Những bình luận “đùa vui” nhưng gây tổn thương
Cùng với sự phát triển của mạng xã hội, các hình thức kỳ thị cũng dần thay đổi. Không còn chỉ là những lời miệt thị trực tiếp, nhiều bình luận tiêu cực được ngụy trang dưới dạng “trêu đùa”.
Nguyễn Anh Tú - thành viên mạng lưới người sống chung với HIV tại Việt Nam cho biết anh thường xuyên bắt gặp những bình luận tiêu cực khi các thông tin liên quan đến HIV xuất hiện trên mạng.
“Tôi gặp rất nhiều những thông tin tiêu cực hay những bình luận liên quan tới HIV, những điều không tốt mà ảnh hưởng tới hình ảnh của người sống chung với HIV” - Tú kể lại.
Không chỉ dừng lại ở những lời nói. Trong nhiều trường hợp, việc lộ thông tin tình trạng nhiễm HIV trên mạng xã hội còn kéo theo nhiều hệ quả trong đời sống thực.
“Nhiều người khi bị lộ tình trạng nhiễm HIV thì bị mất việc, bị kỳ thị từ gia đình và xã hội. Thậm chí con cái của họ cũng có thể bị kỳ thị ở trường học” - Tú dẫn chứng tình huống xung quanh mình.
Đáng chú ý, sự kỳ thị ngày nay thường xuất hiện dưới dạng những câu nói tưởng như vô hại.
“Có những câu đùa kiểu như ‘kết thúc của một gia tộc’. Nhiều người nghĩ đó chỉ là đùa thôi, nhưng với cộng đồng LGBT hay người sống với HIV thì nó ảnh hưởng rất nhiều tới tâm lý” - Tú nói.
Những lời “đùa vui” lặp đi lặp lại dưới các bài đăng, video hay ảnh cá nhân có thể khiến áp lực tâm lý tích tụ và kéo dài.
Người chuyển giới và những bình luận về ngoại hình
Không chỉ người sống chung với HIV, nhiều người chuyển giới cũng phải đối mặt với các bình luận tiêu cực về ngoại hình hoặc bản dạng giới trên mạng xã hội.
Vũ Hoàng Mai Châu - thành viên Ban điều hành Mạng lưới người chuyển giới Việt Nam cho biết những lời miệt thị vẫn là trải nghiệm khá phổ biến:“Mọi người có thể miệt thị về ngoại hình, như là nếu là con gái thì tại sao chân tay thô thế, hay tại sao giọng nói vẫn còn nam tính”.
Sau nhiều năm hoạt động cộng đồng, Mai Châu đã quen với những bình luận như vậy. Tuy nhiên với nhiều người trẻ hơn, một câu nói tiêu cực đôi khi cũng đủ khiến tâm trạng bị ảnh hưởng nặng nề: “có những bạn đang rất vui, nhưng chỉ cần đọc một câu bình luận tiêu cực thôi thì cả ngày hôm đó tâm trạng bị kéo xuống rất nặng nề” - Châu chia sẻ.
Mạng xã hội vốn được xem là nơi mọi người có thể chia sẻ câu chuyện cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ, thì sự tồn tại của định kiến và miệt thị lại khiến nhiều người cảm thấy dễ bị tổn thương hơn khi bước vào không gian này.
Thiếu kỹ năng tự bảo vệ trên môi trường số
Theo chị Phạm Huyền Trang, Quản lý dự án Sức khỏe kỹ thuật số và quyền (DHRP), mạng xã hội vừa mở ra cơ hội tiếp cận thông tin sức khỏe, vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người trẻ sống chung với HIV hoặc thuộc cộng đồng LGBT.
“Các bạn có nhiều cơ hội tìm kiếm thông tin sức khỏe và tiếp cận dịch vụ qua mạng, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ bị lộ thông tin về tình trạng HIV, bản dạng giới hay xu hướng tính dục”.
Việc lộ thông tin cá nhân có thể khiến họ trở thành mục tiêu của các hành vi tấn công trên mạng: “các hình thức bạo lực trên mạng rất đa dạng, có thể là lời nói xúc phạm, tin nhắn đe dọa hoặc những suy đoán ác ý lan truyền trên mạng xã hội” - chị Phạm Huyền Trang cho biết
Theo chị Trang, khi trở thành mục tiêu của những bình luận tiêu cực, nhiều bạn trẻ rơi vào trạng thái lo sợ và tự thu mình: “Các bạn cảm thấy rất lo lắng, dần thu mình lại, ngại giao tiếp xã hội. Thậm chí có người rơi vào trạng thái trầm cảm hoặc tự dằn vặt bản thân”.
Một rào cản lớn hiện nay là nhiều bạn trẻ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng truyền thông số và kỹ năng bảo vệ an toàn cá nhân trên mạng: “Khi gặp sự cố trên mạng, nhiều bạn lại nghĩ đó là lỗi của bản thân và tự trách mình, thay vì chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ”.
Kỳ thị trên mạng có thể cản trở phòng chống HIV
Theo các chuyên gia, nếu tình trạng kỳ thị trên không gian mạng tiếp tục diễn ra, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới nỗ lực phòng, chống HIV/AIDS.
“Kỳ thị khiến người sống chung với HIV e ngại tiếp cận các dịch vụ y tế hoặc các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Điều đó có thể ảnh hưởng tới quá trình điều trị và duy trì điều trị của họ”.
Hiện nay nhiều nguồn ngân sách hỗ trợ cho các chương trình HIV/AIDS đang bị cắt giảm, những rào cản về kỳ thị càng khiến cộng đồng khó khăn hơn trong việc tiếp cận dịch vụ.
Để mạng xã hội không trở thành “không gian định kiến mới”, theo chị Huyền Trang, cần có sự kết hợp giữa nhiều giải pháp: từ hoàn thiện cơ chế quản lý thông tin, nâng cao nhận thức cộng đồng đến tăng cường kỹ năng số cho người trẻ.
“Chúng ta cần nâng cao kiến thức về kỹ năng số cho người dùng, đặc biệt là người trẻ, để họ biết cách đánh giá thông tin và tự bảo vệ mình trên không gian mạng”.
Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường và cộng đồng cũng cần đồng hành, hỗ trợ người trẻ khi họ gặp những khó khăn hoặc tổn thương trên môi trường mạng.
Không gian mạng ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ tới đời sống xã hội, việc xây dựng một không gian mạng an toàn, tôn trọng sự đa dạng và không kỳ thị không chỉ giúp bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, mà còn góp phần tạo nên một môi trường xã hội cởi mở và nhân văn hơn.
