Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến

Sáng 14/9, chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” chính thức khai mạc tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đưa công chúng đến gần hơn với một loại hình nhạc cụ tưởng như quen thuộc, nhưng phía sau đó là cả một thế giới văn hóa, lịch sử, nghệ thuật và nghề thủ công được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trưng bày đưa người xem ghé thăm các làng nghề và vùng văn hóa làm trống trứ danh trải dài khắp đất nước, từ làng trống Đọi Tam (Ninh Bình), làng trống Lâm Yên (thành phố Đà Nẵng), làng trống Bình An (tỉnh Tây Ninh) cho đến không gian văn hóa trống Tây Nguyên đại ngàn đầy mê hoặc. Không chỉ giới thiệu những sản phẩm hoàn thiện, trưng bày còn kể câu chuyện phía sau mỗi chiếc trống: từ nguồn nguyên liệu, kỹ thuật thủ công, kinh nghiệm nghề nghiệp đến những tri thức được các thế hệ nghệ nhân lưu giữ và trao truyền.

Tại không gian “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến”, câu chuyện về chiếc trống truyền thống Việt Nam được kể lại một cách sinh động qua những hiện vật, tư liệu, hình ảnh cùng bộ công cụ chế tác tiêu biểu. Đến với không gian trưng bày, công chúng có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về dòng chảy lịch sử, những giá trị văn hóa, nghệ thuật sâu sắc cùng kỹ thuật làm trống độc đáo đang được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân Phạm Trí Trong, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất và kinh doanh trống Đọi Tam, tỉnh Ninh Bình cho biết, để làm nên một chiếc trống hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua ba công đoạn chính: làm da, làm tang và bưng trống. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến độ bền và âm thanh của trống. “Da trâu tang mít, đánh ít kêu nhiều”. Da trống thường được làm từ da trâu, tang trống chủ yếu được làm từ gỗ mít già, có độ bền cao, ít cong vênh, nứt vỡ. Tùy kích thước từng loại trống, người thợ tính toán số lượng dăm, đồng thời lựa chọn độ cong và độ dẻo phù hợp để khi ghép, các dăm khít với nhau, không tạo khe hở. Sau đó, sơn ta được sử dụng để miết vào các khe, giúp thân trống kín và chắc hơn.

“Tiếng trống quá quen thuộc với người dân Việt Nam. Trống hội, trống đình, trống trong các nghi lễ hay tiếng trống trường… mỗi nơi một cách sử dụng, một âm thanh khác nhau, nhưng đều gắn với những sinh hoạt rất gần gũi của cộng đồng. Chúng tôi làm nghề thì có những điều không thể chỉ học từ sách vở mà phải tự tích lũy kinh nghiệm, người trước làm thế nào thì truyền lại cho người sau như thế với mong muốn không chỉ giữ được nghề mà còn giữ được cái hồn của tiếng trống Đọi Tam, bảo tồn tinh hoa văn hóa Việt”.

Được tổ chức trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, biểu tượng tiêu biểu của văn hiến và đạo học Việt Nam, chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Bà Emily, du khách đến từ Canada vô cùng thích thú khi lần đầu tiên được tìm hiểu và trực tiếp tương tác với trống. “Tôi rất ấn tượng khi trong một không gian nhỏ tôi được tìm hiểu về nhiều loại trống như vậy. Qua chia sẻ của các nghệ nhân, tôi được biết, trống không chỉ được chơi như một nhạc cụ truyền thống của Việt Nam mà còn được sử dụng trong nhiều môi trường, không gian khác nhau như: lễ hội, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Đặc biệt, tôi rất thích cách các nghệ nhân, làng nghề và cộng đồng đang gìn giữ, trao truyền những tri thức, kỹ năng và thực hành văn hóa gắn với trống trong đời sống đương đại”.

Bên cạnh những bộ trống truyền thống được tuyển chọn từ các làng nghề và nghệ nhân tiêu biểu miền Bắc, chương trình còn mang đến một góc nhìn rộng hơn về nghệ thuật trống của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên.

Chia sẻ tại sự kiện, Nghệ nhân, nhà sưu tầm Đặng Minh Tâm cho biết, mỗi bộ trống mang theo một câu chuyện riêng về đời sống, văn hóa và bàn tay tài hoa của người làm nghề. Đáng chú ý, trống Tây Nguyên có cách chế tác khá đặc biệt. Thân trống thường được làm từ một thân cây nguyên khối, được khoét rỗng ngay sau khi hạ cây. Người thợ dùng cỏ tranh hơ đốt từ bên trong để tạo độ dày phù hợp, đồng thời giúp thân trống hạn chế mối mọt và tạo nên âm sắc theo ý muốn. Mộc mạc từ chất liệu, nhưng tinh tế trong cách chế tác, những chiếc trống Tây Nguyên góp thêm một sắc màu riêng cho bức tranh văn hóa về trống được giới thiệu tại chương trình.

TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, thông qua các hoạt động trưng bày, trình diễn và trải nghiệm, chương trình “Nhất trống - Một tiếng trống - Ngàn năm văn hiến” mong muốn giúp công chúng nhận diện rõ hơn vai trò của các nghệ nhân và cộng đồng trong việc gìn giữ, trao truyền tri thức nghề qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, khi được giới thiệu trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tiếng trống tạo nên sự kết nối giàu ý nghĩa giữa di sản vật thể với các giá trị văn hóa phi vật thể, giữa truyền thống với đời sống hôm nay.