Radio
Podcast
Multimedia
Nằm trong ngõ 279 phố Đội Cấn, phường Ngọc Hà, Hà Nội, đình Đại Yên là một di tích lịch sử văn hóa gắn liền với câu chuyện về Ngọc Hoa công chúa- người được nhân dân tôn thờ vì có công đánh giặc ngoại xâm thời Lý. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi đình vẫn lưu giữ những dấu ấn kiến trúc, hiện vật cổ và những câu chuyện lịch sử được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Theo sách “Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 01”, đình Đại Yên thuộc trại Đại Yên, là một trong “Thập tam trại” (tức 13 trại) ở phía Tây Kinh thành Thăng Long từ thời Lý. Theo thần tích cùng các tư liệu lịch sử kể rằng, vào thời Lý, có người tên là Trần Huấn, nguyên quán ở xã Phúc Lâm thuộc vùng Yên Định, Thanh Hoá ngày nay ra Thăng Long dạy học và lấy vợ ở Đại Yên. Bà vợ bán tôm, buôn cá nên hàng ngày thường qua lại chợ An Bản (Đại Bi). Một hôm, bà bắt được tấm lụa của người phụ nữ đi chợ bỏ quên, liền gọi trả lại người đánh mất. Đêm đó, bà mộng thấy một cụ già hiện lên trao cho bà viên ngọc quý. Tỉnh dậy, bà thấy người khác lạ, từ đó bà mang thai, sau sinh hạ được một người con gái, ông bà đặt tên con là Ngọc Hoa.
Bấy giờ, nước ta có giặc Ma Na sang xâm lược. Vua truyền hịch xuất chinh, nàng Hoa khi ấy mới lên 9 nhưng đã giả trai xin gia nhập quân đội và cùng cha đi dẹp giặc. Tới miền đất địch, quân ta hạ trại, cùng giao chiến với địch mấy trận mà không phân thắng bạ. Nàng Hoa bèn lập kế vờ làm cô gái bán trầu cau, thuốc lào đem hàng vào bán ở đất địch. Quân giặc do nghiện trầu thuốc nặng lại thấy cô gái xinh đẹp bán hàng nên càng thích, chúng xúm quanh gánh trầu thuốc đông như kiến, không phòng bị gì cả. Nàng Hoa thu thập được nhiều tin tức của quân địch, nàng lựa thời cơ đến, làm ám hiệu cho quân ta xông vào diệt địch khiến quân giặc thua phải rút hết về nước. Khải hoàn trở về, nàng Hoa bèn xin về quê mẹ là Đại Bi và hoá tại địa điểm dựng đình ngày nay. Nhà vua vô cùng thương tiếc, phong cho nàng là Ngọc Hoa công chúa. Câu chuyện này đến nay vẫn được truyền tụng trong nhân dân Đại Yên.
Tương truyền, đình Đại Yên được xây dựng từ rất sớm, ngay sau khi công chúa Ngọc Hoa mất. Đình trải qua rất nhiều triều đại và được đại tu lớn vào năm 1886. Kiến trúc đình gồm: cổng đình, sân gạch, Tả vu, Hữu vu, Tiền tế, Đại bái, Hậu cung, phía sau là khu mộ Ngọc Hoa.
Hiện nay ở đình còn nhiều câu đối ca ngợi công lao của nàng như: “Nhất trận hoàn quân, địa Yên Vũ trụ Cửu linh phá tặc, phù Lý giang sơn”, tạm dịch là: Một trận thắng hồi quân, khiến đất Yên tưng bừng vũ trụ, Chín tuổi dẹp giặc, phò nhà Lý bền vững non sông.
Đình Đại Yên là một di tích có giá trị đặc biệt, không chỉ về kiến trúc nghệ thuật mà còn là biểu tượng tinh thần, nơi kết tinh truyền thống lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng của vùng đất Thập Tam Trại xưa, một trong những chiếc nôi văn hóa của Hà Nội nghìn năm văn hiến. Vì thế, đình được phong nhiều sắc phong, trong đó nhiều nhất là sắc phong triều Nguyễn. Năm 1990, đình Đại Yên được công nhận là di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử, đình Đại Yên vẫn hiện diện giữa lòng Hà Nội, lưu giữ những câu chuyện về người nữ anh hùng Ngọc Hoa công chúa, những dấu tích kiến trúc và cổ vật mang dấu ấn của nhiều triều đại. Nhưng giá trị của một di tích không chỉ nằm ở những gì còn được lưu giữ, mà còn ở cách di sản được gìn giữ, trao truyền và tiếp tục gắn bó với đời sống cộng đồng.
Trong nhiều năm qua, UBND phường Ngọc Hà luôn chú trọng công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của di tích thông qua các hoạt động văn hóa tín ngưỡng, tổ chức thực hành các lễ hội hằng năm. Bên cạnh đó là các hoạt động giáo dục truyền thống để mỗi người dân trên địa bàn, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu rõ hơn về các giá trị di tích lịch sử của địa phương, lưu giữ ký ức truyền thống cho các thế hệ.
Giữa nhịp sống hiện đại của Hà Nội, ngôi đình cổ vẫn giữ vai trò như một sợi dây kết nối các thế hệ. Những câu chuyện xưa vẫn được người già kể lại, những giá trị truyền thống vẫn được thực hành trong đời sống cộng đồng, đình Đại Yên sẽ tiếp tục là một phần sức sống văn hóa của Hà Nội hôm nay và mai sau.
