Các địa phương đề nghị Bộ GD-ĐT sớm gỡ "vướng" khi sáp nhập trường học

Hội nghị Giám đốc Sở GD-ĐT năm 2026 tại Phú Thọ sáng ngày 24/7, lãnh đạo các Sở GD-ĐT cho biết việc sắp xếp lại hệ thống trường học theo chủ trương của Trung ương đang được đẩy nhanh. Tuy nhiên, quá trình thực hiện phát sinh gặp nhiều vướng mắc cần tháo gỡ.

Cần hướng dẫn rõ về nhân sự sau sáp nhập

Giám đốc Sở GD-ĐT Bắc Ninh Tạ Việt Hùng cho biết địa phương đặt mục tiêu giảm khoảng 50% đầu mối trường học và đang làm việc với tất cả xã, phường để xây dựng phương án.

Theo ông Hùng, để triển khai thuận lợi, Bộ GD-ĐT cần sớm làm rõ các khái niệm như điểm trường, điểm trường lẻ, phân hiệu; đồng thời hướng dẫn cụ thể việc xử lý cán bộ dôi dư, chế độ bảo lưu đối với cấp phó và phương án bố trí lại đội ngũ nhân viên hành chính.

"Nếu không có hướng dẫn mang tính quy phạm pháp luật, địa phương sẽ rất khó xử lý, nhất là đối với những cán bộ còn trẻ hoặc đội ngũ quản lý sau khi sắp xếp", ông Hùng nói.

Tại Hà Nội, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục phổ thông trước ngày 10/8, hướng tới giảm khoảng 50% đầu mối quản lý hành chính.

Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết thành phố đang tổng hợp đề án từ các xã, phường để thẩm định và triển khai theo đúng tiến độ. Hà Nội cũng cơ bản đồng tình với dự thảo sửa đổi các thông tư theo hướng chỉ quy định số lớp tối thiểu, không quy định quy mô tối đa của trường học do quy mô dân số giữa các địa phương có sự chênh lệch lớn.

Còn tỉnh Ninh Bình, Giám đốc Sở GD-ĐT Nguyễn Tiến Dũng cho biết tỉnh đã giảm 152 đầu mối trường học trong đợt đầu và dự kiến tiếp tục giảm hơn 50% trong thời gian tới.

Tuy nhiên, theo ông Dũng, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc bố trí đội ngũ quản lý sau sáp nhập.

"Tiêu chí lựa chọn hiệu trưởng hiện vẫn chủ yếu mang tính định tính. Trong khi đó, Nghị định 120 quy định mỗi trường có 2 phó hiệu trưởng (3 đối với trường liên cấp). Còn Nghị quyết 248 của Quốc hội cho phép giữ chức vụ trong 5 năm. Nhưng các văn bản hướng dẫn sắp xếp gần đây lại yêu cầu bố trí cấp phó sang nhiệm vụ khác ngay sau khi sáp nhập", ông nói.

Theo lãnh đạo ngành giáo dục Ninh Bình, việc điều động hàng nghìn phó hiệu trưởng sang làm tổ trưởng chuyên môn hoặc giáo viên hiện chưa có văn bản pháp lý rõ ràng.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng gặp khó khi phải sắp xếp vị trí việc làm là kế toán, thủ quỹ và văn thư. Chẳng hạn, Ninh Bình giảm khoảng 900 đầu mối, khoảng 2.700 vị trí. Vậy sau này bố trí nhân sự này thế nào vì họ vẫn thuộc biên chế?

Cùng quan điểm, Giám đốc Sở GD-ĐT Lâm Đồng Lê Thị Bích Liên cho rằng việc tinh gọn đầu mối sẽ giúp giảm số lượng viên chức quản lý, tăng tỷ lệ giáo viên trực tiếp giảng dạy. Tuy nhiên, cùng với việc sáp nhập trường học, năng lực quản trị của đội ngũ hiệu trưởng sẽ trở thành yếu tố quyết định.

"Người hiệu trưởng không chỉ cần đủ tâm, đủ tầm mà đặc biệt phải có năng lực quản trị nhà trường", bà Liên nói.

Theo bà, Bộ GD-ĐT cần xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng quản trị dành cho hiệu trưởng các cấp học, đồng thời ban hành hướng dẫn thống nhất về sinh hoạt chuyên môn trong bối cảnh nhiều trường có quy mô lớn hơn sau sáp nhập.

Đối với đội ngũ kế toán, thủ quỹ và văn thư bị ảnh hưởng sau sắp xếp, bà Liên cho biết Lâm Đồng đang tính đến phương án bố trí công việc phù hợp theo văn bằng thứ hai của từng người. Tuy nhiên, địa phương vẫn kiến nghị Bộ nghiên cứu chính sách riêng để hỗ trợ nhóm viên chức này có thời gian đào tạo, nâng chuẩn hoặc chuyển sang vị trí công tác khác.

Sắp xếp phải đảm bảo quyền lợi cho người học

Ngoài bài toán nhân sự, Bắc Ninh cũng phản ánh nhiều khó khăn trong việc sắp xếp các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.

Theo ông Tạ Việt Hùng, mỗi tỉnh chỉ còn không quá 3 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, dẫn tới yêu cầu sáp nhập các đơn vị hiện có. Một số địa phương dự kiến chuyển đổi các trung tâm thành trường trung cấp nghề. Tuy nhiên, các văn bản quy định liên quan hiện vẫn chưa hoàn thiện nên quá trình triển khai còn nhiều khó khăn.

Địa phương cũng băn khoăn về việc bảo đảm quyền lợi học sinh trong giai đoạn chuyển tiếp.

"Nếu năm nay tuyển học sinh hệ giáo dục thường xuyên nhưng năm sau đơn vị được chuyển thành trường nghề thì việc tổ chức giảng dạy sẽ như thế nào, học sinh sẽ học ở đâu?", ông Hùng đặt vấn đề.

Một vướng mắc khác được nhiều địa phương đề cập là công tác kiểm định chất lượng sau khi sáp nhập trường học.

Theo lãnh đạo Sở GD-ĐT Bắc Ninh, sau khi thay đổi cơ cấu tổ chức, toàn bộ hệ thống đánh giá và công nhận trường chuẩn quốc gia sẽ phải rà soát lại, khiến công tác kiểm định hiện phải tạm dừng để chờ hướng dẫn mới.

Trong khi đó, Ninh Bình đề nghị Bộ quy định việc đánh giá trường chuẩn quốc gia phải tính đến điều kiện của cả các điểm trường.

“Thực tế ở các địa phương, khi xã chỉ còn một trường chính, người ta thường chỉ tập trung đầu tư cho trường đó mà quên rằng các điểm trường vẫn cần nhà đa năng và thư viện riêng để đảm bảo chất lượng học tập cho học sinh. Do đó, đề nghị Bộ GD-ĐT có văn bản hoặc đưa vào thông tư quy định đánh giá công nhận trường chuẩn quốc gia phải xét đến cả các điểm trường, thay vì chỉ xét điểm trường chính”, ông Nguyễn Tiến Dũng nói.

Các địa phương thống nhất đề nghị Bộ GD-ĐT sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn về tổ chức bộ máy, nhân sự, giáo dục nghề nghiệp và kiểm định chất lượng để quá trình sắp xếp trường học được triển khai đồng bộ.

Tính đến ngày 31/12/2025, tất cả 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành phê duyệt phương án sắp xếp, theo đó giảm 457 cơ sở mầm non, 914 cơ sở phổ thông và 709 vị trí lãnh đạo quản lý trên toàn quốc.

Trong đó, tỉnh An Giang đã hoàn thành sáp nhập 238 đơn vị thành 119 trường mới, giải thể 02 trường và 03 điểm lẻ, qua đó xóa được 60 phòng học tạm, học nhờ so với năm học trước. Tỉnh Quảng Ninh giảm mạnh tới 49,12% số cơ sở giáo dục công lập (giảm 280/570 cơ sở) và thực hiện dành quỹ đất sạch, trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính ưu tiên cho giáo dục.

Thành phố Cần Thơ tổ chức lại mạng lưới các trung tâm GDNN-GDTX theo hướng cung ứng dịch vụ tập trung và hiệu quả hơn…

Bộ GD-ĐT đã hướng dẫn các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm 01/7/2025, tương đương với việc giảm trên 11.000 trường, hoàn thành trước ngày 30/8/2026.

Sau sắp xếp, dự kiến sẽ điều chuyển và sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp. Các địa phương đang tích cực triển khai và cam kết hoàn thành đúng tiến độ.