Luật sư Đinh Thị Chúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội trao đổi về quyền hưởng di sản thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc:

Thính giả Nguyễn Văn Loan ở tỉnh Thanh Hóa nêu băn khoăn:

Mẹ tôi lập di chúc để lại toàn bộ tài sản, gồm một căn nhà trị giá 5 tỷ đồng và một khoản tiết kiệm 500 triệu đồng cho anh trai lớn mà không chia cho tôi và anh trai thứ hai. Trong khi đó, anh thứ hai đang thất nghiệp, còn tôi đã 16 tuổi, cả hai anh em đều cần kinh phí để lo cho việc học hành và công việc. Tôi và anh hai nghe nói có thể khởi kiện yêu cầu được hưởng quyền thừa kế bắt buộc nhưng anh cả lại cho rằng di chúc phản ánh đúng ý nguyện của mẹ tôi, chúng tôi không có quyền khởi kiện? Xin hỏi như thế nào mới đúng?

Luật sư Đinh Thị Chúc, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội cho biết, di chúc hợp pháp khi có đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Điều 630 của Bộ luật dân sự năm 2015. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bản di chúc không có hiệu lực tuyệt đối. Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 có quy định trường hợp: Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; Con thành niên mà không có khả năng lao động là những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Những người thuộc trường hợp trên vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó, trừ các trường hợp người đó từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.

Theo đó, 16 tuổi được xác định là người chưa thành niên theo quy định tại Điều 21 của Bộ luật dân sự 2015, do đó, về nguyên tắc vẫn được hưởng phần di sản bắt buộc theo quy định dù người để lại di sản có lập di chúc để lại toàn bộ di sản cho người khác.

Còn đối với người đã thành niên nhưng đang thất nghiệp không đương nhiên làm phát sinh quyền này mà cần xác định người đó có thuộc trường hợp thành niên không có khả năng lao động hay không. Nếu có căn cứ chứng minh là người đã thành niên mà không có khả năng lao động thì cũng được xác định là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc trừ trường hợp người này thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản theo quy định.

Nếu trong trường hợp không thể thỏa thuận, những người có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp thừa kế.

Người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ liên quan, như giấy chứng tử của người mẹ, di chúc, giấy khai sinh chứng minh quan hệ mẹ con, giấy tờ về quyền sở hữu nhà đất và di sản của người mẹ, tài liệu chứng minh người con thứ hai thuộc trường hợp không có khả năng lao động và các tài liệu khác có liên quan. Hồ sơ được nộp tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Đối với người 16 tuổi, việc khởi kiện được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp theo quy định tố tụng. Sau khi thụ lý, Tòa án sẽ xem xét hiệu lực di chúc, xác định những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, phần di sản mỗi người được nhận và các tài liệu, chứng cứ liên quan để đánh giá và giải quyết vụ án.