Chiến tranh đã lùi xa. Những người lính năm xưa giờ đều bước vào tuổi xế chiều. Người còn, người mất, ký ức cũng trôi dần theo năm tháng. Việc tìm kiếm, xác minh thông tin và quy tập hài cốt các liệt sĩ càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Với các người thân liệt sĩ, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin (Chiến dịch 500 ngày đêm) tiếp thêm cho họ niềm tin, hy vọng sẽ có một ngày các thông tin được khớp nối, người thân của họ sẽ trở về với gia đình, quê hương.
Là một trong những thân nhân liệt sĩ được thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính trong đợt đầu tại xã Bình Giang, thành phố Hải Phòng, gia đình ông Nguyễn Văn Lựu ở thôn Hạ Bì không giấu nổi niềm xúc động.
"Thời gian qua, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến những người đã hi sinh, cống hiến cho Tổ quốc khiến những thân nhân liệt sĩ như chúng tôi rất xúc động. Vừa rồi, gia đình được lấy mẫu sinh phẩm, tôi cũng rất hi vọng qua Chiến dịch này có thể tìm thấy liệt sĩ của gia đình mình. Rất mong có phép màu xảy ra", ông Lựu bày tỏ.
Anh trai của ông Lựu là liệt sĩ Nguyễn Văn Phương, sinh năm 1950. Anh ra đi khi ông Lựu còn quá nhỏ, chính vì vậy, những ký ức về anh chỉ là những câu chuyện của bà, của mẹ. Sau này, gia đình ông Lựu đã tìm đến người đồng đội cùng làng, cùng xuất ngũ năm 1968 để tìm thêm manh mối nhưng cũng chỉ có được những thông tin ít ỏi.
Suốt những năm qua, cha mẹ đã lần lượt qua đời, các anh chị em đều công tác xa nhà, ông Lựu vẫn lặng lẽ chăm lo việc hương khói cho người anh trai nhưng điều khiến ông day dứt nhất là chỉ có thể thờ vọng như một cách để người thân đã khuất vẫn hiện diện trong mái ấm, trong ký ức và trong tình cảm của gia đình.
Gia đình ông Nguyễn Thế Trí ở xóm Hợp Tiến, xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên có hai người anh là liệt sĩ. May mắn là sau khi hòa bình lập lại, gia đình ông Trí đã tìm được phần mộ của một người anh, người còn lại là liệt sĩ Nguyễn Thế Bớp, sinh năm 1932 lại chẳng có bất cứ tin tức gì. Cách đây 4 năm, ông Trí lần theo những thông tin được ghi trên Giấy báo tử để tìm về nơi người anh đã mãi mãi nằm xuống nhưng không có kết quả.
Anh trai hi sinh khi ông Trí còn chưa ra đời, những đồng đội cũ trở về có thể cung cấp manh mối thông tin đều không còn. Điều đó càng khiến cho công cuộc tìm kiếm của gia đình trở nên khó khăn hơn. Tháng 3 năm nay, khi “Chiến dịch 500 ngày đêm” thực hiện rộng khắp trên cả nước, gia đình ông Trí được thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, đồng thời, những phần mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin trong các nghĩa trang cũng được lấy mẫu sinh phẩm đã mở ra cho gia đình ông hi vọng có thể tìm thấy người anh sau hàng chục thập kỷ xa cách.
Câu nói “Sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì” quả đúng với trường hợp của ông Nguyễn Duy Thuận ở số nhà 24, ngách 37 phố Kim Ngưu, phường Vĩnh Tuy, thành phố Hà Nội. Được chú – LS Nguyễn Duy Khải yêu thương chăm sóc từ tấm bé cho nên ngày biết chú hi sinh nơi chiến trường ác liệt, ông Thuận luôn tâm niệm dù bất cứ giá nào cũng phải đưa chú về yên nghỉ tại quê hương. Chính vì vậy, năm 1997, khi tìm hiểu các nguồn thông tin từ đồng đội, biết được liệt sĩ Nguyễn Duy Khải đang được chôn cất ở Gia Lai, ông Thuận đã cùng con trai là anh Nguyễn Quang Huy tìm vào tận nơi nhưng vẫn không có kết quả.
Theo đồng chí Nguyễn Hồng Quang, Trợ lý Ban chỉ huy Quân sự xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên, trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, lực lượng quân đội đóng vai trò nòng cốt, chủ công và trực tiếp triển khai trên thực địa. Đây là nhiệm vụ đặc biệt khó, khối lượng công việc lớn, phạm vi rộng đòi hỏi phải tính khoa học rất cao, trình độ chuyên môn sâu, trong khi điều kiện nhiều đơn vị, địa phương còn khó khăn cả về lực lượng, phương tiện và cơ sở vật chất.
Tuy nhiên, với sự nỗ lực của các cấp, các ngành, các địa phương, đến nay, “Chiến dịch 500 ngày đêm” đã đạt được những kết quả nhất định.
Theo báo cáo của Văn phòng Ban chỉ đạo tìm kiếm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đến ngày 9/10/2026, lực lượng tìm kiếm, quy tập đã tìm kiếm, quy tập được 3.354 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 2.181 hài cốt liệt sĩ trong nước, 217 hài cốt tại Lào và 956 hài cốt tại Campuchia. Trong số này có 5 mộ liệt sĩ tập thể tại Tuyên Quang và 731 hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh. Các lực lượng đã tổ chức 24 lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ, đón 1.118 hài cốt liệt sĩ.
Cùng với công tác tìm kiếm, quy tập, Chiến dịch 500 ngày đêm đã đạt kết quả cao trong lấy mẫu hài cốt liệt sĩ. Cụ thể, đã lấy mẫu đối với 210.959 mộ liệt sĩ, đạt 99,89% tiến độ. Trong đó, có 147.290 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt 69,82%; 63.669 mộ không đủ điều kiện lấy mẫu.
Đến nay, 33/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành việc lấy mẫu. Hiện chỉ còn tỉnh Vĩnh Long thuộc Quân khu 9 đạt 95% tiến độ lấy mẫu. Toàn chiến dịch đã huy động 297 tổ, đội lấy mẫu với khoảng 3.500 người. Đối với thân nhân liệt sĩ, đã lấy 265.761 mẫu, phân tích 71.102 mẫu và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 66.909 mẫu.
Song song với công tác tìm kiếm, quy tập và giám định ADN, lực lượng chức năng đã đẩy mạnh rà phá bom mìn, vật nổ tại các khu vực cần tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đến nay, đã rà phá 17.369,78/22.100 ha, đạt 78,6%. Riêng vùng lõi Vị Xuyên, Tuyên Quang đã rà phá 4.451,6/4.460 ha, đạt 99,81%.Có 360 đội rà phá được huy động, sử dụng 1.311 máy dò và trang thiết bị, với 5.183 người tham gia.
Những kết quả trên góp phần đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu, giám định ADN và hoàn thiện cơ sở dữ liệu, phục vụ xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin.
