Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa: Bản sắc địa phương - Tư duy toàn cầu

Trong 2 ngày 16- 17 tháng 7, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cục Hợp tác quốc tế đã tổ chức hội nghị tập huấn bồi dưỡng kiến thức, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ về hợp tác đầu tư và quốc tế hóa giáo dục.

Chương trình tập huấn lần này có chủ đề “Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa địa phương và kỷ nguyên vươn mình: Bản sắc địa phương - Tư duy toàn cầu”.

Chương trình do Bộ GĐ-ĐT phối hợp với Hội đồng Anh và Hiệp hội Giáo dục Quốc tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APAIE) tổ chức, quy tụ lãnh đạo, cán bộ phụ trách hợp tác quốc tế của các cơ sở giáo dục đại học cùng nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế. Đây là diễn đàn để cập nhật xu hướng giáo dục xuyên quốc gia (TNE), chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực xây dựng chiến lược quốc tế hóa giáo dục đại học trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo chia sẻ: Chương trình được tổ chức vào một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt. Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân tài ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo; Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Đề án hội nhập quốc tế trong giáo dục và đào tạo đến năm 2030 tiếp tục xác định hội nhập quốc tế là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng và vị thế của giáo dục Việt Nam.

Trong bối cảnh hiện nay, quốc tế hóa không còn là một mảng hoạt động bổ trợ, càng không thể chỉ được đo bằng số lượng biên bản ghi nhớ, đoàn ra, đoàn vào hay chương trình liên kết. Quốc tế hóa phải trở thành một năng lực cốt lõi của cơ sở giáo dục đại học: năng lực lựa chọn đối tác, tiếp nhận và đồng kiến tạo tri thức, thu hút và phát triển nhân tài, tổ chức nghiên cứu chung, bảo đảm chất lượng xuyên biên giới và chuyển các mối quan hệ quốc tế thành giá trị cụ thể cho người học, nhà trường và xã hội.

Đến thời điểm này, hoạt động hợp tác quốc tế tại các trường đại học không chỉ mang tính hình thức mà cần phải đo đếm đánh giá xem các hoạt động hợp tác quốc tế đóng góp như thế nào vào chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu, đổi mới quản trị và tác động tới sự phát triển của nhà trường. Mỗi thỏa thuận hợp tác cần hướng tới một kết quả có thể nhận diện và đo lường: một chương trình đào tạo tốt hơn, một nhóm nghiên cứu mạnh hơn, một công nghệ được chuyển giao, một đội ngũ được nâng cao năng lực, hay thêm những cơ hội học tập và phát triển thực chất cho sinh viên.

Theo bà Thủy: "Chủ đề “Bản sắc địa phương - Tư duy toàn cầu” gợi mở một cách tiếp cận rất đúng đối với giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay. Hội nhập không có nghĩa là sao chép mô hình bên ngoài hoặc làm mờ bản sắc của mỗi cơ sở. Ngược lại, một trường đại học chỉ có thể tham gia bình đẳng và tạo ra giá trị trong mạng lưới toàn cầu khi hiểu rõ sứ mạng, thế mạnh và trách nhiệm của mình đối với địa phương và đất nước.

Bản sắc địa phương không phải là giới hạn của tư duy toàn cầu. Đó chính là điểm tựa để mỗi trường xác định mình có thể đóng góp điều gì khác biệt cho cộng đồng học thuật quốc tế. Một vấn đề của địa phương, nếu được tiếp cận bằng tri thức và chuẩn mực quốc tế, có thể trở thành một đề tài nghiên cứu có giá trị toàn cầu. Ngược lại, tri thức và mô hình quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa phù hợp với điều kiện, văn hóa và nhu cầu phát triển của Việt Nam.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Cục trưởng Cục hợp tác quốc tế Bộ Giáo dục và đào tạo kỳ vọng: quốc tế hóa giáo dục đại học trong thời gian tới sẽ chuyển mạnh từ chiều rộng sang chiều sâu; từ ký kết sang triển khai; từ hoạt động riêng lẻ sang chiến lược tổng thể; và từ tiếp nhận thụ động sang hợp tác bình đẳng, cùng kiến tạo và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.

Để thực hiện được sự chuyển dịch đó, lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học cần đặt hợp tác quốc tế trong chiến lược phát triển chung của nhà trường, gắn với quy hoạch ngành đào tạo, chiến lược khoa học - công nghệ, phát triển đội ngũ, chuyển đổi số và nhu cầu nhân lực của địa phương, vùng và quốc gia. Đồng thời, mỗi cơ sở cần hình thành đội ngũ làm công tác quốc tế có năng lực chuyên nghiệp; xây dựng cơ chế phối hợp nội bộ rõ ràng; nâng cao năng lực thẩm định đối tác, quản trị rủi ro và bảo đảm chất lượng; đặc biệt là tạo điều kiện để giảng viên, nhà khoa học và người học thực sự trở thành chủ thể của quá trình quốc tế hóa.

Chính vì vậy, chương trình tập huấn lần này không chỉ nhằm cung cấp thêm thông tin hay kỹ năng nghiệp vụ mà cùng nhau nhìn lại cách chúng ta đang tư duy và tổ chức hoạt động quốc tế hóa; nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, năng lực và phương thức triển khai; từ đó chuyển những kiến thức, kinh nghiệm được chia sẻ thành thay đổi cụ thể tại từng cơ sở giáo dục đại học.

Với mục tiêu rõ ràng như vậy, các đại biểu tham dự tập huấn cần có tinh thần cởi mở, thẳng thắn và thực chất; chủ động trao đổi với các chuyên gia, chia sẻ cả kinh nghiệm thành công và những khó khăn đang gặp phải trong giáo dục xuyên quốc gia, liên kết đào tạo, thu hút sinh viên và chuyên gia quốc tế, bảo đảm chất lượng và phát triển đối tác. Sau Chương trình, mỗi đơn vị cần trả lời được ba câu hỏi: Nhà trường thực sự cần hợp tác quốc tế để giải quyết vấn đề gì? Đối tác nào là phù hợp nhất? Và kết quả cụ thể nào phải được tạo ra?

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hợp tác, đầu tư và quốc tế hóa giáo dục đại học; đồng thời tăng cường yêu cầu về chất lượng, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực chất. Nhà nước kiến tạo hành lang và định hướng; nhưng chất lượng hội nhập cuối cùng phụ thuộc vào tầm nhìn, năng lực tổ chức và quyết tâm hành động của từng cơ sở giáo dục đại học.

"Tôi tin rằng, khi giữ vững bản sắc, lựa chọn đúng đối tác và chuyển tư duy toàn cầu thành năng lực hành động tại địa phương, các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam không chỉ hội nhập tốt hơn, mà còn có thể đóng góp chủ động, có trách nhiệm và có bản sắc vào sự phát triển của giáo dục đại học khu vực và thế giới", Cục trưởng Nguyễn Thu Thủy kỳ vọng.

Đánh giá cao sáng kiến của Bộ GDĐT, Chủ tịch APAIE Mohd Ariffin Abu Hassan cho rằng quốc tế hóa không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận hợp tác quốc tế mà phải trở thành một phần trong văn hóa của nhà trường, được dẫn dắt bởi lãnh đạo, có sự tham gia của giảng viên, nhà nghiên cứu, sinh viên và gắn kết với doanh nghiệp cũng như cộng đồng.

Theo Chủ tịch APAIE, các trường đại học cần hội nhập quốc tế nhưng không tách rời bản sắc văn hóa, cộng đồng và sứ mệnh của mình. "Quốc tế hóa không phải là mục tiêu tự thân. Điều quan trọng là quốc tế hóa phải góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tăng cường nghiên cứu, hỗ trợ cộng đồng và tạo ra nhiều cơ hội có ý nghĩa cho người học, giảng viên, nhà nghiên cứu và xã hội", ông Mohd Ariffin Abu Hassan nhấn mạnh.

Trong hai ngày tập huấn, các đại biểu được cập nhật nhiều nội dung chuyên sâu về xu hướng toàn cầu của giáo dục xuyên quốc gia và gắn kết quốc tế; những chuyển dịch trong mô hình hợp tác giáo dục đại học; bối cảnh chính sách và các quy định mới của Việt Nam liên quan đến quốc tế hóa giáo dục đại học; xây dựng chiến lược gắn kết toàn cầu ở cấp cơ sở giáo dục; nâng cao trải nghiệm của sinh viên quốc tế và quảng bá Việt Nam như một điểm đến học tập chất lượng trong khu vực.

Thông qua 4 phiên thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng kế hoạch hành động, chương trình góp phần hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học nâng cao năng lực hoạch định chiến lược, mở rộng hợp tác quốc tế theo hướng thực chất, hiệu quả, qua đó thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hội nhập quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn mới.