Khát vọng chinh phục tri thức của hai sinh viên xuất sắc

Từ streamer đến 10 công trình nghiên cứu quốc tế, học bổng tiến sĩ toàn phần

Trước khi trở thành sinh viên Trường Đại học FPT, Hà Cao Phúc từng có quyết định khiến bạn bè, người thân bất ngờ: tạm dừng việc học đại học một năm để theo đuổi công việc streamer và sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.

Phúc vốn có thành tích học tập tốt, từng là thủ khoa đầu vào tại trường THPT. Sau khi tốt nghiệp, Phúc trúng tuyển Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM với điểm xét học bạ 29,3/30. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục con đường học tập như dự định ban đầu, chàng trai trẻ muốn trải nghiệm những lĩnh vực mới, đặc biệt là truyền thông, nghệ thuật và sáng tạo nội dung.

Tin rằng đam mê và nỗ lực có thể giúp mình thành công, Phúc quyết định tạm dừng việc học một năm để thử sức với công việc streamer. Những tháng ngày đầu tiên không hoàn toàn như mong đợi. Có thời điểm thiếu kinh phí chi tiêu, Phúc phải đi làm phục vụ nhà hàng để trang trải cuộc sống.

Khoảng thời gian ấy giúp Phúc nhìn nhận thực tế hơn về lựa chọn của mình. Cậu dần nhận ra yêu thích một công việc và có khả năng phát triển bền vững với công việc đó đôi khi là hai câu chuyện khác nhau. Đam mê rất quan trọng, nhưng để biến đam mê thành sự nghiệp còn cần kiến thức, kỹ năng, khả năng thích nghi và một nền tảng đủ vững.

Được gia đình, đặc biệt là bà nội, động viên quay lại giảng đường, Phúc quyết định tìm kiếm một hướng đi mới. Lần này, cậu lựa chọn Trường Đại học FPT (cơ sở TP.HCM), trở thành sinh viên K19 chuyên ngành Trí tuệ nhân tạo.

Ban đầu, Phúc chỉ nghĩ đơn giản rằng sẽ học tốt, có một tấm bằng đại học để gia đình yên tâm rồi đi làm. Nhưng môi trường học tập mới đã mang đến cho nam sinh này những trải nghiệm khác với hình dung ban đầu.

Tại đây, Phúc có cơ hội tham gia các dự án, cuộc thi công nghệ và làm việc cùng những người có chung mối quan tâm về lập trình, trí tuệ nhân tạo và phát triển sản phẩm. Từ hệ thống trò chuyện tự động, thị giác máy tính đến xe tự hành, AI trên các thiết bị nhỏ gọn hay thiết bị bay không người lái, mỗi trải nghiệm lại mở ra những hướng tìm hiểu mới.

Thay vì chỉ học để vượt qua kỳ thi hay hoàn thành môn học, Phúc bắt đầu tò mò về cách công nghệ hoạt động, thích tự xây dựng sản phẩm, thử nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tế.

Sự chuyển hướng từ thực hành công nghệ sang nghiên cứu khoa học diễn ra khi Phúc bắt đầu đặt ra những câu hỏi sâu hơn sau mỗi cuộc thi, mỗi dự án. Tại sao thuật toán này tốt hơn? Nó có thể thất bại trong điều kiện nào? Nếu thay đổi dữ liệu hoặc môi trường, kết quả có còn tốt?

Bước ngoặt rõ rệt đến vào cuối năm 2025 và đầu năm 2026, khi Phúc được thầy Lê Phú Nguyên hướng dẫn sâu hơn về cách tiếp cận một vấn đề dưới góc nhìn nghiên cứu. Thay vì bắt đầu từ một giải pháp kỹ thuật rồi thử nghiệm xem kết quả có cải thiện hay không, Phúc học cách bắt đầu từ vấn đề, tìm hiểu những hạn chế của các nghiên cứu trước, xác định câu hỏi cần giải quyết và thiết kế thí nghiệm để kiểm chứng ý tưởng.

Phúc nhận ra nghiên cứu khoa học không chỉ là tạo ra mô hình tốt hơn hay đạt chỉ số đánh giá cao hơn, mà quan trọng hơn là hiểu vì sao kết quả xuất hiện, khi nào phương pháp có hiệu quả và liệu kết luận có thực sự đáng tin cậy hay không.

Đến nay, Phúc đã có 10 công trình nghiên cứu quốc tế được chấp nhận công bố, trong đó có 2 bài trên các tạp chí khoa học thuộc nhóm Q1 và 8 bài tại các hội nghị khoa học quốc tế.

Các công trình tập trung vào nhiều lĩnh vực ứng dụng trí tuệ nhân tạo như phát hiện vật thể trong hình ảnh, AI trên thiết bị bay, điều khiển xe tự hành, dự đoán hỏng hóc máy móc, nhận diện bệnh cây trồng và phân tích dữ liệu tài chính.

Hai công trình thuộc nhóm tạp chí Q1 gồm “VN-YOLO: Detail-Preserving and Recalibrated Multi-Scale YOLO for Small Objects in UAV Imagery”, nghiên cứu phát hiện vật thể nhỏ trong hình ảnh từ thiết bị bay không người lái (UAV), và “Spectral-Adapted Vision Transformer for Multi-Class Crop Disease Classification from Sentinel-2 Multispectral Imagery”, nghiên cứu phân loại bệnh cây trồng từ ảnh vệ tinh đa phổ.

Trước đó, Phúc từng nghiên cứu hệ thống hỏi đáp pháp luật sử dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ xử lý ngôn ngữ, nhận giải Outstanding Paper Award tại Global Capstone Design Performance Exchange Conference 2024.

Không chỉ tập trung vào nghiên cứu, Phúc còn tham gia đồng sáng lập MiaCortex - nền tảng gia sư AI hỗ trợ học lập trình Python bằng tiếng Việt. Dự án được xây dựng với mong muốn giúp người học không chỉ nhận được đáp án mà còn hiểu cách tư duy để tự tìm ra lời giải.

Nền tảng tích hợp gia sư AI theo phương pháp Socratic, thay vì đưa ra lời giải hoàn chỉnh, hệ thống đặt câu hỏi và gợi ý từng bước để người học tự suy luận. MiaCortex cũng có tính năng viết, chạy mã lập trình trực tiếp trên trình duyệt và phỏng vấn thử bằng AI.

Trong quá trình phát triển, dự án nhận được 2.000 USD tín dụng Google Cloud từ Google for Startups, lọt Top 15 cuộc thi khởi nghiệp StartUp DECIC 2026 do Đại học Công nghiệp Hà Nội tổ chức. Sản phẩm hiện có hơn 200 bài tập Python bằng tiếng Việt, gần 70 người dùng và 12 khách hàng trả phí đầu tiên.

Phía sau những thành tích nghiên cứu là không ít thử thách. Phúc từng dành gần 3 tháng cho một ý tưởng cải tiến kiến trúc mạng neural nhằm nâng cao độ chính xác nhận diện. Tuy nhiên, khi thử nghiệm trên tập dữ liệu mở rộng với các điều kiện môi trường nhiễu khắt khe hơn, kết quả không ổn định, thậm chí giảm hiệu năng so với phương pháp ban đầu.

Sau khi phân tích, Phúc nhận ra giả thiết ban đầu chưa tính đến yếu tố biến động dữ liệu thực tế và quyết định tạm dừng hướng tiếp cận đó để chuyển sang một phương án khác.

Từ trải nghiệm này, Phúc rút ra rằng không nên quá gắn bó với một ý tưởng chỉ vì bản thân đã bỏ nhiều thời gian theo đuổi. Nếu kết quả thử nghiệm không ủng hộ giả thuyết ban đầu, cần kiểm tra nguyên nhân, điều chỉnh phương pháp hoặc chấp nhận dừng lại. Theo Phúc, một kết quả thấp hơn nhưng trung thực vẫn có giá trị khoa học hơn một con số rất đẹp mà chưa thực sự được kiểm chứng.

Những nỗ lực trong học tập và nghiên cứu cũng mở ra cho Phúc cơ hội tiếp tục con đường học thuật ở nước ngoài. Với sự đồng hành, định hướng của các thầy Nguyễn Quốc Trung và Lê Phú Nguyên, Phúc được kết nối, trao đổi với GS. Nhu-Ngoc Dao về định hướng nghiên cứu và mong muốn học lên tiến sĩ.

Sau quá trình trao đổi, Phúc nhận được lời đề nghị theo học chương trình tiến sĩ kéo dài 5 năm tại Đại học Sejong, Seoul, Hàn Quốc với học bổng toàn phần. Hiện tại, Phúc tập trung hoàn thành chương trình đại học và chuẩn bị chứng chỉ IELTS để đáp ứng những yêu cầu cho chặng đường tiếp theo.

Trượt nguyện vọng yêu thích nhưng trở thành kỹ sư AI trước khi tốt nghiệp

Nếu hành trình của Hà Cao Phúc bắt đầu từ quyết định tạm dừng việc học để trải nghiệm một công việc mới thì Nguyễn Văn Phong đăng ký tuyển sinh vào Trường Đại học FPT (cơ sở Cần Thơ) sau một lần lỡ hẹn với những nguyện vọng đại học ban đầu.

Từng học tại Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (Thừa Thiên Huế), Phong sớm có hứng thú với lập trình từ những giờ học Pascal và nhận thấy tiềm năng phát triển của lĩnh vực công nghệ thông tin. Vì vậy, khi đăng ký xét tuyển đại học, nam sinh hướng đến các trường có thế mạnh về công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh.

Thời điểm đó, Phong đã sở hữu chứng chỉ IELTS 7.0 và dự định sử dụng kết quả này để quy đổi điểm tiếng Anh trong xét tuyển. Tuy nhiên, do chưa nắm rõ quy trình riêng của từng trường, cậu không hoàn tất các thủ tục cần thiết để được công nhận kết quả theo phương thức dự kiến. Cuối cùng, Phong không trúng tuyển vào những nguyện vọng đã đăng ký.

“Em biết rằng mình đã thất bại vì sự bất cẩn của chính bản thân mình, em cảm thấy khá dằn vặt và thất vọng”, Phong nhớ lại.

Sau cú sốc ấy, Phong từng nghĩ đến việc dành một năm ôn thi lại. Nhưng việc ôn thi lại liệu có đạt được mục tiêu kỳ vọng? Sau khoảng thời gian đắt đo, suy tính, nam sinh này quyết định học Trường Đại học FPT (cơ sở Cần Thơ).

Nhờ chứng chỉ IELTS, Phong được miễn giai đoạn tiếng Anh chuẩn bị tại trường và vào thẳng chuyên ngành Trí tuệ nhân tạo. Đây là điều kiện để cậu tập trung nhiều hơn cho chuyên môn và các hoạt động học thuật.

Khi mới vào đại học, Phong chưa thực sự hiểu sâu về trí tuệ nhân tạo. Việc lựa chọn chuyên ngành này xuất phát từ mong muốn thử sức với một lĩnh vực có nhiều tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức.

Từ nền tảng lập trình ở phổ thông, Phong chủ động tìm hiểu tài liệu, tham gia các cuộc thi chuyên môn, mở rộng kiến thức thông qua những dự án và hoạt động học thuật. Qua quá trình trải nghiệm, cậu nhận thấy AI phù hợp với định hướng của mình.

Kết thúc chương trình đại học sau 3 năm, Phong đạt GPA 9,18/10, điểm đồ án tốt nghiệp 9,0/10 và hai lần giành danh hiệu Cóc Vàng khối Kỹ thuật vào các học kỳ Summer 2024 và Fall 2024. Đây là danh hiệu cao nhất dành cho sinh viên xuất sắc nhất khối ngành. Phong cũng sở hữu chứng chỉ IELTS Academic 8.0.

Một dấu ấn đáng chú ý khác là hoạt động nghiên cứu khoa học. Phong là đồng tác giả của 3 công trình liên quan đến ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và kỹ thuật truy xuất thông tin tăng cường bằng dữ liệu bên ngoài (RAG) trong giáo dục cá nhân hóa.

Các nghiên cứu tập trung vào xây dựng bộ dữ liệu và phương pháp cá nhân hóa phản hồi của LLM dựa trên học bạ; so sánh các mô hình embedding trong bài toán đo lường độ tương đồng ngữ nghĩa phục vụ RAG; và phát triển phương pháp RAG có khả năng điều chỉnh mô hình ngôn ngữ theo cấp độ học tập.

Trong đó, công trình “Towards Personalized AI Education: Context-Aware Retrieval-Augmented Generation With Grade-Level LLM Adaptation” được đăng trên tạp chí Computer Applications in Engineering Education.

Với Phong, nghiên cứu khoa học là quá trình liên tục tự học và kiểm chứng. Khi gặp vấn đề chưa rõ, cậu tìm thêm tài liệu, đối chiếu các cách giải thích và thử nghiệm những phương án khác nhau. Cách học của Phong bắt đầu từ việc tập trung nghe giảng để nắm kiến thức cốt lõi, sau đó chủ động tìm hiểu sâu hơn ngoài giờ học, trao đổi với bạn bè và tìm đến những nguồn tài liệu khác nhau khi gặp phần kiến thức khó.

Bên cạnh chuyên môn, Phong còn tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa và sân chơi học thuật. Nam sinh này từng giữ vai trò Phó Chủ tịch học thuật Câu lạc bộ Tiếng Anh từ học kỳ Fall 2024 đến Summer 2025, tham gia nhiều cuộc thi lập trình và hackathon AI như ICPC, Face Analysis Challenge, Data Augmentation Challenge, OlpAI, FAlgo, F-TalentCode, UIT Data Science Challenge và Danang Code League.

Đặc biệt, Phong còn thử sức ở lĩnh vực làm phim. Năm 2024, cậu cùng đồng đội giành giải Nhất bảng phim ngắn F-Lens. Năm 2025, với một đội hình mới, Phong tiếp tục giành giải Ba tại cuộc thi này.

Cậu cũng cùng đội Vietricesmart lọt vào Top 15 Business Challenge 2025 và giành giải Triển vọng; đạt giải Ba tại FAlgo 2025. Ngoài ra, Phong tham gia hỗ trợ các buổi đào tạo về ứng dụng AI trong học tập và giảng dạy dành cho giáo viên THPT.

Theo Phong, những trải nghiệm ngoài giảng đường giúp cậu rèn luyện khả năng thuyết trình, trình bày ý tưởng, phối hợp nhóm và mở rộng góc nhìn. Việc học công nghệ không đồng nghĩa với chỉ tham gia các cuộc thi lập trình. Những trải nghiệm về ngôn ngữ, phim ảnh, khởi nghiệp hay hoạt động cộng đồng đều góp phần giúp người học hiểu hơn về cách làm việc với những người có nền tảng khác mình.

Một dấu mốc quan trọng trong hành trình của Phong là cơ hội tiếp cận môi trường doanh nghiệp ngay khi còn ngồi trên giảng đường.

Trong học kỳ Fall 2025, Phong tham gia học kỳ đào tạo tại doanh nghiệp (OJT) trong một nhóm AI của FPT Software, với sự hỗ trợ kết nối từ Phòng Quan hệ doanh nghiệp của trường. Tại đây, cậu được tiếp xúc trực tiếp với công việc, hiểu rõ hơn cách một nhóm kỹ thuật phối hợp để giải quyết vấn đề và phát triển sản phẩm.

Một trải nghiệm đáng nhớ là lần Phong cùng nhóm thực tập sinh trình bày sản phẩm AI do cả nhóm phát triển trong workshop trước hơn 60 nhân viên công ty. Từ quá trình tìm hiểu khó khăn thực tế, xây dựng giải pháp đến trình bày kết quả, cậu có cơ hội quan sát cách kiến thức chuyên môn được vận dụng trong môi trường doanh nghiệp.

Sau kỳ OJT, nhận thấy bản thân phù hợp với công việc và muốn tích lũy thêm kinh nghiệm thực tế, Phong chủ động trao đổi với quản lý dự án và trưởng nhóm về nguyện vọng tiếp tục làm việc. Từ tháng 1/2026, nam sinh này chính thức trở thành kỹ sư AI tại FPT Software Cần Thơ, song song với việc hoàn thành chương trình đại học.

Việc vừa học vừa làm toàn thời gian đặt ra áp lực lớn về thời gian. Có giai đoạn, Phong phải hoàn thành khối lượng môn học của gần hai học kỳ trong một học kỳ. Để theo kịp tiến độ, cậu cố gắng tập trung tối đa trong giờ học, tận dụng thời gian trên lớp để nắm kiến thức và dành buổi tối hoàn thành bài tập, tìm hiểu những nội dung còn thiếu. Sự hỗ trợ từ bạn bè cũng là nguồn động viên quan trọng trong giai đoạn này.

Với Phong, kiến thức trên giảng đường tạo nền tảng để tiếp cận công việc, trong khi trải nghiệm tại doanh nghiệp giúp cậu hiểu rõ hơn những yêu cầu thực tế về khả năng xây dựng giải pháp, trình bày ý tưởng và phối hợp với đồng đội.

Trong thời gian tới, Phong dự định tiếp tục công việc kỹ sư AI tại FPT Software Cần Thơ, đồng thời tìm kiếm học bổng thạc sĩ và tiến sĩ liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Từ một học sinh từng thất vọng vì không trúng tuyển những nguyện vọng đại học ban đầu đến thủ khoa ngành Công nghệ thông tin, tốt nghiệp trước thời hạn và trở thành kỹ sư AI khi còn trên giảng đường, hành trình của Phong là quá trình liên tục điều chỉnh hướng đi, thích nghi với môi trường mới và chủ động tìm kiếm cơ hội.

“Em nghĩ rằng khi một cánh cửa khép lại sẽ có một cánh cửa khác mở ra và không nhất thiết phải đi qua một cánh cửa nhất định chúng ta mới đến được nơi mà chúng ta mong muốn”, Phong chia sẻ.

Hai hành trình, hai xuất phát điểm khác nhau, nhưng Hà Cao Phúc và Nguyễn Văn Phong đều cho thấy một điểm chung: thành công không nhất thiết đến từ con đường được vạch sẵn ngay từ đầu. Đôi khi, những lần thay đổi lựa chọn, những trải nghiệm ngoài dự tính lại giúp người trẻ hiểu rõ hơn năng lực, đam mê và hướng đi của bản thân. Điều quan trọng là biết học hỏi từ những trải nghiệm ấy, kiên trì theo đuổi mục tiêu và chủ động nắm bắt những cơ hội trên hành trình chinh phục tri thức.