Chỉ còn ít ngày nữa, các gia đình Việt sẽ bước vào nghi lễ quan trọng đầu tiên của dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ: Lễ tiễn ông Công ông Táo về trời. Đây không chỉ là tín ngưỡng dân gian lâu đời mà còn là thời khắc chuyển giao thiêng liêng, báo hiệu một năm cũ sắp khép lại. Vậy cúng Táo quân thế nào cho đúng, đủ và trang trọng?

Theo lịch vạn niên, ngày ông Công ông Táo (23 tháng Chạp) năm nay rơi vào Thứ Tư, ngày 11/02/2026. Vào ngày này, người dân quan niệm Táo quân sẽ cưỡi cá chép bay về Thiên đình để báo cáo với Ngọc Hoàng mọi việc lớn nhỏ, tốt xấu của gia chủ trong suốt một năm qua.

Bản chất của bộ ba "Táo quân"

Dưới góc nhìn văn hóa, nhiều người lầm tưởng Táo quân chỉ là một vị thần bếp. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Táo quân thực chất là một bộ ba thần linh (Định phúc Táo quân), gồm "hai ông, một bà":

Thổ Công (Phạm Lang): Trông coi việc bếp núc.

Thổ Địa (Trọng Cao): Trông coi việc nhà cửa.

Thổ Kỳ (Thị Nhi): Trông coi việc chợ búa, đất đai.

Ba vị thần này định đoạt may rủi, phúc họa của gia chủ, ngăn cản ma quỷ xâm phạm và giữ bình yên cho ngôi nhà. Do đó, lễ cúng ngày 23 tháng Chạp mang ý nghĩa "tống cựu nghênh tân", tiễn những điều không may mắn của năm cũ và đón chờ tài lộc trong năm mới.

Giờ "vàng" để hành lễ

Theo quan niệm truyền thống, lễ cúng phải được hoàn tất trước 12h00 trưa ngày 23 tháng Chạp (tức trước 12h00 ngày 11/02/2026). Lý giải điều này, các chuyên gia phong thủy cho rằng sau giờ Ngọ, cổng Thiên đình sẽ đóng lại, Táo quân không thể vào chầu. Nếu gia chủ quá bận rộn với công việc cuối năm, có thể tiến hành lễ cúng sớm hơn, bắt đầu từ ngày 21 hoặc 22 tháng Chạp, nhưng tốt nhất vẫn là sáng sớm ngày 23 để kịp giờ "ngự thiên".

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, nghi thức cúng Táo quân đã được nhiều gia đình giản lược nhưng vẫn giữ được nét trang nghiêm. Mâm cỗ cúng không nhất thiết phải "mâm cao cỗ đầy" mà tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của từng gia chủ.

Do đặc thù văn hóa và khí hậu, nghi thức tiễn ông Táo ở mỗi vùng đều mang màu sắc riêng:

Miền Bắc: Cá chép và Mâm cỗ thịnh soạn

Vật cúng: Đặc trưng nhất là cá chép sống (thường là 3 con thả trong chậu nước), ngụ ý "cá chép hóa rồng" đưa ông Táo về trời. Ngoài ra phải có đầy đủ bộ mũ áo Táo quân (2 mũ ông, 1 mũ bà) và hài.

Mâm cỗ: Người Bắc thường chuẩn bị mâm cỗ mặn rất tươm tất gồm: Gà luộc ngậm hoa hồng, xôi gấc, canh măng, nem rán, giò lụa. Đặc biệt, nhiều gia đình còn cúng món chè kho hoặc chè bà cốt (nấu từ mật mía, gừng) để ông Táo "ngọt giọng" tâu bày việc tốt.

Giờ cúng: Thường cúng sớm, tuyệt đối trước 12h trưa ngày 23 tháng Chạp.

Miền Trung: Ngựa giấy và thay tượng Táo

Vật cúng: Người miền Trung không cúng mũ áo hay cá chép, mà thay vào đó là một con ngựa giấy có đầy đủ yên cương. Đặc biệt, các gia đình thường có tục thay bộ tượng Táo quân cũ bằng bộ tượng mới làm từ đất nung, tượng cũ sẽ được mang đặt ở các am miếu hoặc gốc cây cổ thụ đầu làng.

Mâm cỗ: Đậm đà vị biển với các món như cá ngừ hoặc cá thu kho, thịt heo luộc, tôm rim...

Giờ cúng: Thường không quá khắt khe về giờ giấc, có thể cúng vào chiều tối.

Miền Nam: Đơn giản với "Cò bay, ngựa chạy"

Vật cúng: Điểm nhấn là bộ vàng mã "Cò bay, ngựa chạy" (hình con cò và con ngựa cắt giấy) với mong muốn Táo quân đi nhanh về lẹ.

Mâm cỗ: Không thể thiếu món chè trôi nước (ngụ ý mọi việc trôi chảy), đĩa kẹo thèo lèo (kẹo lạc), xôi và mâm ngũ quả.

Giờ cúng: Người miền Nam thường cúng vào buổi chiều tối (khoảng từ 17h - 20h), sau khi đã nấu nướng xong xuôi để không làm kinh động đến các vị Táo đang ở trong bếp.

Ý nghĩa chung và những điều "đại kỵ"

Dù lễ vật khác nhau, nhưng bản chất của lễ cúng Táo quân (gồm 3 vị Thần Bếp, Thần Nhà, Thần Đất) vẫn là để báo cáo công việc năm cũ và cầu mong bình an cho năm mới. Để lễ cúng trọn vẹn, gia chủ cần tránh:

Không cầu tài lộc: Táo quân là thần giám sát công tội, không phải Thần Tài. Văn khấn chỉ nên xin xá tội và cầu gia đạo bình an.

Cách thả cá (với miền Bắc): Tuyệt đối không đứng trên cầu ném cá xuống sông hoặc thả nguyên túi nilon. Hãy thả nhẹ nhàng sát mép nước.

Không rán cá chép: Nếu cúng cá sống, tuyệt đối không được làm thịt hay rán lên trước khi cúng.

Thái độ: Quan trọng nhất là sự trang nghiêm, quần áo chỉnh tề khi hành lễ, tránh cúng bái qua loa hay vừa cúng vừa đùa giỡn.

Gợi ý Văn khấn ông Công ông Táo chuẩn và ngắn gọn nhất

Để lễ cúng thêm phần trang trọng, gia chủ có thể tham khảo bài văn khấn cổ truyền (trích từ Văn khấn cổ truyền Việt Nam - NXB Văn hóa Thông tin) dưới đây:

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương. Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.

Tín chủ (chúng) con là: .................................................................

Ngụ tại: ........................................................................................

Hôm nay, ngày 23 tháng Chạp năm [Điền năm Âm lịch hiện tại] Tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương tín chủ con thành tâm kính bái.

Chúng con kính mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.

Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.

Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Lễ cúng ông Công ông Táo là nét đẹp văn hóa tâm linh không thể thiếu của người Việt. Một mâm cơm tất niên ấm cúng, một nén hương thơm thành kính không chỉ là để tiễn thần linh, mà còn là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần, cùng nhau hướng về một năm mới Bính Ngọ 2026 An khang - Thịnh vượng.

(nguồn Tổng hợp)