Đẩy nhanh triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030

Chiều 6/7, tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026-2030.

Báo cáo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 được Quốc hội thông qua trên cơ sở tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia trước đây, gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây là bước đổi mới quan trọng trong phương thức quản lý, tạo sự thống nhất về đầu mối chỉ đạo, giảm chồng chéo, đồng thời mở rộng quyền chủ động cho các địa phương trong lồng ghép và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn phấn đấu tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của đồng bào dân tộc thiểu số đạt bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước. Tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước giảm từ 1-1,5% mỗi năm; tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống dưới 10%; cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn. Chương trình cũng đặt mục tiêu có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại và có 5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Tổng nguồn ngân sách nhà nước bố trí cho giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau 6 tháng đầu năm 2026, các điều kiện nền tảng để triển khai Chương trình cơ bản đã được hình thành. Hệ thống văn bản hướng dẫn ở Trung ương được ban hành tương đối đồng bộ; nhiều nhiệm vụ về phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu giảm nghèo được triển khai sớm. Các địa phương từng bước kiện toàn bộ máy, xây dựng kế hoạch, phân loại địa bàn và chuẩn bị phương án phân bổ nguồn lực theo phân cấp.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một số nơi còn chậm kiện toàn Ban Chỉ đạo, chậm ban hành kế hoạch, nguyên tắc phân bổ vốn và bộ tiêu chí nông thôn mới; việc rà soát đối tượng, xây dựng danh mục dự án còn chậm, ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận và giải ngân nguồn vốn. Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới khi phân công trách nhiệm, chuyển giao hồ sơ, dữ liệu ở một số địa phương chưa thật sự đồng bộ.

Tại hội nghị, nhiều địa phương đã chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến nghị nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình triển khai.

Đại diện tỉnh Thanh Hóa cho biết địa phương đã chủ động ban hành kế hoạch triển khai Chương trình ngay từ đầu năm; đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành phụ trách các tiêu chí, xây dựng lộ trình thực hiện đối với từng nhóm xã và hoàn thiện các nghị quyết về nguyên tắc phân bổ vốn cũng như bộ tiêu chí của tỉnh để sớm đưa Chương trình vào thực hiện.

Trong khi đó, tỉnh Tây Ninh kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp theo hướng tăng tính linh hoạt, cho phép địa phương chủ động lồng ghép, điều chỉnh và phân bổ nguồn lực giữa các chương trình mục tiêu quốc gia. Theo địa phương, đây là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn.

Đại diện tỉnh An Giang tập trung đề xuất sớm hướng dẫn mô hình tổ chức, cơ chế vận hành của cơ quan tham mưu giúp việc Ban Chỉ đạo Chương trình trong bối cảnh tích hợp nhiều chương trình mục tiêu quốc gia; đồng thời kiến nghị đơn giản hóa quy trình triển khai các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế và giảm nghèo, nhất là tại các địa bàn miền núi, biên giới và vùng đặc biệt khó khăn.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ghi nhận sự chủ động, quyết liệt của các bộ, ngành và địa phương trong việc hoàn thành 15 nhiệm vụ được Quốc hội và Chính phủ giao, tạo tiền đề triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 đúng tiến độ. Đánh giá kết quả thực hiện giai đoạn trước, Phó Thủ tướng cho biết nhiều chỉ tiêu về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi đã đạt và vượt mục tiêu; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tiếp tục giảm, chương trình OCOP phát triển rộng khắp. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế như cơ chế, chính sách còn chồng chéo; hệ thống văn bản hướng dẫn quá nhiều; tiến độ giải ngân ở một số địa phương còn chậm; đầu tư còn dàn trải, hiệu quả chưa cao và năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở còn hạn chế.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường với vai trò cơ quan thường trực của Chương trình tăng cường đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời sớm hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện gắn với tiến độ giải ngân và hiệu quả đầu tư. Bộ Dân tộc và Tôn giáo tập trung triển khai hiệu quả các chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên giải quyết những nhu cầu cấp thiết về nước sạch, đất ở, đất sản xuất, sinh kế và hạ tầng thiết yếu. Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, bố trí nguồn lực theo hướng tập trung, tránh dàn trải, chồng chéo.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu phát huy mạnh mẽ tinh thần phân cấp, phân quyền, chủ động lựa chọn các dự án thật sự cấp bách, phục vụ trực tiếp đời sống người dân; ưu tiên đầu tư cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm công khai, minh bạch, sử dụng hiệu quả nguồn vốn. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, kết quả đầu ra, tiến độ giải ngân và mức độ cải thiện đời sống của người dân sẽ là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.