Mời các bạn bấm nút nghe nội dung:

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thùy, giảng viên cao cấp khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội gần đây đã trả lời phỏng vấn phóng viên VOV2 từng có những phân tích, chứng minh rõ những cặp từ như màu-mầu; bảy-bẩy; tàu-tầu dù có những biến thể trong phát âm nhưng hoàn toàn có thể sử dụng thay thế cả khi nói hoặc viết và vẫn đúng quy tắc chính tả, chỉ khác nhau do thói quen phát âm theo vùng miền hoặc có sự chuyển biến ngữ âm theo thời gian. Đây thuộc nhóm từ thuần Việt hoặc đã được Việt hóa hoàn toàn.

Nhưng với cặp từ như: “chuẩn đoán” với “chẩn đoán”, cô Phương Thùy cho biết chỉ “chẩn đoán” được coi là đúng. Nguyên nhân bởi đây thuộc từ Hán Việt.

“ Mỗi tiếng hay còn gọi là từ đơn trong từ ghép Hán Việt đều mang một nghĩa gốc rất nghiêm ngặt, gắn liền với chữ Hán đó. Nếu chúng ta thay đổi chữ “chẩn” thành “chuẩn” giống như chúng ta thay đổi hoàn toàn mã gen của từ và biến nó thành một từ vô nghĩa”, PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thùy phân tích.

Hiện tượng này được gọi là sai lệch về mặt từ nguyên. Do đó, các nhà biên soạn từ điển nói riêng và các nhà ngôn ngữ học nói chung sẽ không công nhận “chuẩn đoán” là một biến thể đúng.

Cô Phương Thùy cũng cho rằng không có quy tắc tuyệt đối nào cho việc nhận định một cặp từ là biến thể và được thay thế được cho nhau. Nhưng trong cuộc sống chúng ta vẫn có thể có những cách thức để nhận biết được các cái trường hợp như vậy.

Cách thứ nhất, chúng ta có thể kiểm tra yếu tố Hán Việt, cụ thể bằng cách tách từ ra để dịch nghĩa. Nếu gặp một cặp từ mà chúng ta cảm thấy phân vân, cảm thấy băn khoăn thì chúng ta hãy thử tách đôi chúng ra. Nếu đó là từ Hán Việt thì khi tách ra, một từ hoàn toàn vô nghĩa trong bối cảnh đó sẽ là từ sai

“Ví dụ như chúng ta có từ “tham quan” và “thăm quan”. “Tham” là gặp gỡ, “quan” là nhìn xem. “Tham quan” là đi để xem và mở mang kiến thức. Cho nên “tham quan” là đúng. Còn “ thăm” là từ thuần Việt, có thể thấy trong từ “thăm hỏi”; “ đến thăm nhà bạn”…Ở đây không ghép nửa thuần Việt là “thăm” với Hán Việt là “quan”. Dùng “thăm quan” chẳng qua là do thuận miệng, do thói quen lâu ngày thôi. Còn bản chất phải dùng “tham quan” mới là đúng”, cô Phương Thùy phân tích ví dụ.

Cách thứ hai chúng ta có thể tìm hệ thống của vần, tức là dựa vào quy luật ngữ âm. Các biến thể đúng thường đi theo cặp vần, có hệ thống giống nhau giữa các vùng miền hoặc thời kỳ. Tiếng Việt có có vần “Au” và “Âu”. Ví dụ như “màu” và “màu”; “tàu” và “tàu”. Nếu chúng ta thấy cặp từ biến đổi theo hệ thống này, thường là cả hai đều dùng được.

Cách thứ ba, người dùng có thể tra cứu từ điển chính tả. Cô Phương Thùy lưu ý phải là từ điển chính tả, không phải từ điển tiếng Việt thông thường. Giải pháp này sẽ nhanh chóng, chính xác và dễ dàng nhất cho mọi người.