Năm 968 sau khi bình định loạn cát cứ, hoàn thành dựng nghiệp, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế và chọn vùng núi non kỳ vĩ, hiểm trở của Hoa Lư làm nơi xây dựng kinh đô. PGS.TS Trần Lâm Biền cho rằng, đây là quyết định vô cùng sáng suốt của Vua Đinh. "Đất ở đây tụ linh tụ phúc. Ở lĩnh vực khoa học thì thế của mảnh đất này là tiến cũng được, lùi cũng được. Vì thế vua Đinh chọn nơi này để bước vào chế độ quân chủ chuyên chế là hoàn toàn sáng suốt".
Theo ông Trương Đình Tưởng, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình, vị trí dựng đặt kinh đô Hoa Lư có diện tích khoảng 300 héc-ta, là vùng đồng chiêm trũng được bao quanh bởi hàng loạt núi đá vòng cung. Với tầm nhìn của một nhà quân sự tài ba, Vua Đinh Tiên Hoàng đã lợi dụng địa thế hiểm yếu của tự nhiên để xây thành, đắp lũy, nối liền các quả núi thành một hệ thống tường thành kiên cố, ngăn cách với bên ngoài. Tiếp nối triều nhà Đinh, nhà Tiền Lê đã bắt tay vào lãnh đạo nhân dân đánh tan quân Tống, dẹp yên các thế lực cát cứ địa phương, tổ chức triều đình và bộ máy quản lý đất nước ngày càng chặt chẽ, tạo dựng nền kinh tế có bước tiến nhất định.
"Người ta nói kinh đô Hoa Lư là kinh đô phi chiến địa, không có một cuộc xâm lăng nào của các thế lực phong kiến nước ngoài diễn ra nơi đây, cũng không có một thế lực cát cứ nào có thể xâm phạm được kinh đô Hoa Lư nên đã đáp ứng được thế Thiên thủ, trời giữ cho, đất giữ cho, nhân dân giữ cho. Cả lòng dân của quê hương Đinh Bộ Lĩnh, của nhân dân Ninh Bình lúc bấy giờ đã tạo thành một thế trận thiên nhiên, thế trận địa lợi và thế trận lòng dân, đã tạo cho kinh đô Hoa Lư tồn tại gần nửa thế kỷ phi chiến địa".
Kinh đô Hoa Lư gồm thành ngoại và thành nội, trong đó thành ngoại rộng khoảng 140 héc-ta, đây là cung điện Bách bảo thiên tuế - nơi đặt đền thờ vua Đinh, vua Lê hiện nay là trung tâm. Thành nội có diện tích tương đương là nơi nuôi dưỡng trẻ em và những người giúp việc trong cung đình. Hai thành này ngăn cách với nhau bằng một lối đi tương đối hiểm trở gọi là quèn Vòng. Công tác khai quật khảo cổ học, những minh chứng rõ nét về tường thành năm xưa đã hiện hữu khi các nhà khoa học đã phát hiện có 13 đoạn tường thành nhân tạo với kiến trúc vô cùng độc đáo.
"Đối với các tuyến tường thành nhân tạo để gia cố móng vững chắc thì thời Đinh, Lê có dùng đá nhỏ kết hợp với cành cây, lá cây, sau đó bên trên dùng móng bè bằng gỗ. Sau khi móng kiên cố rồi thì bên trên mới xây gạch và phía ngoài đắp bằng đất". Bà Lê Thị Bích Thục, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích lịch sử văn hóa cố đô Hoa Lư cho biết.
Bức tường thành Hoa Lư đã cho người đời thấy được bài học về sức nước, lòng dân, sức mạnh của vương triều nhà Đinh, nhà Tiền Lê giữ nền thống nhất quốc gia, độc lập dân tộc không chỉ bằng sức mạnh quân sự mà còn là sức mạnh niềm tin trong nhân dân./.
