Mời nghe cuộc trao đổi giữa phóng viên VOV2 với Luật sư Nguyễn Thị Thu Hằng, Công ty luật Hồng Bách và cộng sự:

Ngày 15/3, cử tri cả nước tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Cuộc bầu cử được tổ chức trong bối cảnh sau 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Đây là sự kiện chính trị trọng đại, có ý nghĩa sâu sắc trong việc lựa chọn những đại biểu đủ đức, đủ tài, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Luật sư Nguyễn Thị Thu Hằng, Công ty luật Hồng Bách và cộng sự cho biết, để cuộc bầu cử đạt kết quả, bảo đảm dân chủ, hợp pháp cũng bảo đảm trật tự, an toàn, nhất là trong ngày bỏ phiếu, các tổ chức phụ trách bầu cử và mọi công dân phải nghiêm chỉnh tuân thủ thủ tục, quy trình pháp lý đã được quy định trong Hiến pháp và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cũng như những văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Bầu cử còn là cơ chế quan trọng để nhân dân thực thi quyền làm chủ của mình, cụ thể:

Về mặt pháp lý: Việc Bầu cử phải tuân thủ đúng quy trình, quy định của pháp luật để hợp thức hóa việc hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước đó là Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Việc bầu cử phải đảm bảo 4 nguyên tắc cốt lõi, đó là: Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Quy trình bầu cử rất chặt chẽ từ việc lập danh sách cử tri đến việc tổ chức tuyên truyền, vận động, kiểm phiếu cũng phải công khai, minh bạch.

Về quyền làm chủ của người dân: Thông qua bầu cử, người dân có dịp để thể hiện ý chí nguyện vọng của mình, tự lựa chọn và trực tiếp bỏ phiếu bầu ra người có đức, có tài đại diện tham gia vào Bộ máy nhà nước; Thông qua bầu cử, người dân có quyền giám sát, bãi miễn người không xứng đáng.

Như vậy, các quy định về bầu cử đã biến quyền dân chủ của người dân từ khái niệm trên văn bản thành hành động thực tế để người dân trực tiếp thực hiện quyền làm chủ của mình trong việc lựa chọn người xứng đáng vào các quyền lực Nhà nước.

Bên cạnh việc hưởng quyền thì cử tri phải thực hiện nghiêm túc trách nhiệm, nghĩa vụ của mình trong việc bầu cử, cụ thể:

- Nghiên cứu kỹ hồ sơ của người ứng cử để nắm bắt được các thông tin cần thiết. Chủ động tìm hiểu về quá trình công tác và chương trình hành động của ứng cử viên.

- Tích cực tham gia các cuộc tiếp xúc cử tri để có cơ sở trao đổi, nắm bắt nhiều hơn về quan điểm và cam kết người ứng cử

- Sáng suốt đánh giá, lựa chọn ứng cử viên xứng đáng

- Nâng cao cảnh giác, bản lĩnh vững vàng, không bị ảnh hưởng bởi các thông tin xuyên tạc, sai lệch của các thế lực thù địch

- Tham gia bầu cử, bỏ phiếu đầy đủ đúng thời gian, địa điểm theo thông báo của tổ bầu cử.

- Chấp hành tốt các quy định của pháp luật về bầu cử.

Cùng với đó, pháp luật cũng có quy định xử lý rất nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm về bầu cử nhằm răn đe, giáo dục và phòng ngừa chung.

Tại điều 95 Luật bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân quy định: Người nào dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc, hoặc cưỡng ép làm trở ngại việc bầu cử, ứng cử của công dân, vi phạm các quy định về vận động bầu cử, người có trách nhiệm trong công tác bầu cử mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác để làm sai lệc kết quả bầu cử... thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tùy theo tính chất, mức độ của hành vi mà người vi phạm gây ra, các chế tài đã được quy định cụ thể dưới các hình phạt như xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự quy định Điều 160, Điều 161 Bộ luật Hình sự với mức hình phạt cao nhất là 03 năm tù. Đồng thời còn có hình phạt bổ sung là cấm đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm.

Hơn nữa, Điều 75, Điều 87 Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại kết quả bầu cử như sau:

- Khiếu nại tại chỗ về những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong việc kiểm phiếu do Tổ bầu cử nhận, giải quyết và ghi nội dung giải quyết vào biên bản. Trong trường hợp Tổ bầu cử không giải quyết được thì phải ghi rõ ý kiến của Tổ bầu cử vào biên bản giải quyết khiếu nại, tố cáo và chuyển đến Ban bầu cử.

- Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội phải được gửi đến Hội đồng bầu cử quốc gia chậm nhất là 03 ngày kể từ ngày công bố kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội. Hội đồng bầu cử quốc gia có trách nhiệm xem xét, giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại.

- Khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân phải được gửi đến Ủy ban bầu cử chậm nhất là 03 ngày kể từ ngày công bố kết quả bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Ủy ban bầu cử có trách nhiệm xem xét, giải quyết khiếu nại về kết quả bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại.

- Quyết định giải quyết khiếu nại của Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban bầu cử là quyết định cuối cùng.