Radio
Podcast
Multimedia
Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 chương 30 điều (giảm 3 chương, 47 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014). Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Song song đó, khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay. Việc sửa luật cũng nhằm đẩy mạnh hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch, tăng cường cắt giảm thủ tục hành chính.
Một trong những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) là đề xuất cho phép người dân đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú hay địa giới hành chính. Điều này đồng nghĩa với việc các thủ tục như khai sinh, kết hôn, khai tử… có thể thực hiện tại bất kỳ UBND cấp xã nào, thay vì phải quay về nơi thường trú như trước đây. Đây được xem là bước tiến lớn trong cải cách hành chính, đặc biệt với nhóm người lao động, sinh viên sống xa quê. Việc “gỡ bỏ rào cản địa giới” giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại và tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn.
Các đại biểu Quốc hội đều bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Hộ tịch và đóng góp những ý kiến tâm huyết để bộ luật được hoàn thiện và phù hợp với thực tế hơn. Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội băn khoăn, việc cho phép đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú có thể gây áp lực quá tải cục bộ tại một số địa phương lớn, gây khó khăn trong công tác quản lý của hệ thống hành chính. Bên cạnh đó, khi hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ, quy định này còn làm tăng nguy cơ trùng lặp, sai lệch thông tin và tạo kẽ hở cho việc lợi dụng để trục lợi chính sách.
“Theo chúng tôi, nếu chúng ta đã quyết tâm chuyển đổi số thì nên chuyển theo hướng đăng ký toàn trình. Cơ quan chịu trách nhiệm đăng ký vẫn là nơi công dân cư trú nhưng chúng ta thực hiện trên môi trường điện tử thì người dân không phải đi lại vất vả như bây giờ nữa. Công việc vẫn được triển khai và rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý thông tin về hộ tịch của công dân. Chúng tôi cũng đề nghị, đối với các quy định liên quan đến việc lựa chọn nơi đăng ký, lựa chọn hình thức nhận thông tin đăng ký thì nên thể hiện lại theo hướng là không phải là “lựa chọn” mà nên “ưu tiên” hình thức trực tuyến, ưu tiên việc cấp bản điện tử. Việc đăng ký trực tiếp, đăng ký qua bưu chính hay nhận bản giấy thì chỉ thực hiện trong một số trường hợp có quy định cụ thể. Điều này tạo điều kiện chuyển đổi số một cách thực chất và tích cực hơn. Đồng thời hạn chế việc lãng phí về bộ máy trong khi chúng ta phải duy trì cả hai hệ thống song song như hiện nay. Việc cấp các giấy tờ về hộ tịch bằng bản điện tử cũng nên miễn phí và chỉ thu phí đối với những trường hợp yêu cầu cấp bản giấy”, đại biểu Nguyễn Phương Thủy góp ý.
Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung cơ chế đăng ký hộ tịch tự động, chủ động và liên thông dữ liệu. Đại biểu Nguyễn Phương Thủy đánh giá đây cũng là một điểm đổi mới hết sức tích cực để người dân không phải trực tiếp đi đăng ký khai sinh, khai tử như trước đây. Tuy nhiên, tính khả thi của chính sách này cần được đánh giá kỹ lưỡng do đòi hỏi khắt khe về độ chính xác của dữ liệu đầu vào và áp lực trách nhiệm xác minh thông tin lên các cơ sở y tế.
Đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cho rằng, dự thảo luật đã được chuẩn bị nghiêm túc, có nhiều điểm mới quan trọng và thể hiện rất rõ tư duy đổi mới trong xây dựng pháp luật, nhất là về hộ tịch theo hướng hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, đồng thời lấy dữ liệu làm nền tảng cho quản trị nhà nước.
Để hoàn thiện thêm cũng như để bảo đảm tính khả thi và thuận lợi trong tổ chức thi hành luật, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà kiến nghị: quy định công dân Việt Nam phải thực hiện ghi vào sổ hộ tịch các sự kiện đã giải quyết tại nước ngoài (Khoản 2 Điều 4) là việc làm cần thiết để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống dữ liệu quốc gia. Tuy nhiên, nên bỏ đoạn quy định về việc chịu trách nhiệm khi gây thiệt hại ở cuối khoản này. Lý do được đưa ra là các sai phạm gây thiệt hại vốn đã được điều chỉnh bởi Luật Dân sự và Luật Hành chính. Việc lặp lại quy định này không chỉ gây trùng lặp trong kỹ thuật lập pháp mà còn làm điều luật thiếu sự gọn gàng, rõ ràng.
Đánh giá cao tính nhân văn của quy định miễn hợp pháp hóa lãnh sự tại khu vực biên giới (Khoản 3 Điều 11), đại biểu cho rằng đây là cách tiếp cận linh hoạt, giúp cư dân biên giới giảm chi phí và khuyến khích đăng ký hộ tịch kịp thời. Để quy định này bao quát hơn, đại biểu đề xuất: không chỉ miễn với giấy tờ do cơ quan nước láng giềng cấp, mà cần mở rộng sang cả các giấy tờ được công chứng hoặc xác nhận; việc chỉnh lý này sẽ tạo sự đồng nhất với các điều khoản khác trong luật, giúp quá trình áp dụng thực tế thuận lợi và công bằng hơn cho người dân vùng biên.
Dự thảo luật xác lập cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia được xây dựng tập trung, thống nhất, có khả năng mở rộng, nâng cấp, kết nối và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác. Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, đây là quy định rất mới của dự thảo luật. Ngoài ra, quy định này còn thể hiện sự tiến bộ trong việc cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác dữ liệu điện tử, không yêu cầu người dân nộp hoặc xuất trình lại giấy tờ mà nhà nước đã có. Đồng thời cho phép đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động và liên thông với thủ tục cư trú, bảo hiểm. Tuy nhiên, để các quy định nêu trên đi vào cuộc sống một cách thực chất, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hai hướng:
Thứ nhất: Tại Điều 25 cần bổ sung nguyên tắc xử lý đối với trường hợp dữ liệu hộ tịch được số hóa, thu thập hoặc cập nhật từ nhiều nguồn khác nhau nhưng không thống nhất, sai lệch hoặc thiếu đồng bộ. Vì dự thảo luật tuy đã liệt kê khá đầy đủ các loại thông tin trong cơ sở dữ liệu luật, dữ liệu hộ tịch nhưng chưa làm rõ nguyên tắc xác định nguồn thông tin ưu tiên, trình tự đối chiếu, trách nhiệm xác minh và cơ chế hiệu chỉnh khi dữ liệu lịch sử bị sai sót trong quá trình làm sạch, chuẩn hóa. Đây là vấn đề rất quan trọng, bởi nếu không quy định ngay ở tầm luật thì khi triển khai thực tế sẽ phát sinh tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, ảnh hưởng đến độ tin cậy và giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch.
Thứ hai: Đối với khoản 4 Điều 29, dự thảo luật giao Chính phủ quy định lộ trình nâng cấp cơ sở dữ liệu, làm sạch dữ liệu lịch sử, kết nối, chia sẻ, đồng bộ giữa các cơ sở dữ liệu và lộ trình thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động. Cách quy định này là cần thiết nhưng còn tương đối mở. Để tăng tính khả thi và tính chịu trách nhiệm trong tổ chức thi hành, cần nghiên cứu bổ sung ngay trong luật yêu cầu xác định mốc thời gian hoàn thành hoặc thời hạn tối đa đối với các nhiệm vụ trọng tâm, nhất là đối với việc kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu và triển khai đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên phạm vi cả nước. Có như vậy mới tạo được căn cứ pháp lý rõ ràng cho việc tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá kết quả thi hành luật sau này, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh.
