Radio
Podcast
Multimedia
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2035 được xây dựng trên cơ sở tích hợp bốn chương trình hiện hành, với tổng nguồn lực dự kiến hơn 808 nghìn tỷ đồng. Một trong bảy nhóm nhiệm vụ của chương trình là hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực.
Theo Báo cáo thẩm tra của Hội đồng Dân tộc, việc tích hợp không được làm giảm nguồn lực dành cho giáo dục, đào tạo nghề và các chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Các chỉ tiêu cốt lõi về giáo dục và chất lượng nguồn nhân lực tại những địa bàn này cũng phải được bảo đảm.
Thảo luận tại tổ ngày 19/8 và tại hội trường ngày 20/8, các đại biểu Quốc hội cho rằng, đầu tư trường lớp và thiết bị là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Hiệu quả của chương trình phải được đánh giá bằng chất lượng học tập, khả năng tiếp cận giáo dục, sự phát triển toàn diện của người học và mức độ thu hẹp khoảng cách giữa các vùng.
Một trường học được xây xong chưa phải là kết quả cuối cùng
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, việc tích hợp các chương trình phải đi cùng với thay đổi phương thức quản trị và đánh giá. Chương trình mới cần lấy chất lượng sống, chất lượng nguồn nhân lực và sự cải thiện thực chất đời sống người dân làm thước đo, thay vì chỉ cộng gộp mục tiêu, nhiệm vụ và nguồn vốn của bốn chương trình hiện hành.
“Về giáo dục, chúng ta không nên đánh đồng giữa đầu tư thiết bị với chất lượng giáo dục. Các mục tiêu chủ yếu nhắm vào số lượng trường, lớp, số lượng trường cao đẳng xếp hạng và vẫn thiên về cơ sở vật chất”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhận định.
Theo đại biểu, bên cạnh các chỉ tiêu về trường lớp và trang thiết bị, cần bổ sung những tiêu chí phản ánh chất lượng học tập; khoảng cách kết quả học tập giữa vùng khó khăn với bình quân cả nước; tỷ lệ học sinh bỏ học; tỷ lệ chuyển tiếp giữa các cấp học và tỷ lệ sinh viên tìm được việc làm phù hợp. Chương trình cũng cần đánh giá tỷ lệ chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, năng lực số và năng lực ngoại ngữ của người học. Đây là những tiêu chí phản ánh rõ hơn chất lượng và hiệu quả giáo dục trong bối cảnh mới.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề xuất phân nguồn lực thành ba tầng ưu tiên. Tầng thứ nhất dành cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn và nhóm yếu thế. Tầng thứ hai dành cho các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục phổ thông, y tế cơ sở và văn hóa cộng đồng. Tầng thứ ba là đầu tư chiến lược quốc gia, gồm các đại học trọng điểm và cơ sở đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Theo đại biểu, phân cấp theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm” cần đi cùng với chuẩn đầu ra, mức ưu tiên và quyền lợi tối thiểu do Trung ương xác định. Điều này nhằm bảo đảm những địa phương khó khăn vẫn có đủ nguồn lực cung cấp các dịch vụ giáo dục thiết yếu.
Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng giáo dục, việc bổ sung các tiêu chí đánh giá mới chỉ là một phần. Chương trình cũng cần giải quyết những bất cập đang tác động trực tiếp đến người học, từ áp lực của chương trình, dạy thêm, học thêm đến tình trạng quy hoạch trường lớp chưa theo kịp sự gia tăng dân số. Đây là những vấn đề được đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) đặc biệt lưu ý.
Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, muốn hiện thực hóa các mục tiêu giáo dục đến năm 2030 và 2035, trước hết phải nhìn thẳng vào những hạn chế mang tính hệ thống. Trong đó, chương trình học còn nặng, bệnh thành tích và nguy cơ thương mại hóa hoạt động dạy thêm, học thêm đang tạo ra nhiều áp lực đối với học sinh.
“Chương trình giáo dục hiện nay còn quá nặng nếu so sánh với các nước phát triển, đặc biệt là ở châu Âu, so với lứa tuổi tiếp thu của học sinh. Chính vì chương trình giáo dục quá nặng nên tôi đề nghị phải đánh giá lại toàn bộ”, đại biểu Nguyễn Minh Đức phát biểu.
Theo đại biểu, những học sinh chưa theo kịp chương trình cần được hỗ trợ củng cố kiến thức, trong khi học sinh có năng lực nổi trội cần được bồi dưỡng để phát triển tài năng. Việc tổ chức dạy thêm, học thêm phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người học, thay vì chạy theo thành tích hoặc mục tiêu thương mại.
Phát triển toàn diện cả thể chất và tinh thần
Góp ý trực tiếp vào nội dung phát triển toàn diện người học, đại biểu Châu Quỳnh Giao (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) cho rằng, dự thảo mới đề cập tổ chức hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và rèn luyện thể chất trong cơ sở giáo dục là chưa đầy đủ.
Sức khỏe học đường không chỉ liên quan đến hoạt động thể dục, thể thao mà còn bao gồm dinh dưỡng, vệ sinh an toàn thực phẩm, chăm sóc sức khỏe ban đầu và sức khỏe tinh thần. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nhiệm vụ bảo đảm y tế trường học, chăm sóc sức khỏe thể chất và dinh dưỡng học đường trong các cơ sở giáo dục.
Đối với nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, kiến thức pháp luật và trách nhiệm xã hội, đại biểu Châu Quỳnh Giao kiến nghị bổ sung giáo dục lý tưởng cách mạng, khát vọng cống hiến và năng lực số.
“Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, khát vọng cống hiến; bồi dưỡng kỹ năng sống, năng lực số; nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm công dân, trách nhiệm xã hội”, đại biểu Châu Quỳnh Giao đề xuất.
Đại biểu cũng lưu ý công tác tư vấn tâm lý học đường hiện phần lớn do cán bộ kiêm nhiệm, ảnh hưởng đến năng lực chuyên sâu và hiệu quả hỗ trợ. Chương trình cần đẩy mạnh tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe tâm thần; tăng cường hướng nghiệp, thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và kịp thời kết nối người học với các dịch vụ hỗ trợ khi cần thiết.
Đầu tư trọng điểm cho giáo dục đại học
Ở bậc đại học, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Mai (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị rà soát các mục tiêu trong dự thảo để bảo đảm thống nhất với những chương trình, đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Theo dự thảo, đến năm 2030 phấn đấu có tám cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 200 trường đại học hàng đầu châu Á. Trong khi đó, một số chương trình hiện hành đặt mục tiêu cao hơn đối với các đại học trọng điểm.
“Thông báo kết luận số 45 của Ban Chỉ đạo Trung ương có bốn đại học trọng điểm phải vào tốp 150 châu Á. Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã được Thủ tướng phê duyệt chương trình để vào tốp 100 các trường đại học hàng đầu châu Á. Cho nên tôi thấy số liệu ở đây chưa rõ ràng, đề nghị phải bổ sung để chúng ta có chiến lược đầu tư trọng điểm”, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Mai phân tích.
Đại biểu kiến nghị ưu tiên đầu tư các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ chuyển đổi mô hình tăng trưởng; đào tạo nhân lực chất lượng cao và nâng cao vị thế của các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm. Đồng thời, cần cải tạo cơ sở vật chất, trang thiết bị và ký túc xá tại các trường đại học phục vụ người học vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
Địa phương cũng cần có cơ sở pháp lý để hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học của Trung ương đóng trên địa bàn, nhất là trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc sử dụng nguồn thu hợp pháp của các trường phải bảo đảm quyền tự chủ trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ và đầu tư cơ sở vật chất.
