Trải qua nhiều thập kỷ, ký ức của những người từng trực tiếp chiến đấu vẫn là nguồn tư liệu vô cùng quý giá, góp phần tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin. Bằng những hồi ức còn lưu giữ, nhiều cựu chiến binh vẫn âm thầm đồng hành cùng hành trình tìm lại đồng đội, với mong muốn không một người hy sinh vì Tổ quốc nào bị lãng quên.

Từng trực tiếp chiến đấu tại chiến trường Bình Trị Thiên, cựu chiến binh Chu Di Trinh (Thanh Hóa) vẫn nhớ rõ từng cung đường hành quân, vị trí đóng quân và những nơi đồng đội đã ngã xuống. Với ông, những ký ức ấy chưa bao giờ phai nhạt.

Ông Trinh kể, sau mỗi trận đánh, đồng đội đều cố gắng chôn cất liệt sĩ chu đáo, ghi lại thông tin cá nhân bằng những cách đơn sơ nhất với mong muốn sau này có thể tìm lại. Đến nay, ông vẫn nhớ vị trí ngôi mộ của Chính trị viên trưởng Nguyễn Văn Ngỡ gần khu vực sông Xê Pôn, cũng như nhiều địa điểm khác dọc tuyến đường 35, A Lưới - Quảng Trị, nơi nhiều chiến sĩ đã hy sinh trong quá trình chiến đấu và bảo vệ tuyến hậu cần.

Điều khiến người cựu chiến binh luôn trăn trở là thời gian trôi qua, địa hình thay đổi, trong khi những người còn lưu giữ ký ức về các vị trí chôn cất đồng đội ngày càng ít. Chính vì vậy, ông sẵn sàng cung cấp mọi thông tin mình còn nhớ để hỗ trợ các đội quy tập và thân nhân liệt sĩ trên hành trình tìm kiếm người thân.

Lễ đón nhận hài cốt liệt sĩ Nguyễn Kim Hiểu (xã Nguyệt Đức, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh cũ)

Không chỉ riêng ông Chu Di Trinh, nhiều cựu chiến binh khác cũng đang bền bỉ gìn giữ những "bản đồ ký ức" của chiến trường năm xưa. Mỗi năm, những cuộc gặp mặt truyền thống hay những chuyến trở lại chiến trường cũ không chỉ để tưởng niệm đồng đội mà còn là dịp đối chiếu, bổ sung thông tin phục vụ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Cựu chiến binh Trịnh Hòa Bình, nguyên chiến sĩ Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 cho biết, hằng năm đồng đội của ông vẫn trở lại Quảng Trị, nơi diễn ra nhiều trận chiến ác liệt để thắp hương tưởng niệm và tìm lại những địa danh gắn với ký ức chiến tranh. Với họ, đó vừa là nghĩa tình đồng đội, vừa là trách nhiệm với những người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Theo cựu chiến binh Nguyễn Lương Thái, nguyên chiến sĩ Trung đoàn 95, Sư đoàn 325, những cuộc gặp gỡ giữa các cựu binh còn giúp ghép nối những mảnh ký ức còn rời rạc. Từ lời kể của nhiều người, các lực lượng chức năng có thêm cơ sở đối chiếu với hồ sơ, bản đồ quân sự và dữ liệu khoa học để khoanh vùng, xác minh vị trí các liệt sĩ.

Ông Thái cho biết riêng Trung đoàn 95 từng có khoảng 350 sinh viên nhập ngũ giai đoạn 1969-1971, trong đó nhiều người đã hy sinh tại Thành cổ Quảng Trị nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an táng. Dấu tích chiến trường dần bị thời gian xóa mờ, khiến việc tìm kiếm ngày càng khó khăn.

Hành trình đưa các liệt sĩ trở về vẫn còn nhiều gian nan. Tuy nhiên, mỗi địa danh được nhớ lại, mỗi ký ức được kể thêm và mỗi thông tin được đối chiếu đều có thể trở thành manh mối quan trọng, góp phần tìm lại nơi yên nghỉ của những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Đó cũng là cách những người còn sống tiếp tục viết tiếp nghĩa tình đồng đội, để ngày càng nhiều gia đình có cơ hội đón người thân trở về trong vòng tay quê hương sau nhiều thập kỷ chờ đợi./.