Radio
Podcast
Multimedia
Nghe chương trình tại đây:
Thay đổi cách mưu sinh từ rừng
Từ trụ sở UBND xã Phong Nha đến bản Rào Con là khoảng 30km đường rừng. Con đường ngoằn ngoèo qua nhiều con dốc đã được bê tông hóa vào tận bản, giúp người dân đi lại thuận tiện hơn và cán bộ dễ dàng đến với bà con.
Rào Con có 61 hộ với 269 nhân khẩu, toàn bộ là đồng bào Bru–Vân Kiều. Rừng gắn liền với đời sống và sinh kế của người dân nơi đây. Tuy nhiên, cách bà con dựa vào rừng để mưu sinh đã có nhiều thay đổi.
Trong cuộc trò chuyện, anh Trần Văn Thủy nhắc nhiều đến những cây keo của gia đình. Khoảng 4 ha đất rừng trồng được giao cho gia đình hiện là tư liệu sản xuất, tạo nguồn thu qua mỗi chu kỳ khai thác.
“Trồng keo thì 5 năm thu hoạch một lần”, anh Thủy chỉ tay về cánh rừng keo - nơi mang đến nguồn thu nhập chính cho gia đình anh. Để có được sự thay đổi ấy, anh Thủy và nhiều người dân trong bản đã trải qua một quá trình chuyển đổi cả nhận thức lẫn cách làm ăn.
Sinh ra trong thế hệ 9X, học hết cấp hai, anh Thủy từng đi tìm việc để có tiền trang trải cuộc sống. Sau đó, anh trở về quê, theo người dân trong bản vào rừng khai thác gỗ.
"Có người đặt gỗ làm nhà, có người tìm mua những cây lớn. Khách cần loại nào thì mình vào rừng tìm loại ấy", theo lời anh kể, công khai thác gỗ có ngày được từ một triệu đến một triệu rưỡi đồng.
Áp lực mưu sinh cùng hiểu biết pháp luật còn hạn chế khiến anh từng coi việc đốn gỗ là cách kiếm tiền nuôi gia đình. Chỉ khi được cán bộ xã, cán bộ kiểm lâm giải thích, chỉ rõ những hành vi vi phạm, anh và bà con mới dần thay đổi.
Theo anh Thủy, việc từ bỏ khai thác gỗ không diễn ra trong ngày một, ngày hai. Người dân giảm dần việc vào rừng chặt cây, chuyển sang trồng keo, chăm sóc rừng trên phần đất gia đình được giao.
Cùng với thay đổi cách sản xuất, anh cũng hiểu rõ hơn trách nhiệm của người dân khi phát hiện hành vi xâm hại rừng.
“Hạt kiểm lâm là họ vào đây, bà con đến nhà văn hóa nghe họ tuyên truyền và phát tài liệu”, anh Thủy kể. Theo anh, tại bản có tổ bảo vệ rừng phối hợp với kiểm lâm, khi phát hiện tình trạng chặt cây trái phép, người dân phải liên hệ với lực lượng chức năng.
Đưa quy định pháp luật đến với bà con bằng tiếng Vân Kiều
Ở Rào Con, việc tuyên truyền pháp luật cần phù hợp với khả năng tiếp nhận thông tin của người dân. Với những người biết ít chữ, đọc chậm như chị Hồ Thị Tâm, lời giải thích trực tiếp của cán bộ giúp chị hiểu và ghi nhớ các quy định.
Khi được hỏi vì sao không vào rừng chặt cây nữa, chị nhắc lại lời cán bộ kiểm lâm: “Họ nói đừng chặt, đừng phá rừng”. Chị cũng cho biết, nếu thấy người lên rừng chặt cây, chị sẽ nói với họ đừng chặt. Những điều chị ghi nhớ cho thấy thông tin pháp luật đã được chuyển thành cách ứng xử cụ thể trong đời sống.
Trong quá trình ấy, trưởng bản Hồ Thậu đảm nhận vai trò chuyển tải thông tin từ chính quyền đến cộng đồng. Anh vừa nghe cán bộ trao đổi bằng tiếng phổ thông, vừa giải thích lại bằng tiếng Vân Kiều để bà con dễ hiểu.
“Anh kiểm lâm nói tiếng Kinh nhưng để tuyên truyền thì nói tiếng Vân Kiều để họ dễ hiểu hơn”, anh Thậu chia sẻ.
Nội dung bảo vệ rừng được lồng ghép trong các cuộc họp bản. Những quy định về không chặt phá, không khai thác trái phép và trách nhiệm báo tin khi phát hiện vi phạm được nhắc lại thường xuyên.
“Mưa dầm thấm lâu, mình cứ tuyên truyền, mỗi lần họp thôn mình nhắc lại để bà con hiểu”, trưởng bản Hồ Thậu nói.
Theo ông Nguyễn Hương Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Nha, địa phương phối hợp với Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng thường xuyên tập huấn, tuyên truyền cho người dân. Nội dung hướng dẫn đi vào những vấn đề cụ thể, giúp bà con nhận biết các loài cây quý, động vật hiếm và hiểu những việc được làm, không được làm.
Bên cạnh thông tin qua văn bản, hệ thống loa và mạng xã hội, địa phương chú trọng hướng dẫn trực tiếp, phát huy vai trò của cán bộ kiểm lâm bám bản. Khi có điều chưa rõ, người dân có thể hỏi cán bộ trước khi thực hiện.
Ông Lâm cũng nhấn mạnh vai trò của người trong cộng đồng khi tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số. Sự am hiểu ngôn ngữ, tập quán giúp những người như trưởng bản Hồ Thậu giải thích quy định gần gũi và phù hợp hơn với bà con.
Giữ rừng phải gắn với việc làm, thu nhập
Trong câu chuyện của trưởng bản Hồ Thậu, vận động người dân bảo vệ rừng luôn đi cùng hỗ trợ sản xuất, cây giống và tiền bảo vệ rừng. Những hỗ trợ này tạo điều kiện để bà con chuyển đổi cách làm ăn.
Tại xã Phong Nha, diện tích rừng và đất lâm nghiệp khoảng 29.550,62 ha; trong đó, diện tích đất có rừng khoảng 22.852,44 ha, gồm khoảng 18.900,49 ha rừng tự nhiên, còn lại là rừng trồng.
Địa phương đã giao gần 5.822 ha rừng cho hộ gia đình, cá nhân và 447 ha rừng cho cộng đồng dân cư thôn, bản quản lý. Việc giúp người dân phân biệt rừng sản xuất với những diện tích rừng cần bảo vệ là nội dung quan trọng trong quá trình tuyên truyền, hướng dẫn.
Bên cạnh các chính sách hỗ trợ bảo vệ rừng tự nhiên, tỉnh Quảng Trị còn được hưởng nguồn kinh phí từ thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính. Nguồn kinh phí này góp phần tăng thu nhập cho người giữ rừng, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Nguyễn Hương Lâm, người dân hiện chủ yếu tập trung sản xuất, đồng thời có xu hướng cho con em tiếp tục học tập hoặc đi làm việc ở nước ngoài. "Để nâng cao đời sống và duy trì việc bảo vệ rừng, địa phương xác định tiếp tục quan tâm đến hạ tầng, giáo dục và giải quyết việc làm", ông Lâm thông tin, xã đang nghiên cứu hướng phát triển du lịch cộng đồng ở Rào Con. Đây là định hướng được địa phương xem xét trong phát triển kinh tế, xã hội của bản.
Cùng với nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, xã dự kiến vận dụng tiềm năng, thế mạnh và khả năng của địa phương để đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng để nâng cao chất lượng đời sống cho bản.
“Muốn thay đổi thì phải bắt đầu từ giáo dục đào tạo, nâng cao nhận thức”, ông Lâm nhấn mạnh.
Theo ông, khi con em được học tập, nâng cao hiểu biết, sự thay đổi ấy cũng có thể tác động trở lại các thế hệ trước trong gia đình, cộng đồng. Về giải quyết việc làm, địa phương xác định cần giới thiệu những địa chỉ tin cậy, phù hợp với khả năng và năng lực của người dân./.
