Radio
Podcast
Multimedia
Thực tập không lương - những góc nhìn từ người trong cuộc
Với nhiều sinh viên, thực tập là lần đầu bước ra khỏi giảng đường để tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế. Nhưng cũng từ đây, câu chuyện thực tập không lương lại gợi ra nhiều cảm xúc rất khác nhau.
Mai Linh, sinh viên năm cuối tại Hà Nội, đang trải qua một kỳ thực tập 0 đồng với tâm thế khá tích cực. Với em, điều quan trọng nhất là được va chạm với công việc thực tế, được người đi trước hướng dẫn và tích lũy thêm kinh nghiệm cho nghề nghiệp sau này. Linh cho rằng nếu được học hỏi thật sự thì việc chưa có lương không phải vấn đề quá lớn.
Tuy nhiên, từ quan sát bạn bè xung quanh, Linh cũng thấy thực tập 0 đồng không phải lúc nào cũng là một trải nghiệm dễ chịu. Có những bạn phải làm việc với cường độ cao, đi công tác nhiều ngày nhưng gần như không có hỗ trợ chi phí. Trong những trường hợp như vậy, ranh giới giữa cơ hội trải nghiệm và cảm giác bị tận dụng trở nên rất mong manh.
Cùng là sinh viên năm cuối, Thảo My, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cũng cho rằng thực tập chưa có lương không hẳn là điều đáng ngại nhất. Theo My, điều quan trọng hơn là sinh viên phải được giao việc rõ ràng, được hướng dẫn cụ thể để thấy khoảng thời gian mình bỏ ra là có ý nghĩa. “Nếu chỉ đến nơi thực tập cho đủ ngày, làm những việc lặt vặt, bị sai vặt liên tục mà không học được gì, thì cảm giác chán nản là điều khó tránh khỏi”, My chia sẻ.
Thực tập 0 đồng - không phải ai cũng nhìn nhận giống nhau. Có người xem đó là cơ hội để học nghề, có người lại cảm thấy áp lực và hụt hẫng khi những gì nhận được không tương xứng với thời gian, công sức đã bỏ ra.
Giá trị kỳ thực tập không chỉ nằm ở lương
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Hà Thành, Đại học FPT cho rằng thực tập không lương hiện vẫn là mô hình khá phổ biến trong môi trường ở Việt Nam. Tuy nhiên, nếu chỉ lấy chuyện có thù lao hay không để kết luận một kỳ thực tập có giá trị hay không thì sẽ là cách nhìn khá đơn giản.
Bởi trên thực tế, mỗi công việc, mỗi mô hình thực tập mang đến những giá trị khác nhau. Có những vị trí doanh nghiệp không cần dành quá nhiều thời gian để đào tạo thì sinh viên có thể dễ nhận được hỗ trợ hơn. Nhưng cũng có những công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao, người đi trước phải dành rất nhiều thời gian hướng dẫn, đồng hành, chỉnh sửa từng bước. Với những trường hợp đó, chính quá trình được đào tạo, được quan sát công việc thực tế đã là một giá trị lớn.
Có những kinh nghiệm mà sinh viên không thể học được ở nhà trường hay từ sách vở. Chỉ khi bước vào doanh nghiệp, trực tiếp nhìn cách một bộ phận vận hành, cách một người có kinh nghiệm xử lý công việc mỗi ngày, các bạn mới thật sự hiểu nghề. Đó là những giá trị không thể quy đổi thành tiền.
Chị Nguyễn Hà Thành cũng cho rằng rất khó để có một tiêu chuẩn chung nhằm phân định rạch ròi đâu là một môi trường tốt, đâu là một nơi không phù hợp. Nhưng sinh viên có thể tự nhận ra điều đó qua chính cảm nhận của mình. Nếu ở trong một môi trường mà mỗi ngày trôi qua, bản thân vẫn học thêm được điều mới, vẫn thấy mình có cơ hội phát triển - đó là nơi có ý nghĩa. Ngược lại, nếu ngày nào cũng chỉ là áp lực, mệt mỏi, buồn chán và không tích lũy thêm được giá trị nào, thì quãng thời gian ấy rất dễ trở thành lãng phí.
Muốn có kỳ thực tập hiệu quả, sinh viên phải chủ động và biết giới hạn của bản thân
Theo chuyên gia Nguyễn Hà Thành, điều quan trọng trước khi bước vào một kỳ thực tập là sinh viên cần xác định rõ mình muốn gì ở môi trường đó. Mình muốn học kỹ năng nào, muốn quan sát ai, muốn hiểu cách một bộ phận hay một hệ thống vận hành ra sao. Khi trả lời được những câu hỏi này, các bạn sẽ không bước vào kỳ thực tập với tâm thế mơ hồ và bị động.
Chị Hà Thành cho rằng, một cơ quan, doanh nghiệp luôn có guồng công việc riêng, nên rất khó để họ tự động chuẩn bị sẵn mọi thứ cho một thực tập sinh mới đến. Nếu bản thân người trẻ không có kế hoạch học hỏi cụ thể, không biết mình cần tìm kiếm điều gì, thì rất dễ đi qua cả kỳ thực tập mà vẫn thấy mông lung, không đọng lại nhiều giá trị.
Một điểm khác cũng được chuyên gia nhấn mạnh là chủ động học hỏi không đồng nghĩa với việc chấp nhận chịu đựng vô điều kiện. Dù đi thực tập hay đi làm, mỗi người đều cần hiểu giới hạn của bản thân, đặc biệt là giới hạn về sức khỏe, thời gian nghỉ ngơi và khả năng chịu áp lực. Nếu môi trường đó khiến mình quá tải kéo dài, không còn giúp mình tiến gần hơn đến mục tiêu ban đầu, thì cần sớm nhìn lại để điều chỉnh.
“Điều này cũng giống như việc đi từ điểm A đến điểm B. Nếu nhận ra mình đang đi lệch hướng, càng sớm quay lại thì càng sớm đến đích. Ngược lại, nếu cứ tiếp tục cố gắng trên một con đường không phù hợp, càng nỗ lực lại càng đi xa mục tiêu ban đầu”, chị Hà Thành chia sẻ.
Có những kỳ thực tập không lương nhưng rất đáng giá vì giúp sinh viên học nghề, tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành hơn. Nhưng cũng có những nơi khiến người trẻ tiêu tốn thời gian và công sức mà không nhận lại bao nhiêu giá trị. Sau cùng, điều quan trọng không chỉ là có lương hay không, mà là sau quãng thời gian ấy, sinh viên thực sự học được gì và có tiến gần hơn tới con đường mình mong muốn hay không.
