Radio
Podcast
Multimedia
Rối loạn cảm xúc ở người mẹ sau sinh
Có những người mẹ vô cùng hạnh phúc khi đón một thiên thần bé nhỏ. Nhưng cũng có một số trường hợp lại bị rối loạn cảm xúc, u buồn, mệt mỏi, căng thẳng, thậm chí xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về con và bản thân.
Nặng hơn, có người rơi vào trạng thái loạn thần như trường hợp chị Hòa (tên nhân vật đã được thay đổi) ở Hà Nội.
Sau khi sinh con thứ 2 được vài tháng, vì muốn có nguồn thu nhập để trang trải cuộc sống, chị quyết định vay tiền để thuê cửa hàng mở tiệm làm móng. Thời gian đầu, lượng khách khá đông, nhiều hôm làm việc đến tận khuya, ăn uống lại thất thường lại vừa chăm sóc con nhỏ nên sức khỏe của chị bị giảm sút rõ rệt. Sau Tết, lượng khách thưa thớt dần, áp lực kinh tế khiến cả thể chất và tinh thần của chị bị rơi vào trạng thái suy sụp. Bà Xuân, mẹ của chị Hòa kể lại, do không ở cùng nên bà không hề nhận thấy những biểu hiện bất thường về mặt tâm lý của con. Chỉ đến khi chị Hòa có dấu hiệu rối loạn cảm xúc rõ rệt hơn, không tự chủ được lời nói và hành vi, gia đình mới nhận ra và vội đưa chị đến bệnh viện để điều trị.
Mang thai và sinh con lần đầu, chị Ngọc Mai ở Hà Nội cũng tự cảm thấy bản thân bị rối loạn cảm xúc. Nhiều khi, chỉ một sự việc nhỏ nhặt cũng khiến nỗi lo âu, căng thẳng bùng lên. Tuy nhiên chị không dám nói với gia đình vì sợ mọi người lo lắng. Chị cũng tự an ủi rằng đó là hiện tượng sinh lý bình thường mà ai cũng gặp phải. May mắn có người chồng biết quan tâm, chăm sóc nên chị cũng có thêm điểm tựa để vượt qua giai đoạn bất ổn về tâm lý.
Xóa bỏ định kiến "ai mà chẳng thế" để phát hiện sớm trầm cảm sau sinh
Theo bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, Phó trưởng khoa Khám lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương (Hà Nội) trầm cảm sau sinh không đơn thuần là sự mệt mỏi nhất thời, mà là một hội chứng tâm lý cần được nhận diện đúng và can thiệp kịp thời.
“Có đến 80% phụ nữ sau sinh trải qua trạng thái "Postpartum Blues" hay còn gọi là buồn chán sau sinh. Đây là giai đoạn khí sắc giảm xuống, thường xuất hiện trong khoảng 6 tháng đầu sau sinh. Tuy nhiên, nếu những biểu hiện này kéo dài trên 2 tuần với mức độ trầm trọng hơn như: buồn chán cực độ, cảm thấy bản thân vô dụng, là gánh nặng, hoặc xuất hiện ý định tự hại, muốn buông xuôi... thì đó đã chuyển sang giai đoạn trầm cảm sau sinh. Ở mức độ nặng nhất, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái loạn thần, có những suy nghĩ lệch lạc về bản thân và con cái, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và bé”, BS Nguyễn Khắc Dũng cho biết.
Cũng theo BS Nguyễn Khắc Dũng, nguyên nhân dẫn đến sự bất ổn cảm xúc trong thai kỳ và sau sinh rất đa dạng, bao gồm:
Thay đổi nội tiết tố: Sự sụt giảm đột ngột của các hormone sau khi chuyển dạ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng người mẹ sau sinh.
Nỗi đau thể xác: Những cơn đau từ vết mổ, vết rạch tầng sinh môn kéo dài làm suy giảm chất lượng giấc ngủ và khiến tâm lý trở nên cáu gắt, khó chịu.
Người mẹ bị thiếu hụt dưỡng chất: Thiếu máu, thiếu canxi sau quá trình mang thai cũng là tác nhân tác động tiêu cực đến hệ thần kinh.
Áp lực thích ứng: Việc phải thay đổi nhịp sống đột ngột (thức đêm trông con, cho bú liên tục) đôi khi vượt quá khả năng thích nghi của người mẹ, dù đã có sự chuẩn bị trong 9 tháng 10 ngày.
Sự cô đơn: Thiếu sự sẻ chia từ người thân, đặc biệt là khi người chồng bận rộn, khiến người mẹ cảm thấy cô đơn, không vượt qua được áp lực do bản thân tự đặt ra.
Theo BS Nguyễn Khắc Dũng, hiện nay, y học đã có nhiều giải pháp hỗ trợ cho các rối loạn cảm xúc sau sinh, tùy vào mức độ nặng nhẹ.
Đối với mức độ nhẹ và trung bình, người mẹ sẽ được can thiệp bằng các biện pháp không dùng thuốc thông qua trị liệu tâm lý, tham vấn để giảm bớt kỳ vọng vào bản thân. Các kỹ thuật thư giãn như tập thở, thư giãn cơ, thiền hoặc khí công giúp bệnh nhân dễ đi vào giấc ngủ và ổn định tâm trạng.
Bên cạnh đó, các biện pháp giảm đau, bổ sung vi chất dinh dưỡng cũng giúp người mẹ hồi phục sức khỏe và bình ổn tâm trạng sau sinh.
Đối với người mẹ bị trầm cảm ở mức độ nặng với các biểu hiện như buồn chán kéo dài, có suy nghĩ tiêu cực, có ý định tự hại, thờ ơ, bỏ bê, không quan tâm đến con…thì bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng thuốc sau khi đánh giá lợi ích và nguy cơ, đặc biệt là với phụ nữ đang cho con bú.
“Tại Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, bệnh nhân có thể điều trị ngoại trú. Sáng đến viện để tham gia trị liệu nhóm, tập luyện phục hồi chức năng; chiều trở về sinh hoạt cùng gia đình để không bị tách rời khỏi môi trường xã hội”, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng chia sẻ.
Để phòng ngừa và can thiệp sớm trầm cảm sau sinh, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng khuyên, gia đình và cộng đồng nên nâng cao nhận thức về bệnh lý này, cần xóa bỏ định kiến "ai đi đẻ mà chẳng thế" để người bệnh không thấy mình khác biệt hay lỗi lầm.
Đối với các bà mẹ nên tham gia lớp học tiền sản để chuẩn bị tâm lý và kiến thức chăm sóc trẻ ngay từ khi mang thai. Với những người có nguy cơ cao như phụ nữ đơn thân, người có tiền sử bệnh tâm lý hoặc thiếu nguồn lực hỗ trợ cần được quan tâm đặc biệt.
Đồng thời, gia đình, người thân nên quan tâm đến cảm xúc của người mẹ sau sinh, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường ở người mẹ như mất ngủ, chán ăn, không muốn ôm con, hay than phiền hoặc dễ cáu gắt …Đây đều là những tín hiệu báo động cần được thăm khám ngay.
“Trầm cảm sau sinh hoàn toàn có thể giải quyết nhanh chóng nếu được can thiệp sớm. Sự thấu hiểu của người chồng và gia đình chính là "liều thuốc" quý giá nhất giúp người mẹ vượt qua giai đoạn nhạy cảm này”, BS Nguyễn Khắc Dũng nhấn mạnh.
