Tại các đô thị lớn hiện nay, đặc biệt là những tuyến phố mặt tiền, vỉa hè và lòng đường vừa là không gian giao thông, vừa gắn liền trực tiếp với sinh hoạt, kinh doanh của người dân. Chính vì vậy, việc các phương tiện dừng, đỗ trước cửa nhà dân luôn là vấn đề nhạy cảm, dễ phát sinh tranh chấp.
Gần đây, vụ việc một ô tô bị phá hoại khi đỗ trước cửa một trung tâm tiếng Anh ở mặt phố đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, với nhiều ý kiến trái chiều trên mạng xã hội. Vụ việc không chỉ đặt ra câu hỏi về hành vi đỗ xe đúng – sai, mà còn gợi mở vấn đề rộng hơn, đó là ý thức thượng tôn pháp luật của người dân khi xảy ra tranh chấp trong đời sống hằng ngày.
Từ góc độ tâm lý xã hội, chuyên gia Xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng một sự việc nhỏ như đỗ xe trước nhà dân nhưng lại có thể nhanh chóng bị đẩy lên thành hành vi côn đồ, bạo lực là do nhiều nguyên nhân.
"Tôi cho rằng cuộc sống đô thị hiện nay khá nhanh, tạo ra nhiều áp lực, căng thẳng cho mọi người, đặc biệt là ở các khu dân cư. Việc mỗi cá nhân kiểm soát được bản thân mình trước xã hội khó hơn trước, đường xá chật chội, thiếu chỗ đỗ xe… gây khá nhiều áp lực cho mọi người.
Thứ hai là cái tôi cá nhân cao. Nhiều người ảo tưởng về cái tôi của mình, người khác tác động đến quyền lợi của mình thì sẽ có ngay những phản ứng thiếu tích cực: chửi mắng, phá hoại tài sản người khác. Thứ ba là nhận thức pháp luật của nhiều người không đầy đủ. Nhiều khi nóng giận lên là không để ý hậu quả có thể xảy ra" - Ông Linh phân tích.
Còn từ phía người dân, cùng một hành vi đỗ xe nhưng lại được nhìn nhận rất khác nhau, tùy theo vị trí, hoàn cảnh và lợi ích của mỗi người. Có ý kiến cho rằng, chỉ cần xe không chắn lối đi chung, không có biển cấm thì việc đỗ xe là phù hợp quy định. Tuy nhiên, cũng không ít người dân sống tại nhà mặt phố bày tỏ sự bức xúc khi cho rằng việc đỗ xe trước cửa gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, làm ăn, thậm chí là quyền sử dụng không gian trước nhà mình.
Tuy nhiên, luật sư Hoàng Duy Ba - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết nếu xét về mặt pháp lý, Luật đất đai, Luật Giao thông đường bộ đã quy định rất rõ đường phố, vỉa hè trước nhà dân không phải là phần đất thuộc quyền sở hữu, hay sử dụng riêng của hộ gia đình, mà là không gian công cộng do Nhà nước quản lý.
Cho nên, người dân sinh sống tại nhà mặt phố không có quyền chiếm hữu, sử dụng riêng hoặc tự ý quyết định việc cho phép hay ngăn cản phương tiện khác dừng, đỗ tại các khu vực này nếu ở đó không có biển cấm, xe đỗ đúng quy định, không chắn lối đi chung, không gây cản trở giao thông hay mất an toàn.
"Nhưng nếu việc đỗ xe thực sự gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến lối ra vào hợp pháp, sinh hoạt hoặc hoạt động kinh doanh, và khu vực đó có quy định hạn chế cụ thể, thì cơ quan chức năng có thể vào cuộc để xử lý theo quy định của pháp luật" - Luật sư Ba cho biết thêm.
Pháp luật quy định là thế nhưng nhiều người cho rằng việc xe đỗ trước cửa nhà mình gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hoặc kinh doanh, cảm thấy bức xúc, một bộ phận người dân đã có những hành vi “trả đũa” chủ xe.
Nhẹ nhàng nhất là những hình ảnh chụp chiếc xe kèm bình luận: “Vô ý thức, vô văn hóa”; “Có tiền mà thiếu văn hóa”; “Ý thức lồi lõm”... Cũng có những lời nhắc nhở kèm đe dọa: “Chủ xe mau di chuyển nếu không sẽ bị khóa bánh hoặc xịt lốp”. Thậm chí, không ít những lời nặng nề, xúc phạm chủ xe được viết vào mẩu giấy, kèm một... viên gạch được cài trên kính chắn gió gửi đến chủ xe như một lời cảnh cáo. Rồi những hình ảnh chiếc xe bị phun sơn lên nắp capo (hoặc phần đuôi xe) dòng chữ chửi mắng chủ xe hay thậm chí bị vật nhọn cào vào thân xe cũng thường xuyên được đăng tải lên mạng xã hội.
Thế nhưng dưới góc độ pháp luật, việc người dân tự ý xâm hại hoặc phá hoại tài sản của người khác, dù xuất phát từ bức xúc cá nhân hay mâu thuẫn trong sinh hoạt, thì đều không được pháp luật cho phép và có thể đối mặt với những hậu quả pháp lý rất nghiêm khắc.
Luật sư Hoàng Duy Ba cho biết tùy theo tính chất, mức độ hành vi, và giá trị tài sản bị thiệt hại, thì người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính, hoặc nặng hơn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” theo quy định tại Điều 178 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 và mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 20 năm tù giam nếu gây thiệt hại cho tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên.
Ngoài ra, dù bị xử lý theo hình thức nào thì người gây thiệt hại vẫn phải bồi thường toàn bộ thiệt hại về dân sự cho chủ sở hữu tài sản.
Có thể thấy dù xuất phát từ bức xúc cá nhân thì việc tự ý xâm hại tài sản của người khác đều không được pháp luật thừa nhận và thường dẫn đến những hậu quả pháp lý khó lường.
Trong trường hợp bị xe ô tô đỗ trước cửa nhà, theo luật sư Hoàng Duy Ba, người dân nên có những cách xử lý hợp pháp như sau:
- Nếu phương tiện đỗ sai quy định, chắn lối ra vào hợp pháp, vi phạm biển báo hoặc gây cản trở giao thông, thì người dân có thể phản ánh, báo cho lực lượng chức năng như Công an phường, trật tự đô thị hoặc chính quyền địa phương để kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.
- Trường hợp xe đỗ đúng quy định thì người dân không có quyền tự ý ngăn cản, gây áp lực hay tác động đến tài sản của người khác. Khi đó, cách ứng xử phù hợp nhất là vẫn nên trao đổi, đề nghị một cách thiện chí, hoặc là phản ánh với chính quyền địa phương để được hướng dẫn, sắp xếp phương án quản lý phù hợp.
Trong đời sống đô thị hiện nay, vẫn còn một bộ phận người dân chưa đặt pháp luật làm chuẩn mực để ứng xử khi phát sinh mâu thuẫn. Khi gặp bức xúc trong sinh hoạt hằng ngày, họ có xu hướng phản ứng theo cảm xúc cá nhân thay vì lựa chọn các con đường giải quyết hợp pháp. Điều đó phản ánh rằng ý thức thượng tôn pháp luật chưa thực sử trở thành thói quen trong đời sống, nhất là trong các tình huống va chạm nhỏ nhưng dễ phát sinh căng thẳng.
Nếu không nâng cao nhận thức và kỹ năng ứng xử theo pháp luật thì những mâu thuẫn rất đời thường trong không gian đô thị có thể nhanh chóng chuyển hóa thành hành vi vi phạm pháp luật.
Vì thế, luật sư Hoàng Duy Ba cho rằng, cần nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật của người dân, trước hết là tăng cường tuyên truyền, phố biến pháp luật theo cách dễ hiểu, gắn với các tình huống rất cụ thể trong đời sống, như các tranh chấp liên quan đến việc đỗ xe trong đô thị. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của chính quyền cơ sở và lực lượng chức năng trong việc xử lý kịp thời, minh bạch các vi phạm, để người dân thấy rằng mọi mâu thuẫn đều có kênh giải quyết hợp pháp.
Khi pháp luật được áp dụng nhất quán và người dân hiểu rõ ranh giới hành vi, những xung đột nhỏ sẽ khó bị đẩy thành hậu quả pháp lý lớn./.
