Radio
Podcast
Multimedia
Nghe âm thanh tại đây:
Nguy cơ bệnh dại luôn hiện hữu
Theo thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn Phó Cục trưởng Cục phòng bệnh, Bộ Y tế, trung bình mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 70-80 ca mắc bệnh dại bị tử vong. Riêng năm 2025, cả nước có 77 trường hợp tử vong do bệnh dại tại 20 tỉnh, thành phố và hơn 1 triệu người phải điều trị dự phòng sau phơi nhiễm. Trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước tiếp tục ghi nhận 13 trường hợp tử vong do bệnh dại.
Những con số này cho thấy, bệnh dại vẫn đang hiện hữu trong cộng đồng gây ra những ca tử vong vô cùng đáng tiếc. Đáng chú ý, bản đồ dịch tễ của bệnh dại đang có nhiều thay đổi.
Theo PGS.TS Đinh Kim Xuyến - Nguyên PCN Chương trình phòng chống bệnh dại, Bộ Y tế, trước đây các ca bệnh tập trung nhiều ở khu vực phía Bắc thì hiện nay xu hướng đang dịch chuyển vào miền Nam và khu vực Tây Nguyên.
“Ví dụ như Gia lai, năm 2023 vẫn có tới 14 trường hợp chết do bệnh dại một năm – đấy là số chúng ta thống kê được, số chưa thống kê được có khi còn nhiều hơn...”, PGS.TS Đinh Kim Xuyến nhấn mạnh tại sự kiện truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống bệnh dại do WHO tại Việt Nam phối hợp cùng các thành viên của Đối tác Một sức khỏe Việt Nam (OHP) tổ chức.
Vì sao một căn bệnh có thể phòng tránh được bằng vắc xin vẫn ghi nhận hàng chục cả tử vong mỗi năm?
Theo TS Phạm Thành Long, Phòng Dịch tễ thú y, Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại nước ta, hơn 90% số ca tử vong do bệnh dại là hậu quả của việc bị chó dại cắn nhưng không được điều trị dự phòng ngay sau phơi nhiễm.
Điều đó cho thấy, để khống chế bệnh dại cần giải quyết đồng thời hai vấn đề: kiểm soát nguồn lây trên động vật và nâng cao nhận thức của người dân trong phòng, chống bệnh. Trong đó, giải pháp đầu tiên và cũng là quan trọng nhất là tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo nhằm cắt đứt nguồn lây.
"Giải pháp duy nhất để kiểm soát bệnh dại ở Việt Nam là phải đạt tỷ lệ tiêm phòng cao, tối thiểu 70%. Theo Chương trình quốc gia phòng, chống bệnh dại đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, từ năm 2026 trở đi phải đạt trên 80% tổng đàn chó, mèo được tiêm phòng thì mới có khả năng kiểm soát được bệnh dại...", TS Phạm Thành Long nhấn mạnh.
Trong khi đó, theo thống kê của Cục Chăn nuôi và Thú y, cả nước hiện có khoảng 7 triệu con chó được nuôi tại hơn 3 triệu hộ gia đình. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2024–2025, tỷ lệ tiêm vắc xin phòng dại mới đạt hơn 56%. Có nghĩa là vẫn còn khoảng hơn 40% tổng đàn chưa được bảo vệ bằng vắc xin, tạo ra khoảng trống miễn dịch rất lớn, khiến nguy cơ vi rút dại lây sang người luôn hiện hữu.
Khoảng trống này cũng lý giải vì sao, dù đã có vắc xin hiệu quả, bệnh dại vẫn chưa được khống chế hoàn toàn ở nước ta.
Làm thế nào để thực hiện thành công mục tiêu khống chế bệnh dại vào năm 2030?
Để thực hiện mục tiêu khống chế bệnh dại vào năm 2030, bên cạnh việc nâng tỷ lệ tiêm phòng cho vật nuôi, PGS.TS Đinh Kim Xuyến cho rằng, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa ngành y tế, ngành thú y, chính quyền địa phương và chính các hộ nuôi chó, mèo.
"Muốn giải quyết bệnh dại cần có sự tham gia của cả cộng đồng, của các gia đình nuôi chó, của chính quyền và các ngành. Khi người dân nhận thức được đây là trách nhiệm của mình và tự giác đưa chó đi tiêm phòng thì sẽ cắt được nguồn lây, từ đó không còn bệnh dại", PGS.TS Đinh Kim Xuyến nhấn mạnh.
Theo bà, Việt Nam hiện không thiếu vắc xin phòng dại. Điều còn thiếu là ý thức phòng bệnh của một bộ phận người dân. Nhiều trường hợp vẫn rất chủ quan sau khi bị chó, mèo cắn; tự xử lý tại nhà hoặc chờ theo dõi con vật mà bỏ lỡ "thời gian vàng" để tiêm dự phòng.
Sự chủ quan này đặc biệt phổ biến ở trẻ em, nhóm chiếm gần một nửa số ca mắc bệnh dại. Nhiều em bị chó cắn nhưng không nói với người lớn vì sợ bị mắng hoặc nghĩ vết thương nhỏ không nguy hiểm. Đến khi xuất hiện triệu chứng thì bệnh đã không còn khả năng cứu chữa.
"Đừng chủ quan khi bị chó, mèo cắn. Nếu trẻ chưa biết xử lý thì phải báo ngay cho bố mẹ để rửa vết thương và đi tiêm dự phòng. Khi bệnh đã phát cơn thì tỷ lệ tử vong là 100%. Vết thương cần được rửa ngay dưới vòi nước chảy với xà phòng trong khoảng 5–10 phút, không bôi thuốc dân gian, không làm dập nát vết thương và phải đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt", PGS.TS Đinh Kim Xuyến đặc biệt lưu ý.
Ở góc độ cơ quan quản lý vật nuôi, TS Phạm Thành Long cho biết, pháp luật đã quy định rõ trách nhiệm của người nuôi chó, mèo trong phòng, chống bệnh dại như chủ vật nuôi phải đăng ký, khai báo với chính quyền địa phương, quản lý chó, mèo trong khuôn viên gia đình, không thả rông, khi đưa ra nơi công cộng phải xích, đeo rọ mõm và có người quản lý đồng thời thực hiện tiêm vắc xin phòng dại định kỳ theo quy định.
Có thể thấy, rào cản lớn nhất trong phòng, chống bệnh dại hiện nay không nằm ở công nghệ hay nguồn vắc xin, mà ở việc lấp đầy các "khoảng trống" trong quản lý vật nuôi và thay đổi hành vi của người dân. Khi mỗi hộ nuôi chó mèo thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình, tỷ lệ tiêm phòng đạt ngưỡng miễn dịch cộng đồng và mọi trường hợp bị chó, mèo cắn đều được xử trí kịp thời, mục tiêu khống chế bệnh dại vào năm 2030 hoàn toàn có cơ sở để đạt được./.
