Radio
Podcast
Multimedia
Em Nguyễn Tiến Hưng 12 tuổi sống tại phường Bạch Mai thường phải đi học thêm vào lúc chập tối và về nhà vào lúc 21h30 trong tình trạng đói bụng. Chính vì thế, chị Lê Ánh Tuyết, mẹ của Tiến Hưng rất chịu khó nấu những món con thích vì các bạn đang tuổi ăn, tuổi lớn lại học hành căng thẳng, vất vả.“Con mình thích ăn thịt nên 70% thịt có trong bữa ăn, ăn hải sản và các đồ khác ít lắm. Có 7 buổi thì có đến 4 buổi ăn thịt, bạn này 12 tuổi thì phải ăn hơn 3 lạng thịt/bữa” - chị Tuyết cho hay.
Việc cân đối các nhóm chất giúp tăng cường sức khỏe là điều không thể bỏ qua, tuy nhiên, các gia đình thường có thói quen tăng nhiều chất đạm cho lứa tuổi thanh thiếu niên, còn người cao tuổi lại tăng cường chất xơ trong khẩu phần ăn, như chia sẻ của bà Trần Thị Tuyết ở phường Đống Đa, Hà Nội: "Chúng tôi già nên chủ yếu ăn thịt nạc, ăn rau là nhiều nếu không thì có thể luộc thêm đĩa rau củ quả".
Gia đình có người già, trẻ nhỏ hay người mắc các bệnh mãn tính thì bữa ăn trong gia đình nhiều thế hệ lại càng không đơn giản. Trong giai đoạn hiện nay, không ít người cũng đã xây dựng cho mình một chế độ ăn kiêng với mong muốn tốt cho sức khỏe hoặc mang lại vóc dáng cân đối.
Khi áp dụng một chế độ dinh dưỡng riêng biệt cho bản thân mình, mỗi người đều mong muốn hướng đến các mục tiêu khá rõ ràng, tuy nhiên, chế độ ăn này liệu có phù hợp với thể trạng hoặc mang lại hiệu quả cho cá nhân đó hay không thì chỉ có các chuyên gia y tế mới có thể đưa ra câu trả lời chính xác.
Theo Ths.BS Đoàn Hồng - Phòng khám tư vấn dinh dưỡng VIAM, Viện Y học ứng dụng Việt Nam, hiện nay khái niệm "dinh dưỡng cá nhân hóa" đang xuất hiện ngày càng nhiều. Sự phát triển của khái niệm “Dinh dưỡng cá nhân hóa” đang phản ánh một thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe: từ việc đi theo chế độ ăn khuyến nghị chung cho số đông chuyển sang xây dựng chế độ ăn phù hợp hơn với đặc điểm và nhu cầu dinh dưỡng của từng người.
“Xu hướng này xuất phát từ thực tế rằng cùng một chế độ ăn, cùng một loại thực phẩm, nhưng mỗi người lại có những đáp ứng khác nhau về khả năng hấp thu dinh dưỡng, khả năng tiêu hóa, cảm giác no, đường huyết, thay đổi cân nặng… Do đó, một chế độ ăn chung sẽ có thể không phù hợp với tất cả mọi người. Bên cạnh đó, sự phát triển của khoa học công nghệ, khoa học dinh dưỡng, dữ liệu sức khỏe,… khiến cho mọi người tiếp cận những kiến thức về dinh dưỡng ngày càng dễ dàng hơn, nâng cao nhận thức về dinh dưỡng của bản thân, từ đó mà khái niệm “Dinh dưỡng cá nhân hóa” được quan tâm nhiều hơn” - BS Đoàn Hồng cho hay.
Mỗi người sẽ có những đặc điểm khác nhau, do vậy, theo BS Đoàn Hồng để thiết kế một chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa phù hợp nhất cần dựa vào những cơ sở quan trọng. Từ những dữ liệu này, bác sĩ dinh dưỡng có thể giúp xây dựng một khẩu phần “cá nhân hóa” phù hợp, đặt mục tiêu cụ thể và theo dõi đáp ứng để điều chỉnh.
“Tuổi, giới và giai đoạn sinh lý: Nam hay nữ, trẻ nhỏ hay trẻ lớn, phụ nữ có thai hay không, có đang cho con bú hay không, người trưởng thành hay người cao tuổi,… Ngoài ra, cần đánh giá tình trạng dinh dưỡng như: Cân nặng, chiều cao, BMI, vòng eo, thành phần cơ thể (cơ, xương, mỡ), tốc độ tăng trưởng (nếu là trẻ em). Bên cạnh đó, cần theo dõi tình trạng sức khỏe hiện tại: Tiền sử gia đình, bệnh lý nền (tiểu đường, huyết áp, tim mạch, mỡ máu,…). Cùng với đó, thói quen ăn uống cũng cần được tính đến như: Lượng ăn thực tế, mức độ đa dạng thực phẩm, tiền sử dị ứng, không dung nạp, sở thích, văn hóa…”.
BS Đoàn Hồng cũng cảnh báo, chế độ ăn phù hợp là một chuyện, nhưng thay đổi thói quen ăn uống vốn đã hình thành từ nhiều năm lại là chuyện khác. Rào cản lớn nhất mà mọi người thường gặp phải khi bắt đầu điều chỉnh chế độ ăn theo hướng cá nhân hóa không phải do thiếu kiến thức, mà việc ăn uống hằng ngày đã trở thành thói quen, thành một phản xạ ăn uống tự động. Việc thay đổi thói quen sẽ gặp rất nhiều khó khăn, do mọi người nản chí vì mệt, căng thẳng hoặc bận rộn.
“Việc đột ngột thay đổi chế độ ăn sang một chế độ hoàn toàn khác trước đây có thể khiến bạn chưa kịp thích nghi và rất dễ bỏ cuộc. Thêm nữa, bạn đang sống cùng gia đình và có văn hóa ăn cùng nhau trong một mâm cơm, bạn thường xuyên phải đi ăn các dịp liên hoan với đồng nghiệp, bạn bè cũng khiến bạn khó theo được chế độ ăn cá nhân hóa. Tư duy “tất cả hoặc không” hay kết quả đến chậm cũng khiến bạn có thể từ bỏ chế độ dinh dưỡng phù hợp với bản thân mình”.
Để tránh tình trạng bỏ dở giữa chừng, người dân nên từng bước áp dụng chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa vào cuộc sống hằng ngày.
Như chia sẻ của ThS.BS Đoàn Hồng, cách bền vững nhất là đi từng bước nhỏ theo từng giai đoạn, để mỗi thay đổi nhỏ kịp trở thành thói quen trước khi thêm thay đổi mới. Các bước áp dụng chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa bao gồm:
- Bước 1: Cần quan sát bản thân đang ăn gì, lúc nào, lượng thức ăn, cảm giác sau ăn. Bước này giúp hình thành thói quen chú ý đến ăn uống của bản thân và nhận ra mình đang ăn đúng hoặc sai như thế nào.
- Bước 2: Nên bắt đầu những thay đổi nhỏ như: ăn rau đầu bữa rồi mới ăn thịt, cơm; mua thịt nạc thay vì mua thịt mỡ; giảm lượng dầu mỡ, gia vị khi nấu ăn…
- Bước 3: Sau khoảng 1-2 tuần làm quen với những thay đổi mới, khi những thay đổi đầu tiên đã thành phản xạ tự nhiên, chúng ta có thể thêm những thay đổi lớn hơn: ăn bữa sáng đầy đủ (nếu bạn hay bỏ bữa), nhịn ăn gián đoạn (nếu bạn đang thừa cân), ăn đúng giờ, đổi gạo tẻ thành gạo lứt, yến mạch (nếu bạn đang mắc bệnh đái tháo đường)…
- Bước 4: Có thể tới gặp bác sĩ để được kiểm tra các chỉ số nhân trắc, thành phần cơ thể, chỉ số xét nghiệm máu,… xem đã cải thiện hơn chưa, từ đó giúp điều chỉnh và thay đổi chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa được hiệu quả hơn.
