Mời các bạn bấm nút nghe nội dung:
Ranh giới mong manh của bắt nạt trực tuyến trở thành bạo lực học đường
Gần đây nhất có thể kể đến trường hợp hai học sinh trường THPT Ngô Gia Tự, Hà Nội chụp ảnh bạn cùng lớp dùng AI cắt ghép ảnh và đăng trên mạng xã hội để chế giễu ngoại hình của một bạn cùng lớp đã nhận lại những phản ứng bất bình và coi như hành vi bắt nạt nghiêm trọng. Nhà trường đã có hình thức kỉ luật hai em học sinh này bằng hình thức xin lỗi bạn công khai và viết bản kiểm điểm theo quy định của Bộ Giáo dục. Câu chuyện này được nhắc đến như một tình huống cụ thể cho thấy bắt nạt trực tuyến làm tăng nguy cơ bạo lực học đường vốn đã từng xảy ra trước đây nhưng gia tăng cấp độ khi có thểm công nghệ AI.
Từ thực tế triển khai các dự án an toàn cho thanh thiếu niên nói chung, tuổi học đường nói riêng bà Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số cho rằng cho đến thời điểm này, bắt nạt trực tuyến đã trở nên khá phổ biến và thay đổi nhanh chóng song hành với sự phát triển của công nghệ. Chính điều này khiến việc điểm danh, chỉ mặt các hình thức sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu.
“Bất kì người nào chủ ý sử dụng hình ảnh, lời nói hoặc các phương thức kĩ thuật gây tác động tiêu cực với thể chất, tinh thần, tình dục…với người khác có thể coi là bạo lực”, bà Tú Anh cho rằng nên định nghĩa bắt nạt trực tuyến thay cho việc liệt kê hình thức.
Câu chuyện bắt nạt trên không gian mạng với thủ phạm lẫn nạn nhân đều là học sinh không còn là câu chuyện cá biệt. Trong trường hợp bắt nạt trực tuyến vừa rồi ở Hà Nội, bà Tú Anh cho rằng ngay cả hai học sinh gây ra sự việc xét trên một góc độ nào đó cũng được xem như nạn nhân.
“Thông tin tôi đọc trên báo chí rất chung chung và không đủ để cho thấy hai bạn học sinh đó cố tình thực hiện hành vi tác động cá nhân nhắm vào bạn bị hại, có khi chỉ từ mục đích muốn mình nổi bật trên mạng, muốn triệu view và vô hình chung làm tổn thương bạn mình. Tôi thấy nhà trường kỉ luật hai bạn học sinh đó, kỉ luật cô giáo. Rất có thể ở đây lại xảy ra tình trạng dùng bạo lực để xử lí bạo lực. Và tôi rất sợ từ cách làm này, lần sau, các giáo viên sẽ né tránh việc báo cáo các tình huống phát sinh nguy cơ bắt nạt trực tiếp lẫn trực tuyến. Đây nên xem như cơ hội để làm công tác giáo dục như có thể xây dựng bộ quy tắc ứng xử trên mạng cho toàn bộ nhà trường”, bà Tú Anh nhận định.
Giải pháp nào để ngăn chặn bắt nạt trực tuyến, đẩy lùi nguy cơ bạo lực học đường?
Bà Nguyễn Thị Bé, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Phạm Hồng Thái, Hà Nội cho rằng giám sát học sinh tham gia mạng xã hội nhằm phòng ngừa bắt nạt trực tuyến thực sự gặp nhiều khó khăn khi các em không ở trường toàn thời gian.
Vì vậy, cũng như nhiều trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội, nhà trường có biện pháp không cho phép học sinh sử dụng điện thoại trong các giờ học, trừ những trường hợp giáo viên cho phép nhẳm phục vụ yêu cầu học tập.
Ngoài ra ngay từ đầu năm, thầy cô đã thực hiện tuyên truyền, giáo dục thông qua các chuyên đề giáo dục kĩ năng cho các em khi tham gia môi trường mạng; thông tin về Luật an ninh mạng và kí cam kết không vi phạm. Từ việc hiểu nguy cơ, những học sinh gặp phải trường hợp bị quấy rối, bị đe dọa sẽ thông báo với thầy cô, cha mẹ để có được sự trợ giúp hiệu quả nhất. Cùng với đó, nhà trường còn triển khai các hoạt động vận động thông qua các môn thể thao và trò chơi dân gian trong các giờ nghỉ dài nhằm tăng cường sức khỏe thể chất, giúp học sinh có thêm khoảng thời gian, không gian tách biệt khỏi môi trường mạng.
Bà Tú Anh cũng cho rằng không thể đẩy hoàn toàn trách nhiệm quản lí cho các nhà trường và thực tế cho thấy không có cách nào kiểm soát các em 24/7. Cách tiếp cận và giải quyết vấn đề ở đây theo bà Tú Anh nên theo hướng “miễn dịch”. Cụ thể các em cần được trang bị kĩ năng để nhận diện, phòng ngừa và cả ứng xử với những tình huống xảy ra trên mạng xã hội. Ở đây cũng cần lưu ý các nhà trường về cách thức tổ chức hướng dẫn kĩ năng cần tránh làm cho có, làm đồng loạt trên quy mô rộng nhưng không hiệu quả. Thầy cô và nhà trường nên tập trung theo nhóm nhỏ, “cầm tay chỉ việc” thông qua những tình huống cụ thể, chi tiết.
Cũng cần khẳng định việc bắt nạt trực tuyến xảy ra không chỉ Việt Nam và nhiều quốc gia đang nỗ lực ngăn chặn. Tháng 12 năm ngoái, Úc trở thành quốc gia đầu tiên thực thi việc cấm trẻ em dưới 16 tuổi tham gia mạng xã hội, sẽ xử phạt chính các mạng xã hội nếu phát hiện vi phạm. Đây có thể xem như rào cản khá quyết liệt và có thêm vài quốc gia thử học tập. Cá nhân bà Tú Anh đánh giá cao cách làm này khi Chính phủ các nước đã đưa vai trò của các đơn vị công nghệ cùng tham gia chịu trách nhiệm “an toàn từ thiết kế”.
“Các đơn vị vận hành các nền tảng công nghệ phải cân nhắc yếu tố an toàn cho người dùng sẽ thuận lợi hơn nhiều so với các rào cản khác. Kết hợp cùng giáo dục kĩ năng sẽ tạo nên hàng rào an toàn và đầy đủ hơn”, bà Tú Anh phân tích.
Việc giáo dục ở đây cần phổ cập và thực hiện từ sớm, thậm chí từ bậc mầm non bởi hiện nay, vừa sinh ra, các em bé đã sống trong môi trường công nghệ. Và nữa, các nhà trường cần xây dựng hoặc có chung bộ quy tắc ứng xử trong sử dụng mạng nói chung, AI nói riêng.
