Cần đẩy mạnh "Ngoại giao giáo dục"

Hội nghị và Triển lãm giáo dục quốc tế khu vực Châu Á- Thái Bình Dương (APAIE), một trong 4 sự kiện giáo dục quốc tế lớn nhất toàn cầu diễn ra tại Hồng Kong từ ngày 23 đến ngày 27 tháng 2 đã thành công tốt đẹp với rất nhiều hoạt động hiệu quả. Việt Nam có 17 cơ sở giáo dục đại học và tổ chức giáo dục tiêu biểu đại diện cho sự đa dạng và thế mạnh của hệ thống giáo dục Việt Nam. Lần đầu tiên tham dự sự kiện này, đoàn Việt Nam đã tham gia các phiên hội thảo, trình bày các chính sách thu hút đầu tư trong lĩnh vực giáo dục và tổ chức các hoạt động kết nối song phương với các đối tác quốc tế.

Phóng viên VOV2 có cuộc phỏng vấn PGS.TS Nguyễn Thu Thủy - Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo về nội dung này.

Phóng viên: Thưa Cục trưởng, bà nhìn nhận thế nào về vai trò, vị thế của giáo dục Việt Nam tại triển lãm giáo dục quốc tế APAIE 2026 lần này?

PGS. TS Nguyễn Thu Thủy: Tại APAIE 2026 – một trong bốn sự kiện giáo dục quốc tế lớn nhất toàn cầu bên cạnh NAFSA, EAIE, AIEC, trong lăng kính của 3.000 đại biểu, 500 tổ chức giáo dục đến từ 70 quốc gia và các vùng lãnh thổ khác nhau, có thể thấy rằng giáo dục đại học Việt Nam không còn tham gia các sự kiện quốc tế với tâm thế "quan sát viên", mà đã khẳng định vị thế của một đối tác chiến lược đầy thực lực trong khu vực.

Đấy là thực lực từ nội lực thị trường: Với dân số hơn 100 triệu dân, truyền thống hiếu học và khả năng cũng như tinh thần học hỏi hàng đầu châu lục, Việt Nam sở hữu một thị trường giáo dục vô cùng năng động. Với khoảng 200.000 du học sinh Việt Nam đang học tập tại nước ngoài cùng gần 500 chương trình liên kết đào tạo quốc tế ở các trình độ của giáo dục đại học, Việt Nam khẳng định về khả năng và sự sẵn sàng đầu tư cho việc học, về nhu cầu học thuật rất lớn từ các hộ gia đình. Chính "thị trường" này là lý do để nhiều quốc gia, nhiều đại học lớn uy tín hàng đầu thế giới đã và đang chủ động đến với chúng ta để tìm kiếm cơ hội hợp tác lâu dài, bền vững… và điều này đã được thể hiện rất rõ tại APAIE 2026.

Và thực lực từ điểm đến đầu tư an toàn và ổn định: Trong các phiên thảo luận, đại diện Ban lãnh đạo APAIE đã nhận định: "Việt Nam là một trong số ít các quốc gia duy trì được sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế bền vững và ổn định chính trị - xã hội". Đây là nền tảng cốt lõi để các nhà đầu tư giáo dục quốc tế yên tâm thiết lập các dự án dài hạn. Chính trị ổn định và thị trường mở cửa một cách phù hợp luôn được ghi nhận từ các tổ chức quốc tế: Tiến sĩ Christine Choi Yuk-lin – Trưởng Giáo dục Đặc khu Hành chính Hong Kong, nhấn mạnh: "Việt Nam đang nổi lên như một nhân tố quan trọng định hình lại dòng chảy học thuật tại ASEAN, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục đại học, Việt Nam là một quốc gia đang phát triển đầy năng động".

Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam không ngừng lớn mạnh cả về chất và lượng, các trường đại học không chỉ triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế, mà đã dần hướng đến các chiến lược về quốc tế hóa, hội nhập quốc tế một cách toàn diện và hiệu quả. Các trường tới với APAIE để tăng cường phát triển các mối quan hệ hợp tác hai chiều trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh việc thu hút sinh viên, giảng viên, chuyên gia quốc tế đến với Việt Nam.

Sự kiện lần đầu tiên Việt Nam có Gian hàng quốc gia (Vietnam Pavilion) tại APAIE 2026 đã toát lên thông điệp mạnh mẽ về sự chủ động hội nhập và tạo được niềm tin sâu sắc cho các đối tác quốc tế.

Phóng viên: So với các nước tham dự triển lãm, giáo dục Việt Nam cần phải tăng cường đổi mới nâng cao ở những mặt nào để có thể quốc tế hóa?

PGS. TS Nguyễn Thu Thủy: Bên cạnh việc nhận được nhiều phản hồi tích cực, cũng đồng thời là một trong những gian hàng quốc gia thu hút nhất sự kiện với hơn 400 cuộc trao đổi trực tiếp B2B, qua kinh nghiệm trao đổi thực tế với các đại học từ các quốc gia phát triển trong khu vực, giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục đại học nói riêng vẫn còn không gian để phát triển để có thể tiến tới hội nhập quốc tế một cách hoàn thiện và hiệu quả hơn nữa.

Về việc chuẩn hóa dịch vụ hỗ trợ quốc tế: Chúng ta cần chuyên nghiệp hóa hệ thống hỗ trợ sinh viên quốc tế, từ thủ tục visa giáo dục đến môi trường lưu trú, việc làm thêm trong và sau khi kết thúc học tập, các nét văn hóa để sinh viên gắn kết với môi trường học tập và đất nước sau khi kết thúc học tập, ví dụ ở bậc đại học…. Chỉ với sự nỗ lực trong các lĩnh vực hỗ trợ sinh viên quốc tế như vậy mới có thể thu hút hiệu quả dòng chảy sinh viên quốc tế tới Việt Nam.

Về việc quốc tế hóa chương trình đào tạo: Một đối tác từ Đại học Hong Kong (HKU) nhận xét: "Sinh viên Việt Nam rất giỏi, nhưng các bạn cần có nhiều hơn nữa các chương trình liên kết cấp bằng kép (Double Degree) đạt chuẩn toàn cầu". Việc dạy và học bằng tiếng Anh cần trở thành một chuẩn mực phổ quát hơn trong hệ thống.

Về việc số hóa dữ liệu hợp tác: Cần số hóa hồ sơ năng lực của toàn bộ hệ thống đại học cũng như xây dựng các cổng thông tin thuận lợi về các dự báo kinh tế, việc làm, thông tin về thị trường nhà ở, cho thuê…Việc chuẩn bị các đề xuất hợp tác dựa trên bộ cơ sở dữ liệu thực tế sẽ giúp chúng ta đàm phán một cách cạnh tranh và hiệu quả hơn với các đại học hàng đầu trên thế giới.

PV: Nếu có cơ hội, Việt Nam cần những điều kiện gì để có thể tổ chức những sự kiện giáo dục quốc tế tương tự như vậy ở Việt Nam? Và việc đăng cai những sự kiện lớn như vậy sẽ đem lại cho giáo dục Việt Nam điều gì?

PGS.TS Nguyễn Thu Thủy: Qua trao đổi với Giáo sư Venky Shankararaman – Chủ tịch APAIE, ông đánh giá rất cao khả năng Việt Nam đăng cai sự kiện này vào năm 2029 hoặc 2030. Để thực hiện điều đó cũng như chủ trì các sự kiện tương tự trên lãnh thổ Việt Nam, chúng ta không chỉ cần chuẩn bị về hạ tầng, dịch vụ, chất lượng đào tạo các bậc học mà còn về tầm nhìn chiến lược.

Chúng ta cần đẩy mạnh "Ngoại giao giáo dục" ở một mức độ thường xuyên và mạnh mẽ tương tự như mô hình ngoại giao kinh tế hay ngoại giao văn hóa. Chính vì vậy, Bộ GD&ĐT xác định ngoại giao giáo dục là mũi nhọn để mở rộng ảnh hưởng quốc gia. Bộ đã và đang tích cực, chủ động xây dựng các kế hoạch thực thi những nhiệm vụ hội nhập quốc tế khó khăn nhất, không ngại đối mặt với thách thức để nâng tầm vị thế giáo dục nước nhà.

Chúng ta cũng cần thêm các chính sách đồng bộ tạo điều kiện thuận lợi để đón các sự kiện quốc tế lớn như APAIE: Bộ GD&ĐT sẽ làm việc chặt chẽ với các đối tác quốc tế, các bộ ngành liên quan để đề xuất, xây dựng các cơ chế đặc thù, sẵn sàng "trải thảm đỏ" đón các sự kiện giáo dục quốc tế tầm cỡ đến với Việt Nam sớm nhất có thể. Chúng ta cần sự phối hợp liên ngành, như ngoại giao, an ninh, du lịch... để đảm bảo hậu cần, visa và an ninh đạt chuẩn toàn cầu.

Và cuối cùng nhưng là yếu tố quan trọng nhất, chúng ta phải không ngừng nâng cao năng lực của hệ thống giáo dục đại học bởi chính các trường đại học Việt Nam phải là những chủ thể nòng cốt, đủ nội lực để thực sự thu hút các đối tác quốc tế đến Việt Nam để tìm kiếm thị trường và cơ hội hợp tác, các trường cũng cần đủ mạnh để đồng tổ chức các phiên thảo luận chuyên môn đẳng cấp quốc tế.

Còn về lợi ích mang lại, chúng ta có thể thấy rõ một mô hình giáo dục - ngoại giao - kinh tế với lợi ích quảng bá thương hiệu quốc gia. Đây là cách nhanh nhất để thế giới chứng kiến tận mắt sự vươn lên của giáo dục Việt Nam, tạo ra "lòng tin chiến lược" bền vững với các đối tác quốc tế khắp toàn cầu. Với những sự kiện này, chúng ta hoàn toàn có thể thúc đẩy "xuất khẩu giáo dục" tại chỗ thông qua việc đưa Việt Nam thành một Education Hub thực thụ, thu hút sinh viên quốc tế đến học tập, mang lại giá trị kinh tế và vị thế văn hóa lớn cho đất nước.

Như đã nói ở trên, Gian hàng quốc gia “Study in Viet Nam” lần này và sự thành công của Đoàn Việt Nam tại APAIE 2026 chính là tiền đề để chúng ta thực thi mạnh mẽ chiến lược "Ngoại giao giáo dục", đưa Việt Nam trở thành điểm sáng trên bản đồ giáo dục toàn cầu và trở thành cú hích cải cách nội bộ giúp toàn hệ thống giáo dục trong nước phải chuyển mình, chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thế giới.

Có thể nói sự tham gia lần này của các cơ sở giáo dục đại học không chỉ dừng ở hoạt động kết nối, ký kết các bản ghi nhớ, các thỏa thuận hợp tác, mà còn mang lại những cú hích chiến lược quan trọng đối với lộ trình quốc tế hóa của giáo dục Việt Nam nói chung, giáo dục đại học nói riêng và cả cho mỗi tổ chức, mỗi cơ sở giáo dục và đào tạo trên cả nước.

PV: Xin cảm ơn Cục trưởng!