Radio
Podcast
Multimedia
Hiện chưa có kết luận của cơ quan Công an về việc vi phạm của từng thí sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT ở hội đồng thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Tuy nhiên, theo kết quả điều tra đến thời điểm hiện tại, sai phạm thuộc về tập thể Hội đồng thi tại điểm thi trường THPT chuyên Tuyên Quang. Đây là căn cứ mà Bộ Giáo dục & Đào tạo xem xét quyết định tổ chức thi lại cho toàn bộ thí sinh ở điểm thi này trên tinh thần thượng tôn pháp luật, đảm bảo công bằng và uy tín của kỳ thi.
Phóng viên VOV2 có bài phỏng vấn TS Nguyễn Thị Kim Phụng- nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục đào tạo về vấn đề này.
PV: Thưa bà, là một chuyên gia giáo dục đồng thời là người có chuyên môn sâu về Luật, bà nhìn nhận thế nào về vụ gian lận thi cử ở điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang?
TS Nguyễn Thị Kim Phụng: Trong phạm vi quan sát của tôi thì có thể thấy đây là một trong những vụ gian lận thi cử đặc biệt nghiêm trọng kể từ năm 2018 đến nay. Qua truyền thông, được biết cơ quan điều tra đã khởi tố 29 bị can, có dấu hiệu vi phạm có tổ chức, liên quan đến sự phối hợp của nhiều cá nhân… Đây là vi phạm trực tiếp nguyên tắc công bằng của kỳ thi tốt nghiệp được tổ chức đồng loạt trên toàn quốc. Hơn nữa, kết quả kỳ thi không chỉ để xét tốt nghiệp mà còn là căn cứ để tuyển sinh đại học nên nếu không được tổ chức công bằng thì mức độ ảnh hưởng không chỉ ở phạm vi của tỉnh Tuyên Quang mà còn ảnh hưởng đến các thí sinh trên cả nước khi họ cùng cạnh tranh chỉ tiêu xét tuyển vào đại học. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng xã hội rất lớn.
Việc vi phạm có tổ chức như vậy cho thấy các cơ chế kiểm soát nội bộ ở điểm thi đó đã không phát huy tác dụng. Điều này cũng được Bộ GD&ĐT đánh giá là "đã bộc lộ lỗ hổng trong công tác giám sát kỳ thi". Đây cũng là bài học về quản trị rủi ro trong tổ chức thi. Việc này không thể chỉ dựa vào đạo đức nghề nghiệp của các cán bộ có thẩm quyền, của nhà giáo… mà cần phải thiết kế quy trình để hạn chế tối đa khả năng gian lận như: quy định phạm vi trách nhiệm rõ ràng, có kiểm soát chéo, truy vết được mọi thao tác trong quy trình, tăng cường giám sát độc lập và có cơ chế phát hiện bất thường từ dữ liệu… Một hệ thống thi cử tốt phải được thiết kế để hạn chế tối đa cơ hội gian lận, thay vì chỉ trông chờ vào đạo đức của người thực hiện.
Tuy nhiên, vụ việc đã được phát hiện tương đối nhanh và được công khai xử lý sau khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường từ số lượng điểm 10 của môn Toán quá nhiều tại một điểm thi. Điều đó cho thấy công tác giám sát xã hội và cơ chế hậu kiểm, điều tra vẫn có khả năng phát hiện sai phạm, tuy nhiên để làm tốt hơn khâu này cần tiếp tục hoàn thiện.
PV: Vụ việc đã và đang được cơ quan công an vào cuộc tuy nhiên đến thời điểm này chưa có kết quả điều tra cụ thể thí sinh nào vi phạm quy chế thi. Việc Bộ GD&ĐT quyết định cho toàn bộ thí sinh ở điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang thi lại theo bà có là quyết định đúng hay không?
TS Nguyễn Thị Kim Phụng: Tôi cho rằng đây là biện pháp giải quyết tình thế hợp lý nhất ở thời điểm hiện nay và đúng với quy định tại điểm c khoản 2 Điều 7 của Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông: Ban Chỉ đạo thi cấp quốc gia có quyền “Quyết định hình thức xử lý phù hợp (trong trường hợp đặc biệt, trình Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quyết định): Đình chỉ tạm thời hoạt động thi hoặc tổ chức thi lại tại một số Hội đồng thi hoặc trong cả nước”.
Theo thông tin ban đầu từ cơ quan có thẩm quyền thì đây là vi phạm có tổ chức, nó không chỉ dừng lại ở một số thí sinh hay một vài phòng thi mà được cho là “sai phạm được xác định xảy ra trên phạm vi toàn bộ Điểm thi” nên kết quả thi của điểm thi này không còn đáng tin cậy. Vì vậy mà nó đáng bị hủy bỏ, không thể sử dụng kết quả đó để xét tốt nghiệp hay xét tuyển sinh đại học.
Tuy nhiên, nếu dừng lại, không xét tốt nghiệp và không xét tuyển đại học cho tất cả các thí sinh ở điểm này, chờ kết quả điều tra, có căn cứ để cá thể hóa vi phạm mới xử lý thì có thể mất rất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến quyền lợi, cơ hội của những thí sinh không vi phạm.
Vì vậy, việc cho thi lại được chọn là giải pháp hợp lý nhất ở thời điểm này. Nó giúp làm lại một kỳ thi nghiêm túc và công bằng ở nơi mà kỳ thi trước đó đã được khẳng định là có vi phạm nghiêm trọng. Kết quả thi tại điểm thi này không còn đủ cơ sở để bảo đảm tính khách quan, trung thực và độ tin cậy cần thiết để sử dụng làm căn cứ xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng. Đây không phải là biện pháp giải quyết/xử lý đối với các thí sinh vi phạm mà là biện pháp để bảo đảm quyền được thi/xét, công nhận tốt nghiệp và cơ hội học tiếp cho các thí sinh không vi phạm nhưng bị ở trong một môi trường mà những người có trách nhiệm đã vi phạm pháp luật, làm ảnh hưởng đến quyền và cơ hội của họ.
Còn đối với những thí sinh vi phạm thì việc được thi lại không có nghĩa là được miễn chịu trách nhiệm đối với vi phạm mà chỉ là khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền thì được hưởng “nguyên tắc suy đoán vô tội”. Sau điều tra, thí sinh nào mà bị kết luận là có hành vi vi phạm, kể cả khi đã được công nhận tốt nghiệp, đã trúng tuyển, đã nhập học tại một cơ sở đào tạo nào đó thì cũng vẫn bị xử lý, áp dụng các trách nhiệm pháp lý theo quy định, tương xứng với tính chất và mức độ vi phạm cụ thể.
Như vậy, vấn đề đang được giải quyết qua hai tuyến công việc song lập: Tuyến 1 là Bộ GD&ĐT thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước, cho thi lại để các thí sinh không vi phạm không phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người khác. Đặc biệt, khi sai phạm xuất phát từ những người có trách nhiệm tổ chức kỳ thi thì cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm khắc phục hậu quả bằng việc tổ chức lại kỳ thi bảo đảm tính nghiêm túc, công bằng.
Tuyến việc thứ hai là cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức có liên quan và xử lý theo quy định của pháp luật, bất kể người đó là thí sinh hay cán bộ có thẩm quyền…
Có thể thấy việc tổ chức thi lại là giải pháp để khôi phục tính công bằng của kỳ thi; còn xử lý vi phạm là trách nhiệm của cơ quan điều tra. Hai quá trình này thực hiện song song nhưng phục vụ hai mục tiêu khác nhau và khi tách bạch được thì mọi việc trở lên sáng tỏ hơn và thấy việc tổ chức thi lại là cần thiết và hợp lý để giải quyết tình thế này.
Tất nhiên, việc tổ chức thi lại và sử dụng kết quả thi lại phải thực hiện nghiêm túc, công khai, minh bạch thông tin để không tạo ra những nghi ngại hoặc tranh luận mới trong xã hội. Bộ GD&ĐT cũng đã công bố về việc các thí sinh được xét tuyển sau này (khi đã biết điểm trúng tuyển của các trường) thì vẫn xét tuyển theo thứ tự các nguyện vọng mà thí sinh đã đăng ký trước đó để đảm bảo công bằng.
PV: Nhìn nhận toàn bộ vụ việc gian lận thi cử ở trường THPT chuyên Tuyên Quang, theo bà cần phải có chế tài xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm ra sao để những vụ việc đáng tiếc này không tái diễn?
TS Nguyễn Thị Kim Phụng: Chắc chắn phải xử lý rất nghiêm, đúng người, đúng hành vi, đúng mức độ vi phạm và đủ sức răn đe, phòng ngừa chung. Điều quan trọng không chỉ là xử lý nghiêm sau khi vi phạm xảy ra mà còn phải xử lý dứt điểm, công khai và minh bạch. Một vụ việc chỉ thực sự có tác dụng răn đe khi xã hội thấy rằng mọi hành vi gian lận đều có nguy cơ rất cao bị phát hiện và bị xử lý.
Với những trường hợp vi phạm có tổ chức thì tùy theo vài trò tổ chức, tính chất nguy hại, mức độ, hậu quả của vi phạm… trong kết luận điều tra mà từng người phải chịu trách nhiệm hình sự, hoặc trách nhiệm hành chính, hoặc trách nhiệm kỷ luật và các trách nhiệm pháp lý khác tương xứng với hành vi vi phạm và mức độ phạm lỗi.
Việc xử lý trách nhiệm cũng cần phân biệt theo từng đối tượng và không được bỏ sót vi phạm. Đối với người có vai trò tổ chức hoạt động gian lận thi cử thì cần xử lý nghiêm khắc nhất. Ngoài trách nhiệm hình sự, còn cần áp dụng trách nhiệm kỷ luận như buộc thôi việc, cách chức, cấm đảm nhiệm công việc liên quan đến giáo dục… Nếu có sự hối lộ cán bộ làm công tác thi thì cần xử lý cả người nhận và đưa hối lộ (nếu có). Đối với người đứng đầu nơi sai phạm cũng cần xử lý nghiêm khắc nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý hoặc thiếu kiểm soát vì trách nhiệm của người đứng đầu là tuyển chọn, sử dụng, phân công đúng người, đúng việc và xây dựng/vận hành hệ thống hiệu quả…
Đối với thí sinh thì cần phân biệt rõ thí sinh tham gia, phối hợp hoặc biết rõ người nhà tham gia, phối hợp trong việc tổ chức các hoạt động gian lận và tiếp nhận sự gian lận đó thì cần xử lý nghiêm khắc. Còn các thí sinh hoàn toàn không biết việc can thiệp của người nhà; hoặc bị rơi vào phòng thi có vi phạm do “người lớn” tạo ra; hoặc biết vi phạm nhưng sợ ảnh hưởng đến thời gian thi và kết quả thi của mình, hoang mang, chưa đủ kinh nghiệm để xử lý khi chứng kiến sự vi phạm… thì cần xác minh kỹ lưỡng, công tâm khách quan, kết luận chính xác được lỗi để không để lọt vi phạm nhưng cũng không xử lý oan đối với những trường hợp không có lỗi. Như vậy, một phòng thi có vi phạm thì không phải là tất cả các thí sinh đều vi phạm. Tuy nhiên, kết quả thi của một phòng thi bị ảnh hưởng của hành vi phạm mà hành vi đó tác động đến cả phòng thi (VD: nhắc lời giải, cách giải, đáp án mà cả phòng nghe rõ) thì cũng cần hủy bỏ vì nó không còn đủ tin cậy để sử dụng, để đảm bảo công bằng cho cả hệ thống; kể cả đó là kết quả của thí sinh không có lỗi trong việc để xảy ra vi phạm đó.
PV: Sau khi có kết quả điều tra, Với những thí sinh vi phạm quy chế theo bà nên áp dụng hình thức kỷ luật gì?
TS Nguyễn Thị Kim Phụng: Thực tế thì không có hình thức kỷ luật áp dụng chung cho những thí sinh vi phạm. Việc áp dụng các hình thức kỷ luật bao giờ cũng căn cứ vào mức độ vi phạm và mức độ lỗi của từng cá nhân. Tuy nhiên, cố ý gian lận trong thi cử, nhất là đối với những kỳ thi quan trọng, có ảnh hưởng lớn thì nên coi là vi phạm đặc biệt nghiêm trọng và cần xử lý bởi chế tài nặng nhất, nghiêm khắc nhất theo quy định của pháp luật.
PV: Xin cảm ơn bà về cuộc trao đổi này!
