Nghe âm thanh tại đây:

Năm 2024, Việt Nam duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin ở mức cao hơn mức trung bình toàn cầu. Đây là kết quả của sự chỉ đạo mạnh mẽ từ Chính phủ, nỗ lực của ngành y tế, hệ thống cung ứng vắc xin và sự đồng hành của người dân.

Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực vẫn còn những khoảng trống miễn dịch. Ở một số địa bàn, trẻ chưa được tiêm đầy đủ, đúng lịch, trong khi tại các thành phố lớn, tâm lý e ngại, do dự trước vắc xin vẫn tồn tại. Nếu không được nhận diện và lấp đầy kịp thời, những khoảng trống này có thể trở thành “điểm yếu” để dịch bệnh quay trở lại.

Ảnh minh họa do AI tạo
Ảnh minh họa do AI tạo

Một mũi tiêm bị bỏ lỡ, một khoảng trống được hình thành

Lịch tiêm chủng của trẻ được xây dựng theo từng độ tuổi, từng mốc thời gian, nhằm tạo miễn dịch sớm và duy trì khả năng bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm. Thế nhưng, trên thực tế, không phải gia đình nào cũng có thể duy trì lịch tiêm chủng đầy đủ.

Một bà mẹ ở Hưng Yên cho biết, cách đây khoảng một năm, con có lịch tiêm vắc xin cúm nhưng đúng thời điểm đó trẻ bị ốm nên không thể tiêm. Khi con khỏi bệnh, vì bận công việc, gia đình tiếp tục trì hoãn và đến nay vẫn chưa đưa trẻ đi tiêm.

Một phụ huynh khác chia sẻ, mỗi khi đến ngày tiêm mà con bị sốt, gia đình thường trì hoãn mũi tiêm.

Con sốt thì cha mẹ lo, không đưa đi tiêm. Đến khi con khỏi, cha mẹ lại quay lại với công việc và những mối lo toan khác, vậy là những mũi tiêm cứ tiếp tục bị bỏ lỡ.

Theo các chuyên gia, quên lịch tiêm hoặc khi đến lịch trẻ bị ốm nhưng sau đó không đưa trẻ đi tiêm bù là những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

Nhìn vào thực tế hiện nay tại nước ta, Ths.BS Nguyễn Quốc Thái-Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, có 3 nguyên nhân chính giúp hình thành khoảng trống miễn dịch, ông phân tích: "Nếu bà mẹ và gia đình có nhận thức đúng, đầy đủ về sự cần thiết phải tiêm vắc xin thì sẽ chủ động đưa trẻ đi tiêm chủng và không bị lung lay trước các luồng thông tin không chính xác về vắc xin. Thứ 2 là chúng tôi nhận thấy hiện nay chúng ta chưa chủ động nguồn cung ứng vắc xin dẫn đến có lúc này lúc kia bị gián đoạn, do đó dẫn đến khoảng trống vắc xin. Khó khăn thứ 3 liên quan đến việc vấn đề kỹ thuật. Bình thường tiêm chủng rất đơn giản, nhưng tiêm chủng trên những người có bệnh nền, người có nguy cơ dị ứng, những người mà sử dụng vắc xin có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thì hiện nay chúng ta chưa sẵn có các dịch vụ này, đây là yếu tố khiến người tiêm vắc xin do dự".

Những lý do này thoạt nhìn có vẻ chỉ liên quan đến từng gia đình, nhưng khi nhiều trẻ cùng bỏ lỡ mũi tiêm, sự cộng dồn đó sẽ tạo thành những khoảng trống trong miễn dịch cộng đồng.

Khi khoảng trống không còn là chuyện riêng

PGS.TS Phạm Quang Thái, Trưởng Văn phòng Tiêm chủng mở rộng khu vực miền Bắc, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương từng trả lời trong cuộc phỏng vấn của PV VOV2 rằng, việc thỉnh thoảng vẫn xuất hiện các vụ dịch là bởi miễn dịch cộng đồng chưa đủ tốt, vẫn còn những người chưa được tiêm chủng hoặc tiêm chưa đủ mũi.

Đáng chú ý, khoảng trống miễn dịch có thể tích lũy theo thời gian. Điều này lý giải tại sao một căn bệnh tưởng như đã được kiểm soát vẫn có thể quay trở lại khi tỷ lệ miễn dịch trong cộng đồng suy giảm.

Một cá nhân chưa được tiêm chủng có thể chưa tạo ra nguy cơ lớn. Nhưng khi số lượng người chưa có miễn dịch tăng lên, virus sẽ có nhiều cơ hội tìm được vật chủ để lây lan. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc những người không thể tiêm chủng vì lý do y khoa có thể trở thành nhóm chịu ảnh hưởng khi dịch bệnh bùng phát.

Vì vậy, tiêm chủng không chỉ là câu chuyện bảo vệ một cá nhân. Đó còn là cách mỗi người góp phần duy trì “lá chắn” bảo vệ cộng đồng.