Một chính sách có thể đúng về mục tiêu, chặt chẽ về câu chữ, nhưng điều người dân quan tâm là thủ tục có thuận tiện hơn, khó khăn có được tháo gỡ, cuộc sống có được cải thiện hay không. Từ trải nghiệm ấy, có thể nhìn rõ yêu cầu đặt ra với những người tham mưu, hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách.

Tại tọa đàm khoa học về “Đổi mới đào tạo ngành Chính sách công đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị” vừa diễn ra tại Học viện Khoa học xã hội (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh: muốn có chính sách tốt, cần đào tạo đội ngũ biết giải quyết những vấn đề thực tế.

Yêu cầu chuyển từ truyền đạt kiến thức sang hình thành năng lực cũng là trọng tâm trong tham luận đề dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà - Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Luật và Chính sách công, Học viện Khoa học xã hội. Từ tinh thần Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, tham luận đặt vấn đề rà soát chương trình, chuẩn đầu ra và phương thức giảng dạy, để việc học gắn chặt hơn với nghiên cứu và thực tiễn chính sách.

Với ngành Chính sách công, người học cần được trang bị khả năng nghiên cứu độc lập, phân tích và dự báo dựa trên bằng chứng; đồng thời biết thiết kế, thực thi và đánh giá chính sách. Trình độ chuyên môn vì vậy cần được thể hiện qua năng lực tham mưu, tư vấn và đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách. PGS.TS Song Hà cho rằng: "Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị ban hành gắn giáo dục và đào tạo với quản trị quốc gia, lấy người học làm trung tâm, kết nối đào tạo với vấn đề của thực tiễn, nghiên cứu khoa học và thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo có kiểm soát".

Cụ thể hóa định hướng ấy đòi hỏi người học không chỉ nắm kiến thức lý thuyết, mà phải biết sử dụng dữ liệu, nhận diện vấn đề, cân nhắc các phương án và đánh giá tác động. Tham luận của PGS.TS Song Hà cũng nhấn mạnh việc gắn đào tạo tiến sĩ với năng lực nghiên cứu độc lập, sáng tạo tri thức và chuyển bằng chứng nghiên cứu thành kiến nghị chính sách có trách nhiệm.

Để biết việc đào tạo đã đáp ứng yêu cầu hay chưa, cần nhìn vào khả năng vận dụng của người học sau khi tốt nghiệp. PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng - Giám đốc Học viện Khoa học xã hội, cho rằng chương trình cần xác định rõ người học sẽ làm tốt hơn điều gì sau đào tạo:

"Sau khi họ hoàn thành một chương trình đào tạo thì họ làm được cái gì tốt hơn, phải trả lời câu hỏi là họ làm việc tốt hơn so với trước. Từ thực tiễn đấy thì chúng tôi đang xác định lại chuẩn đầu ra, làm sao mà chuẩn đầu ra đáp ứng được thực tiễn phát triển của đất nước, đòi hỏi của đất nước, đòi hỏi của các chính sách phát triển" - ông Hoàng cho hay.

PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng - Giám đốc Học viện Khoa học xã hội phát biểu tại hội thảo

Theo ông Nguyễn Huy Hoàng, đào tạo ngành Chính sách công hiện còn những điểm nghẽn: nội dung còn nặng lý thuyết, sự tương tác với cơ quan thực tiễn chưa nhiều, việc đánh giá chưa chú trọng đúng mức năng lực phân tích và vận dụng chính sách. Khắc phục điều đó cần sự phối hợp từ đầu giữa cơ sở đào tạo và cơ quan sử dụng nhân lực, để yêu cầu của công việc được đưa vào chương trình học.

Một hướng được nêu trong tham luận đề dẫn là kết nối nghiên cứu sinh với các đề tài và dự án tư vấn chính sách của các viện nghiên cứu chuyên ngành. Khi được tham gia thu thập dữ liệu, phân tích và xây dựng kiến nghị, người học có cơ hội rèn luyện phương pháp nghiên cứu trên những vấn đề cụ thể, đồng thời hiểu rõ hơn điều kiện thực thi chính sách.

Cùng với đó là yêu cầu cập nhật công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào đào tạo. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin, nhưng không thay thế năng lực đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm về nghiên cứu. GS.TS Võ Khánh Vinh - nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh: "Sử dụng AI là một tất yếu. Nhưng AI không thay con người để mà đi đào tạo được. Mà con người vẫn chi phối và định hướng AI, sử dụng AI một cách có trí tuệ để nâng cao chất lượng cho giáo dục chính sách công ở bậc tiến sĩ".

Từ tinh thần Nghị quyết 71, đổi mới đào tạo ngành Chính sách công cần được thể hiện đồng thời ở mục tiêu, chương trình, phương pháp nghiên cứu và cách đánh giá. Người học cần được rèn năng lực độc lập, tiếp cận bằng chứng và tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Khi kết quả đào tạo được kiểm chứng qua năng lực làm việc, còn những phản hồi từ thực tế được đưa trở lại hoàn thiện chương trình, việc học mới thực sự gắn với yêu cầu phát triển. Đó là cơ sở để hình thành đội ngũ làm chính sách vừa hiểu dữ liệu, vừa nhận thức rõ tác động của chính sách đến con người và đời sống./.