Các trường sư phạm đổi mới đào tạo giáo viên trong kỷ nguyên AI

Tham dự hội thảo có lãnh đạo Bộ GD&ĐT, các chuyên gia, nhà khoa học cùng đại diện nhiều cơ sở đào tạo giáo viên trên cả nước.

Trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh, đang làm thay đổi căn bản cách thức tạo lập và tiếp cận tri thức, đồng thời tác động sâu sắc đến hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị giáo dục. "Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, giáo viên vẫn giữ vai trò trung tâm, là chủ thể quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi quyết định giáo dục”, phát biểu khai mạc, ông Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh.

Ông Lê Quân cho rằng mục tiêu của đổi mới đào tạo giáo viên không phải đào tạo những người sử dụng nhiều công cụ AI nhất. Nhiệm vụ của các trường Sư phạm cần đào tạo đội ngũ biết lựa chọn, kiểm chứng, sử dụng AI đúng mục đích, bảo đảm an toàn, đạo đức nghề nghiệp và quyền lợi của người học.

Theo định hướng được Bộ GD&ĐT đưa ra, năng lực AI cần được xác định là một thành tố của năng lực nghề nghiệp giáo viên và phải được tích hợp xuyên suốt trong toàn bộ chương trình đào tạo, thay vì chỉ bổ sung một học phần về công nghệ.

Sinh viên sư phạm cần được trang bị khả năng hiểu bản chất và giới hạn của AI, lựa chọn công cụ phù hợp, kiểm chứng nội dung do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đổi mới kiểm tra đánh giá, hướng dẫn học sinh sử dụng AI có trách nhiệm. Đồng thời luôn duy trì vai trò chủ động của người giáo viên trong quá trình dạy học.

“Tôi được biết nhiều trường, nhiều thầy cô và giảng viên cũng đã bắt đầu sử dụng AI trong quá trình giảng dạy của mình. Nhiều trường cũng đã bắt đầu điều chỉnh đâu đó chương trình đào tạo của mình. Thế nhưng, đã có một sự điều chỉnh đồng bộ, định hướng có tính chất thống nhất không? Đã có một tầm nhìn chung của nhà trường về chương trình không? Hay mỗi một giáo viên, ai là người tích cực thì sử dụng trước, ai là người thuận lợi thì sử dụng trước, còn những người khác thì dửng dưng?”, đồng thuận với những ý kiến Thứ trưởng Lê Quân phát biểu, PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng trường đại học Sư Phạm Hà Nội nêu một số câu hỏi đáng suy ngẫm trong phần phát biểu chào mừng hội thảo.

Hội thảo chia làm 3 phiên với các bài tham luận đến từ đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và các trường Sư phạm trên cả nước.

Ở phiên thứ nhất bàn về khung chính sách, khung năng lực và yêu cầu phân hóa, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác Quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo chia sẻ những kinh nghiệm quốc tế về phát triển năng lực AI nghề nghiệp cho giáo viên và kinh nghiệm chính sách đối với Việt Nam.

“AI không làm giảm ý nghĩa của nghề dạy học. Ngược lại, khi máy móc tạo ra nội dung nhanh hơn, vai trò của người thầy trong việc xác lập mục tiêu, thấu hiểu người học và đưa ra phán đoán sư phạm càng trở nên quan trọng”, bà Thủy nhận định.

Sự phát triển nhanh của AI đang tái cấu trúc nhiều nhiệm vụ nghề nghiệp của giáo viên như thiết kế bài giảng, phát triển học liệu, cá thể hóa việc học, kiểm tra đánh giá và nghiên cứu giáo dục. Vì vậy, việc đổi mới đào tạo giáo viên cần bắt đầu từ chuẩn chương trình, chuẩn đầu ra, sau đó được triển khai xuyên suốt trong các học phần, thực hành và thực tập sư phạm. Báo cáo đề xuất xây dựng khung năng lực AI nghề nghiệp gồm sáu lĩnh vực, đồng thời thiết kế ma trận gắn kết giữa chuẩn đầu ra, học phần, nhiệm vụ thực hành và minh chứng đánh giá năng lực.

GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam trong chia sẻ đề xuất cấu trúc năng lực AI của nhà giáo đã đưa ra những ví dụ hay kể những câu chuyện thú vị về năng lực số và năng lực nghề nghiệp của giáo viên trong thời đại AI. Nếu học sinh sử dụng AI để hướng dẫn hoặc cùng học bài như một “gia sư tại nhà” sẽ góp phần thúc đẩy nhu cầu tự học, tự khám phá của các em. Trong khi cũng công nghệ đó, giáo viên sử dụng để ra đề, chấm bài và đánh giá sẽ triệt tiêu vai trò của chính các thầy cô.

Một điểm nhấn quan trọng được nhiều tham luận thống nhất năng lực AI không đồng nghĩa với kỹ năng sử dụng công cụ. Người giáo viên tương lai cần biết khi nào nên sử dụng AI, khi nào không nên sử dụng, biết kiểm chứng kết quả, nhận diện rủi ro về dữ liệu, bản quyền, thiên lệch thuật toán và chịu trách nhiệm về mọi quyết định nghề nghiệp. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải chuyển từ dạy kỹ năng công nghệ sang phát triển năng lực nghề nghiệp trong môi trường có AI.

Ở phiên 2 bàn về chuyển hóa đầu ra thành chương trình, thực hành và phát triển nghề nghiệp, các chuyên gia cũng đề xuất khung năng lực AI của sinh viên sư phạm gồm sáu nhóm năng lực cốt lõi: nhận thức lấy con người làm trung tâm; đạo đức, pháp lý và an toàn dữ liệu; hiểu biết và sử dụng công cụ AI; thiết kế dạy học với AI; kiểm tra, đánh giá trong bối cảnh AI; và tự học, nghiên cứu, phát triển nghề nghiệp. Đây được xem là cơ sở để các trường sư phạm xây dựng chuẩn đầu ra mới, bảo đảm sinh viên có thể thích ứng với môi trường giáo dục số trong tương lai.

Hội thảo cũng dành nhiều thời gian thảo luận về việc tích hợp AI vào toàn bộ cấu trúc chương trình đào tạo giáo viên. Theo đó, AI cần được lồng ghép trong các học phần giáo dục học, tâm lý học giáo dục, phương pháp dạy học bộ môn, kiểm tra đánh giá, công nghệ giáo dục, đạo đức nghề nghiệp và thực tập sư phạm. Cách tiếp cận này giúp sinh viên hình thành năng lực vận dụng AI trong những tình huống nghề nghiệp thực tế thay vì chỉ tiếp cận ở góc độ công nghệ.

Tại hội thảo, nhiều tham luận tập trung vào kinh nghiệm quốc tế về phát triển năng lực AI cho giáo viên, đề xuất cấu trúc năng lực AI nghề nghiệp của nhà giáo Việt Nam, đổi mới chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, cũng như các giải pháp chuyển hóa chuẩn đầu ra thành chương trình đào tạo và thực hành sư phạm.

Các phiên thảo luận chính sách được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng chuẩn chương trình đào tạo giáo viên trong thời gian tới.

Kết quả của hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục hoàn thiện chuẩn chương trình đào tạo giáo viên, xây dựng khung năng lực trí tuệ nhân tạo nghề nghiệp thống nhất trên phạm vi toàn quốc và thúc đẩy quá trình đổi mới các chương trình đào tạo sư phạm. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, định hướng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo mà còn tạo nền tảng để giáo dục Việt Nam thích ứng với những yêu cầu mới của chuyển đổi số và cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo./.