao thừa (trừ tịch) mang ý nghĩa tống cựu nghinh tân, lễ cúng sáng mùng 1 mang ý nghĩa "nghênh thái" (đón rước điều tốt lành) và thể hiện lòng hiếu thảo, uống nước nhớ nguồn.
Đây là lúc con cháu dâng hương lên Thần linh (Thổ Công, Táo Quân...) và Tổ tiên để mời các ngài về ăn Tết cùng gia đình, cầu mong sự phù hộ độ trì cho năm mới Bính Ngọ 2026.
Sắm lễ cúng mùng 1 Tết Bính Ngọ
Mâm cúng sáng mùng 1 Tết thường được chuẩn bị từ sáng sớm. Tùy vào điều kiện và quan niệm (ăn chay hay ăn mặn) mà lễ vật có thể khác nhau, nhưng cơ bản gồm:
Hương, hoa, đăng, trà, quả: Các loại hoa tươi (đào, mai, cúc...), mâm ngũ quả, đèn/nến, trà thơm.
Cỗ mặn: Bánh chưng (hoặc bánh tét), giò, nem, thịt gà luộc, canh măng, món xào...
Cỗ chay (nếu gia chủ thờ Phật hoặc ăn chay đầu năm): Xôi, chè, các món kho/xào chay.
Đồ uống: Rượu hoặc nước tinh khiết.
Vàng mã: Tiền vàng, trầu cau.
Lưu ý: Theo quan niệm dân gian, ngày mùng 1 nên kiêng sát sinh. Do đó, các món mặn như gà luộc nên được chuẩn bị (làm sạch) từ chiều 29 Tết.
Văn khấn Thần linh trong nhà ngày mùng 1 Tết
(Trích lược theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam - NXB Văn hóa Thông tin)
Bài khấn này dùng để khấn Thần linh (Thổ Công, Long Mạch, Táo Quân...). Theo quy tắc "trọng thần khinh quỷ", gia chủ phải khấn Thần linh trước, rồi mới khấn đến Tổ tiên.
Nội dung bài khấn:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy Phật Trời, Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy Ngài Thổ địa, Long mạch tôn thần.
Con kính lạy Ngài Bản gia Thổ công, Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các Ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Phúc đức Tôn thần.
Con kính lạy các Ngài Tiền hậu Địa chủ Tài thần.
Con kính lạy các Tôn thần cai quản trong khu vực này.
Tín chủ (chúng) con là: ...........................................................
Ngụ tại: ...................................................................................
Hôm nay là ngày mùng 1 tháng Giêng năm Bính Ngọ.
Đại mạc tình thâm, tiết xuân thiệu sáng, nhân ngày Nguyên đán đầu năm, chúng con thành tâm sửa biện hương hoa, biếu quả, kim ngân, trà quả, cỗ bàn, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời: Ngài Bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Hỷ thần, Phúc đức chính thần, ngài Định phúc Táo quân, các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ, Long mạch, Tài thần, cúi xin giáng lâm trước án, thụ hưởng lễ vật.
Cầu xin các Ngài phù hộ độ trì cho tín chủ chúng con năm mới Bính Ngọ: Minh niên khang thái, vạn sự cát tường, bốn mùa được bình an, tám tiết hưng long thịnh vượng, xuất hành thuận lợi, tài lộc dồi dào, tâm đạo mở mang, sở cầu tất ứng, sở nguyện tòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, cúi lạy).
Văn khấn Tổ tiên ngày mùng 1 Tết
(Sau khi khấn Thần linh xong, gia chủ chắp tay khấn tiếp bài khấn Tổ tiên)
Nội dung bài khấn:
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Đức Đương lai hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.
Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, Bá thúc huynh đệ, Cô di tỷ muội, đường thượng, đường hạ, và các hương linh nội, ngoại.
Tín chủ (chúng) con là: ...........................................................
Ngụ tại: ...................................................................................
Hôm nay là ngày mùng 1 tháng Giêng năm Bính Ngọ.
Nay theo vận luật, tống cựu nghinh tân, giờ Tý đầu xuân, đón mừng Nguyên đán. Chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại, cúi xin thương xót con cháu, giáng về linh sàng, thụ hưởng lễ vật.
Cúi xin các vị phù hộ độ trì cho gia đình chúng con năm mới Bính Ngọ bình an, hạnh phúc, lộc tài tăng tiến, công việc hanh thông, mọi sự tốt lành.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, cúi lạy).
Lưu ý vàng khi hành lễ mùng 1 Tết
Trang phục: Người đứng khấn (thường là chủ gia đình) cần ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ, tốt nhất là trang phục sáng màu để đón may mắn.
Thái độ: Giữ tâm tịnh, không cãi vã, to tiếng trong ngày đầu năm.
Hóa vàng: Sau khi hương tàn (thường là sau vài tuần hương hoặc hết ngày mùng 3 Tết tùy phong tục), gia chủ mới tiến hành lễ tạ và hóa vàng mã.
(Nguồn Tổng hợp)
