Lựa chọn thi chuyên môn tiếng Nhật vì yêu thích ngoại ngữ và mong muốn có thêm cơ hội du học, Nhung cùng lúc phải hoàn thành tốt kỳ thi công lập lẫn thi chuyên. “Vì điểm thi công cộng vào điểm thi chuyên. Điểm thi THPT công thấp thì điểm chuyên phải rất cao mới đỗ được”, Nhung nói.

Suốt một năm nay, Nhung duy trì nhịp sinh hoạt gần như cố định. Thức dậy lúc 5h30 phút và đi ngủ sau 23h đêm. Ngoài học ở trường, em còn luyện thi ở 3 cơ sở dạy tiếng Nhật khác. Mỗi tuần một buổi, mỗi buổi 3 tiếng. Đó là chưa kể học kèm cùng gia sư.

Nữ sinh 14 tuổi nói, em thường trực suy nghĩ muốn từ bỏ thi chuyên. “Những lúc không làm được bài em chỉ muốn dừng thi chuyên, học bình thường thôi. Nhưng, mẹ em nói phải học thế thì mới đỗ được, xung quanh nhiều bạn cũng đang cố gắng”.

Tương tự, Minh Giang dự thi chuyên tiếng Đức từng nhiều lần bật khóc khi nhận kết quả thi thử thấp hơn kỳ vọng. Lần gần nhất, khi thi thử ở trường chuyên ngữ, điểm thi của Giang chưa đủ khả năng đỗ nguyện vọng 1.

“Kết quả làm em thất vọng và căng thẳng. Em cảm thấy bất lực với bản thân. Vừa nhận điểm là em khóc trước bố mẹ luôn”, Giang kể ngoài học trên lớp, mỗi tuần, gia đình đầu tư cho em học thêm 4 buổi tiếng Đức, với chi phí khoảng 3 triệu đồng/tháng.

Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng bước vào cuộc đua trường chuyên từ rất sớm. Chị Kim Anh ở phường Hoàng Mai, Hà Nội cho biết, con gái đã học tiếng Nhật được 6 năm.

Tuy nhiên, điều đó không khiến gia đình tự tin khi quyết định cho con thi vào chuyên Nhật của Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội. Theo chị Kim Anh, gần sát ngày chốt hồ sơ đã có gần 400 thí sinh đăng ký trong khi chỉ tiêu là khoảng 35 em.

Tỷ lệ chọi cao khiến áp lực tăng lên theo từng ngày. Để chuẩn bị cho kỳ thi, con chị Kim Anh học gần như kín tuần, ban ngày học ở trường. Tối học thêm ở trung tâm hoặc học kèm với giáo viên. Càng gần ngày thi, cường độ học càng cao. Vị phụ huynh này cho rằng, nếu không học thêm con khó lòng cạnh tranh suất vào chuyên.

“Đã xác định thi chuyên thì đầu tư luyện từ lớp 8 đã là muộn”, chị nói.

Chi phí để luyện vào trường chuyên vì thế cũng không hề nhỏ. “Học thêm bình thường khoảng 200.000-300.000 đồng/ buổi, còn luyện thi chuyên thường cao hơn, chi phí khoảng 400.000 đồng/buổi 2 tiếng, có thể cao hơn tùy trung tâm và giáo viên.

Trước kỳ thi vào lớp 10, chị Kim Anh đã chủ động xin nghỉ làm 10 ngày để đồng hành cùng con. Còn, chị Thu Hà ở Long Biên, Hà Nội cũng túc trực suốt cổng trường thi những ngày này. Chị kể, suốt thời gian qua con gần như không còn khái niệm cuối tuần. Cháu đi học từ sớm, về nhà lúc 7- 8h tối. Sau bữa tối lại tiếp tục học đến 23h đêm, có lúc là 1h sáng. Dù con luôn nói mình ổn song nhiều hôm chị Hà thấy cháu ngủ mơ vẫn nhắc tới thi cử.

Học sinh dự thi chuyên tại điểm Trường THPT chuyên Chu Văn An, Hà Nội

Đầu tuần qua, khoảng 15.000 thí sinh Hà Nội bước vào kỳ thi các môn chuyên, cạnh tranh 2.730 suất học tại 4 trường THPT chuyên của thành phố trong năm học 2026-2027.

Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam ghi nhận mức đăng ký NV1 cao nhất ngưởng, với tỷ lệ chọi dẫn đầu ở môn Tiếng Nga 20,89; đứng thứ 2 là Tiếng Anh với 14,7.

Tại Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ, tỷ lệ chọi dẫn đầu là môn Tiếng Nga ở mức 24,29; sau đó đến Tiếng Anh là 22,19 và đứng thứ 3 là Tiếng Pháp với 19,23.

Trong khi đó, môn Tiếng Trung của Trường THPT Chu Văn An có tỷ lệ chọi cao nhất là 27,49; môn Tiếng Anh theo sau là 22,54.

Trước đó, các trường THPT chuyên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã mở đầu mùa tuyển sinh 2026. Theo thống kê, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên ghi nhận 3.972 hồ sơ đăng kí dự thi cho 545 chỉ tiêu, đẩy tỉ lệ chọi chung ở mức hơn 1/7.

Trường THPT chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn cũng nhận được 2.072 hồ sơ đăng kí thi tuyển, nhưng chỉ lấy 150 chỉ tiêu, tạo nên tỉ lệ chọi khốc liệt, xấp xỉ 1/14.

Cần xây dựng đề thi chuyên không thể luyện trước

Theo chuyên gia giáo dục độc lập - TS Đỗ Thị Ngọc Quyên, khoảng 10 -15 năm trở lại đây, tuyển sinh vào trường chuyên chưa thực sự tuyển lọc được năng khiếu theo đúng sứ mệnh và mục tiêu đề ra. “Về mặt kỹ thuật, các bài kiểm tra, sàng lọc học sinh hiện nay hầu như không đánh giá được năng khiếu thực sự, năng lực ẩn ở bên trong đứa trẻ mà chỉ đánh giá được năng lực tích lũy”, TS Đỗ Thị Ngọc Quyên nói.

Với cách tuyển sinh hiện nay, chuyên gia cho rằng, học sinh trong gia đình có điều kiện luyện thi lâu dài có lợi thế hơn. Muốn đảm bảo công bằng, cần thay đổi công tác tuyển sinh. Hiện, các kỹ thuật khảo khí cho phép tuyển lọc được học sinh có năng khiếu thực sự. Chẳng hạn, xây dựng những đề thi không thể đoán trước, học sinh không có cách nào luyện đề.

Các bài kiểm tra phải tập trung đánh giá năng lực, hình thức đặt câu hỏi cũng theo hướng đánh giá năng lực, đánh giá theo tình huống. “Đề thi cần tránh hiện tượng quen thuộc, có format và có thể luyện trước”. Vì vậy, hình thức, câu hỏi thi… phải thay đổi liên tục.

Ngoài tuyển sinh, công tác đào tạo chuyên cũng cần thay đổi. Theo TS Đỗ Thị Ngọc Quyên, việc tuyển sinh đầu vào chỉ phản ánh một "lát cắt" nhất định về năng lực của học sinh tại một thời điểm. Trong khi đó, sau khi trúng tuyển, nhà trường có cả một quá trình dài để theo dõi, đánh giá sự phát triển, năng lực và mức độ phù hợp của các em. Đây là nguồn thông tin rất giá trị cho công tác sàng lọc và tuyển chọn học sinh thực sự phù hợp với môi trường trường chuyên. Tuy nhiên, chúng ta chưa khai thác hiệu quả việc này.

TS Đỗ Thị Ngọc Quyên cho rằng, cần xác định lại sứ mệnh và mục tiêu của trường chuyên. Nếu đây thực sự là môi trường giáo dục không dành cho số đông, thì toàn bộ quy trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và cách thức phát triển học sinh phải mang tính đặc thù.

Cùng với đó, cần tăng cường truyền thông để phụ huynh hiểu rằng, trường chuyên là một môi trường tốt nhưng không phải lựa chọn phù hợp cho tất cả học sinh. Khi đó, phụ huynh sẽ cân nhắc kỹ hơn liệu con mình có thực sự phù hợp với môi trường này hay không, việc học trường chuyên có cần thiết để đạt được các mục tiêu học tập trong tương lai, chẳng hạn du học hay theo học tại các trường đại học danh tiếng.

Chị Thu Hà muốn con vào trường chuyên nhưng lại sợ áp lực. “Tôi tìm hiểu thấy cơ hội khá nhiều nhưng việc học rất vất vả. Môi trường chuyên có tính cạnh tranh cao, áp lực lớn”.

Cuối cùng, sau chuỗi ngày đua vào trường chuyên, gia đình quyết định dừng lại. “Tôi xem thi vào trường chuyên như một lần đánh giá năng lực của con. Cháu cũng nói rằng ngay cả khi đỗ chuyên, vẫn có thể chọn một trường công lập gần nhà hơn”- người mẹ này chia sẻ./.