Khoảng trống trong tiếp cận y tế của người dân tỉnh Cao Bằng

Có trạm y tế gần nhà, người dân vẫn phải đi xa khám bệnh

Mắc bệnh đái tháo đường đã 10 năm, lại thêm tăng huyết áp và suy thận mạn, tháng nào ông Bàn Văn Mão, 62 tuổi, người dân tộc Dao ở xóm Tả Sa, xã Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cũng phải bắt xe đi gần 30 km đến bệnh viện để khám và lĩnh thuốc.

“Tiền đi lại mỗi tháng mất 600 nghìn. Có bảo hiểm y tế nên không mất tiền khám, tiền thuốc nhưng đi lại thì mất tiền, tốn kém, phải chịu chứ, làm sao nữa” - ông Mão chia sẻ.

Với người mắc nhiều bệnh mạn tính như ông Mão, hành trình ấy không chỉ mất thời gian mà còn tốn kém và mệt mỏi. Song, dù gặp nhiều phiền hà nhưng ông lại từ chối đến trạm y tế xã chỉ cách nhà hơn 1 cây số và trung tâm y tế cũng chỉ cách nhà khoảng 10 cây số vì lý do: “Không có đủ thuốc điều trị bệnh”.

Không chỉ là vấn đề thuốc men, những khó khăn về cơ sở vật chất và trang thiết bị đang trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ y tế ban đầu của các trạm y tế xã vùng cao của tỉnh Cao Bằng.

Bác sĩ Nông Thị Lý, phụ trách chuyên môn Trạm Y tế xã Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cho biết, sau sáp nhập, trạm chưa có trụ sở phù hợp mà đang phải sử dụng tạm cơ sở của phòng dân số trước đây. Các phòng chức năng chưa được bố trí theo mô hình trạm y tế khiến việc tổ chức hoạt động khám chữa bệnh gặp nhiều hạn chế.

Không chỉ thiếu không gian làm việc, trạm còn chưa được đầu tư đầy đủ trang thiết bị phục vụ khám chữa bệnh ban đầu. Theo bác sĩ Lý, hiện cơ sở chủ yếu chỉ có thể khám, tư vấn một số bệnh thông thường như ho, đau đầu, viêm phế quản, viêm amidan và theo dõi các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường. Việc thiếu thuốc khiến khả năng điều trị tại chỗ còn hạn chế.

“Hiện trạm y tế không có tủ thuốc. Cơ sở vật chất gặp nhiều khó khăn, nhà trạm chật hẹp. Máy móc, trang thiết bị không được đầu tư để thực hiện chẩn đoán bệnh nên đều phải chuyển người bệnh lên tuyến trên để khám và điều trị” - BS Nông Thị Lý cho biết.

Thế nhưng, tại điểm trạm y tế Vũ Minh, xã Nguyên Bình, câu chuyện lại cho thấy một thực trạng khác: cơ sở vật chất được đầu tư nhưng chưa được khai thác hết công năng.

Theo BS Mã Thị Huyên, phụ trách điểm trạm y tế Vũ Minh, trạm y tế được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 2024, với 12 phòng chức năng, bao gồm phòng khám bệnh, cấp cứu, cấp phát thuốc, y học cổ truyền, xét nghiệm, phòng đẻ và phòng lưu bệnh nhân... Tuy nhiên, hiện chỉ có gần một nửa số phòng được sử dụng.

“Phần lớn các phòng ở tầng hai như phòng y học cổ truyền, phòng lưu bệnh nhân không được sử dụng do trạm không có bệnh nhân điều trị nội trú. Phòng đẻ cũng chưa được sử dụng trong năm nay vì không có sản phụ sinh tại trạm. Chỉ có phòng cấp phát thuốc, tiêm chủng, khám phụ khoa, khám bệnh, cấp cứu bệnh nhân thì đang sử dụng thôi” - BS Mã Thị Huyên cho biết.

Đối với địa bàn miền núi, nơi dân cư phân tán, giao thông đi lại khó khăn, nhiều người dân chưa chủ động trong chăm sóc sức khỏe như ở Cao Bằng, những hạn chế này càng làm gia tăng khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế của người bệnh.

Thu hẹp khoảng cách tiếp cận y tế từ tuyến cơ sở

Theo thông tin từ Sở Y tế tỉnh Cao Bằng, đến tháng 9/2026, toàn tỉnh đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 382.474 người, đạt 67,92% kế hoạch. Đây là một trong những hoạt động nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên, từ kết quả khám sức khỏe định kỳ đến mục tiêu mọi người dân được quản lý sức khỏe liên tục, tiếp cận các dịch vụ y tế có chất lượng ngay tại nơi sinh sống vẫn còn một khoảng cách cần được thu hẹp.

Trong cuộc trao đổi với Phóng viên VOV2, ông Hoàng Quang Chuyên, Trưởng phòng Nghiệp vụ Y, Sở Y tế tỉnh Cao Bằng nhìn nhận việc thiếu nhân lực, trang thiết bị, cơ sở vật chất đã và đang diễn ra ở nhiều điểm trạm y tế, nhất là tại các xã vùng cao, vùng biên giới, việc thu hút và giữ chân bác sĩ, nhân lực chuyên môn vẫn là bài toán khó.

Trước thực tế đó, ngành y tế Cao Bằng đang tập trung rà soát nhu cầu đầu tư, ưu tiên các trạm y tế thuộc địa bàn khó khăn, đồng thời đẩy mạnh đào tạo, hỗ trợ chuyên môn và chuyển giao kỹ thuật từ tuyến trên.

Bên cạnh đó, việc thực hiện các chế độ, chính sách đối với nhân viên y tế công tác tại vùng sâu, vùng xa cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm ổn định và nâng cao chất lượng đội ngũ y tế cơ sở.

Một trong những định hướng được tỉnh chú trọng là chuyển từ cách làm chủ yếu chờ người dân có bệnh đến khám sang chủ động quản lý, theo dõi sức khỏe cộng đồng, phát hiện sớm bệnh tật và quản lý liên tục các bệnh không lây nhiễm.

“Về lâu dài, tỉnh đang nghiên cứu đề xuất các chính sách đặc thù về nhân lực đối với vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Quan điểm của ngành y tế là nguồn lực phải được ưu tiên theo mức độ khó khăn và nhu cầu thực tế của người dân, không chỉ phân bổ bình quân giữa các địa bàn” - ông Hoàng Quang Chuyên nhấn mạnh.

Thu hẹp khoảng trống ấy đòi hỏi không chỉ đầu tư thêm cơ sở vật chất mà quan trọng hơn là bảo đảm trạm y tế có đủ nhân lực, thuốc, trang thiết bị và khả năng đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe thiết yếu của người dân.

Bởi với người dân vùng cao, công bằng trong tiếp cận y tế không đơn thuần là có một trạm y tế gần nhà, mà là khi cần khám bệnh, được điều trị và có thuốc sử dụng, họ không còn phải vượt hàng chục cây số để tìm kiếm những dịch vụ y tế cơ bản.