Khoa học công nghệ cần thời gian để đóng góp cho tăng trưởng

Tại phiên chất vấn ngày 12/11/2026, liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã trả lời nhiều vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trong đó, trọng tâm là khả năng đóng góp của khoa học công nghệ vào tăng trưởng kinh tế, quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) và những khó khăn trong thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Ưu tiên lĩnh vực có khả năng tạo tăng trưởng

Trả lời câu hỏi về đóng góp của khoa học công nghệ đối với tăng trưởng kinh tế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng lĩnh vực này cần có thời gian để phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ ưu tiên tìm kiếm những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao để tập trung đầu tư nghiên cứu và ứng dụng.

Bộ trưởng dẫn chứng các lĩnh vực thủy hải sản, phát triển giống tôm hùm, tôm, cá tra và sầu riêng.

Qua thực tế làm việc tại các tỉnh miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long, ông nhận thấy nhu cầu ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, nâng cao chất lượng giống và khả năng cạnh tranh của sản phẩm rất lớn.

Tuy nhiên, đây là quá trình dài hạn. Một doanh nghiệp đã nghiên cứu giống cá tra trong 10 năm nhưng vẫn chưa tạo được giống có khả năng kháng bệnh như mong muốn. Với tôm hùm cũng có những thách thức tương tự.

Theo Bộ trưởng, chiến lược của ngành hiện nay là triển khai song song hai hướng: Đưa khoa học công nghệ vào những lĩnh vực có thể đóng góp ngay cho tăng trưởng và tiếp tục đầu tư nghiên cứu dài hạn nhằm hướng tới tự chủ, tự cường về công nghệ.

Quản trị AI phải bảo đảm an toàn dữ liệu

Liên quan đến quản trị AI và chính sách hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế tiếp cận công nghệ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn dữ liệu trong quá trình ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Theo Bộ trưởng, các quy định pháp luật về AI đã đặt ra những nguyên tắc kiểm soát rủi ro, trong đó dữ liệu thuộc diện bảo mật không được tùy tiện đưa lên các nền tảng AI. Việc sử dụng dữ liệu phải tuân thủ quy định pháp luật và phù hợp với mức độ rủi ro.

Đối với doanh nghiệp, bài toán đặt ra là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và khai thác lợi ích từ AI.

Bộ trưởng lấy ví dụ các báo điện tử, cụ thể nếu cho phép AI truy cập, khai thác dữ liệu, lượng truy cập có thể tăng nhưng đồng thời nội dung và dữ liệu của cơ quan báo chí cũng có nguy cơ bị khai thác. Ngược lại, nếu hạn chế AI truy cập, lượng truy cập có thể giảm đáng kể.

Đây là vấn đề doanh nghiệp phải tính toán, trong khi cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm xây dựng hành lang pháp lý, khung đạo đức AI, tiêu chí đánh giá rủi ro và khuyến nghị cho doanh nghiệp, nhà phát triển.

Đối với người cao tuổi và các nhóm yếu thế, Bộ trưởng cho rằng cần bảo đảm ba điều kiện: có sóng và đường truyền Internet, có thiết bị truy cập và có hướng dẫn sử dụng.

Trong đó, nền tảng Bình dân học vụ số được đánh giá là mô hình có hiệu quả, góp phần lan tỏa kỹ năng số trong cộng đồng.

Giải ngân chậm do nhiều nguyên nhân

Về tình trạng giải ngân kinh phí khoa học và công nghệ, Bộ trưởng cho biết đến ngày 30/10/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12% dự toán theo số liệu của Kho bạc Nhà nước.

Bộ trưởng chỉ ra 4 nguyên nhân chính. Thứ nhất, quy mô ngân sách tăng đột biến. Nếu trước đây toàn ngành giải ngân trung bình khoảng 12.000 tỷ đồng chi thường xuyên mỗi năm thì hiện nay, tổng nguồn kinh phí bao gồm cả chi thường xuyên, chi đầu tư và các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã tăng khoảng 7 lần.

Thứ hai, có độ trễ về pháp luật. Nghị quyết 57 được ban hành ngày 12/12/2024, trong khi các văn bản pháp luật cụ thể hóa nghị quyết mới bắt đầu có hiệu lực từ cuối năm 2025 hoặc năm 2026.

Thứ ba, phương thức xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ đã thay đổi. Các nhiệm vụ hiện nay phải xuất phát từ bài toán thực tiễn, có doanh nghiệp đặt hàng và sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học, thay vì chủ yếu dựa trên đề xuất của nhà khoa học như trước đây.

Thứ tư là năng lực thực thi. Tại một số địa phương, bộ, ngành vẫn còn tâm lý e ngại, chưa thực sự chủ động trong quá trình triển khai./.