Theo Báo cáo Địa lý tiền điện tử năm 2025 của Chainalysis công bố vào tháng 9/2025, Việt Nam xếp thứ ba thế giới về giá trị giao dịch tài sản mã hóa trên chuỗi, chỉ sau Ấn Độ và Hàn Quốc. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hệ thống tài chính toàn cầu.

Tài sản mã hóa, đặc biệt là xu hướng số hóa các tài sản thực đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế số. Đây không chỉ phản ánh nhu cầu và năng lực công nghệ trong nước, mà còn đặt ra yêu cầu cấp bách về một khung pháp lý để thị trường phát triển hợp pháp, minh bạch và bền vững.

Nhận diện một số hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa

Phát biểu tại hội nghị “Sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường” năm 2026 với chủ đề “Tài sản mã hóa và tương lai thị trường tài chính số” do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tổ chức, Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng – Phó trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an cho biết, qua công tác theo dõi và tổng kết thực tiễn, lực lượng Cảnh sát kinh tế đã nhận diện bốn nhóm hành vi vi phạm pháp luật chủ yếu liên quan đến tài sản mã hóa.

Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng, Phó trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an

Nhóm thứ nhất là các hành vi sử dụng không gian mạng nhằm chiếm đoạt tài sản, bao gồm các mô hình huy động vốn đa cấp, dự án đầu tư không có thật, thao túng giá tài sản mã hóa hoặc tấn công mạng nhằm đòi tiền chuộc bằng tài sản mã hóa.

Nhóm thứ hai là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua các hội nhóm trên mạng xã hội, chương trình nhận thưởng, website giả mạo hoặc ứng dụng chứa mã độc nhằm đánh cắp thông tin và chiếm đoạt tài sản của người dùng.

Nhóm thứ ba là các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để rửa tiền, trốn thuế và thực hiện các hoạt động phạm tội khác. Các đối tượng thường sử dụng các công cụ che giấu dòng tiền, ví điện tử nước ngoài hoặc các giao dịch nhiều lớp nhằm gây khó khăn cho công tác truy vết.

Nhóm thứ tư là các hành vi tham nhũng, tiêu cực, trục lợi trong hoạt động cấp phép, quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra hoặc thực hiện nghĩa vụ thuế liên quan đến tài sản mã hóa.

Thực tế cho thấy, có nhiều tổ chức, cá nhân lợi dụng kẽ hở của pháp luật để lừa đảo chiếm đoạt tài sản và rửa tiền thông qua tài sản mã hóa. Điển hình như vụ án của bị can Nguyễn Hòa Bình (hay còn được biết đến với tên gọi Shark Bình), đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố và bắt tạm giam vào tháng 10 năm 2025 do liên quan đến hành vi rửa tiền và lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua dự án tiền số Antex.

Sớm hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa nhằm hạn chế những rủi ro

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, sự phát triển của thị trường tài sản mã hóa luôn đi kèm với những thách thức về quản trị, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư. Theo đó, việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính minh bạch, an toàn, quản trị rủi ro hiệu quả và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư là yêu cầu then chốt đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường.

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu khai mạc tại hội nghị

Với chủ trương thúc đẩy phát triển thị trường tài chính số, ngày 9/9/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP chính thức cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm, lần đầu tiên định hình hành lang pháp lý cho một lớp tài sản mới tại Việt Nam. Chính sách xây dựng với yêu cầu cao về năng lực tài chính, công nghệ và tuân thủ, hướng đến xây dựng một thị trường minh bạch và phù hợp chuẩn mực quốc tế. Theo đó, các hoạt động phát hành, giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được xác định rõ quy mô, điều kiện nhập cuộc, nghĩa vụ công bố thông tin, chống rửa tiền.

Đây là nền tảng quan trọng cho việc hình thành thị trường tài sản mã hóa trong nước, không chỉ mở đường cho đổi mới sáng tạo, mà còn đóng vai trò “bộ lọc”, loại bỏ những mô hình tiềm ẩn rủi ro. Đồng thời mở ra cơ hội lớn để thu hút dòng vốn quốc tế, thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới và nâng cao vị thế trong lĩnh vực công nghệ tài chính của khu vực.

Theo ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban thường trực, Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cơ quan quản lý hiện tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ chính gồm hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; phối hợp cấp phép, quản lý và giám sát thị trường; đồng thời thực hiện chế độ báo cáo định kỳ với Chính phủ theo quy định tại Nghị quyết số 05.

“Trong bối cảnh Việt Nam đang nằm trong danh sách xám về phòng, chống rửa tiền, việc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản mã hoá được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện tiêu chuẩn và xếp hạng của Việt Nam trong thời gian tới”, ông Tô Trần Hoà khẳng định.

Bên cạnh đó, công tác phòng, chống rửa tiền cũng được xem là một trong những nội dung quan trọng khi phát triển thị trường tài sản mã hóa. Bà Nguyễn Thị Việt Đức, Trưởng phòng Cục Phòng, chống rửa tiền Ngân hàng Nhà nước cho rằng, sự phát triển của các loại tài sản mới đòi hỏi các cơ chế giám sát hiệu quả, đặc biệt trong nhận diện khách hàng, báo cáo giao dịch đáng ngờ và hợp tác quốc tế. Việc chứng minh hiệu quả thực thi các quy định phòng, chống rửa tiền trên thực tế sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với uy tín và vị thế của thị trường tài chính Việt Nam trong thời gian tới.

Khung pháp lý đối với thị trường tài sản mã hóa hiện nay vẫn mang tính chất thí điểm, chính vì vậy, thời gian tới, các ngành quản lý cần tiếp tục nghiên cứu các văn bản pháp luật có hiệu lực pháp lý cao hơn nhằm từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường mới này.