Radio
Podcast
Multimedia
Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 10/8, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là quy định về thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình có giá trị điểm nhấn, công trình quan trọng, công trình tiêu biểu.
Đây là vấn đề được đặt ra không chỉ từ góc độ quản lý chuyên ngành mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng không gian kiến trúc, cảnh quan đô thị và bản sắc của mỗi địa phương.
Theo đại biểu Đào Chí Nghĩa (ĐBQH TP Cần Thơ), dự thảo đã có bước tiếp thu đáng ghi nhận khi xác định công trình bắt buộc thi tuyển dựa trên tính chất, vai trò và yêu cầu kiến trúc, không phân biệt nguồn vốn đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần quy định rõ hơn các tiêu chí để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương.
Hiện dự thảo xác định các công trình quan trọng, điểm nhấn trong đô thị, công trình tiêu biểu, tuyến đường chính... trên cơ sở quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc đã được phê duyệt. Cách tiếp cận này có ưu điểm là tạo sự linh hoạt trong quản lý, nhưng nếu các tiêu chí không đủ rõ ràng, việc quyết định công trình nào phải thi tuyển có thể phụ thuộc nhiều vào cách xác định của từng địa phương.
“Nếu tiêu chí quy định không rõ thì có nguy cơ sẽ phụ thuộc nhiều vào quyết định của các địa phương dẫn đến cùng một loại công trình nhưng nơi có thi tuyển, nơi thì không thi tuyển”- đại biểu Đào Chí Nghĩa nêu.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong luật các nhóm tiêu chí tối thiểu như quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan không gian công cộng, giá trị văn hóa - lịch sử và cộng đồng để làm căn cứ xác định công trình phải tổ chức thi tuyển.
Một trong những điểm được các đại biểu nhấn mạnh là yêu cầu luật phải tạo ra một mặt bằng áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng, nếu luật chỉ quy định chung chung mà không đưa ra những tiêu chí tối thiểu, việc triển khai sẽ phụ thuộc nhiều vào quy hoạch và quy chế quản lý kiến trúc của từng địa phương. Điều này có thể dẫn tới tình trạng một loại công trình tương tự nhau nhưng nơi này phải thi tuyển, nơi khác lại không.
Vấn đề không chỉ nằm ở sự khác biệt trong cách áp dụng pháp luật mà đó còn là câu chuyện về chất lượng quản lý kiến trúc và trách nhiệm bảo vệ cảnh quan đô thị. Một công trình có thể tồn tại hàng chục năm, thậm chí lâu hơn, trong khi quyết định lựa chọn phương án kiến trúc chỉ diễn ra tại một thời điểm. Nếu lựa chọn thiếu cơ sở chuyên môn, thiếu cạnh tranh và thiếu minh bạch, những hệ quả về không gian, cảnh quan có thể rất khó khắc phục. Do đó, việc luật hóa những tiêu chí cơ bản về quy mô, vị trí, mức độ tác động đến không gian công cộng, giá trị lịch sử - văn hóa... sẽ giúp thu hẹp khoảng trống trong thực thi.
Đây cũng là vấn đề được đại biểu Vương Thị Hương (ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) đặc biệt lưu ý. Theo đại biểu, các quy định về thi tuyển phương án kiến trúc trong dự thảo vẫn còn những nội dung cần được quy định chặt chẽ hơn, bởi nếu tiêu chí không rõ có thể tạo ra khoảng trống để vận dụng theo hướng né tránh việc thi tuyển.
Đại biểu cho rằng, quy định nghĩa vụ thi tuyển cần căn cứ vào tính chất của công trình thay vì nguồn vốn đầu tư. Đồng thời, cần bổ sung các tiêu chí cụ thể đối với những trường hợp được miễn thi tuyển, tránh việc quy định nghĩa vụ thi tuyển ở một điều nhưng lại có những quy định khác tạo ra ngoại lệ quá rộng.
Một đề xuất đáng chú ý khác là công khai danh mục các công trình bắt buộc phải thi tuyển phương án kiến trúc trong quy chế quản lý kiến trúc của địa phương. Theo đại biểu Vương Thị Hương, việc công khai danh mục sẽ góp phần minh bạch hóa quy trình, đồng thời gắn trách nhiệm của cơ quan quản lý với quá trình triển khai dự án.
Các ý kiến về thi tuyển phương án kiến trúc được đặt trong một mạch thảo luận rộng hơn về việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong kiến trúc. Đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (ĐBQH tỉnh Sơn La) cho rằng, bản sắc văn hóa kiến trúc của đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ nằm trong từng ngôi nhà hay công trình riêng lẻ mà tồn tại trong cả một không gian sống. Theo đại biểu, cần tránh một nghịch lý: đời sống vật chất ngày càng tốt hơn nhưng các bản làng lại ngày càng giống nhau. “Kiên cố hóa không đồng nhất, không đồng nghĩa với đồng nhất hóa. Hiện đại hóa cũng không có nghĩa là từ bỏ những giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ.”
Bên cạnh thi tuyển phương án kiến trúc, các đại biểu cũng đề cập đến quy định về chứng chỉ hành nghề và điều kiện hoạt động của tổ chức hành nghề kiến trúc. Các đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm “tổ chức có đủ điều kiện” thực hiện thiết kế kiến trúc, tránh tạo thêm điều kiện kinh doanh không cần thiết. Theo các đại biểu, chỉ nên quy định tiêu chuẩn năng lực đối với cá nhân hành nghề; điều kiện năng lực của tổ chức tư vấn thiết kế nên được thực hiện theo pháp luật về xây dựng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đáng chú ý, đại biểu Trần Kim Kha (ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng, quy định yêu cầu mọi tổ chức hành nghề kiến trúc phải có cá nhân chịu trách nhiệm chuyên môn hoặc chủ trì thiết kế có chứng chỉ hành nghề. Quy định này có thể khiến những doanh nghiệp chỉ hoạt động trong lĩnh vực thiết kế nội thất hoặc kiến trúc cảnh quan phải tuyển dụng người có chứng chỉ chỉ để đáp ứng điều kiện pháp lý, dù công việc thực tế không thuộc nhóm bắt buộc phải có chứng chỉ.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, phiên thảo luận về dự án Luật Kiến trúc tập trung vào nhiều vấn đề như phân cấp, phân quyền trong quản lý kiến trúc; kiểm soát hình thái không gian kiến trúc gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa; điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề và thi tuyển phương án kiến trúc đối với các công trình kiến trúc có giá trị điểm nhấn, cùng với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng mô hình thông tin công trình BIM.
Trước đó, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu 85 lượt ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận tổ. Việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý nhà nước mà còn hướng tới xây dựng một khung pháp lý phù hợp hơn với yêu cầu phát triển đô thị, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng không gian sống. Trong đó, quy định về thi tuyển phương án kiến trúc cần được nhìn nhận như một công cụ nâng cao chất lượng kiến trúc, chứ không đơn thuần là thêm một thủ tục đối với chủ đầu tư. Khi những tiêu chí này được quy định rõ, công khai và áp dụng thống nhất, thi tuyển mới thực sự trở thành một cơ chế cạnh tranh để lựa chọn phương án tốt nhất; đồng thời hạn chế nguy cơ vận dụng tùy nghi hoặc né tránh nghĩa vụ thi tuyển.
Tiếp thu và giải trình trước Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tập trung vào việc làm rõ bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, thúc đẩy ứng dụng công nghệ BIM, đơn giản hóa thủ tục cấp chứng chỉ hành nghề và phân định rõ ranh giới pháp lý giữa các luật Kiến trúc, Quy hoạch và Xây dựng để tránh chồng chéo. Bộ trưởng Bộ Xây dựng cam kết: “Sẽ cố gắng làm tròn trách nhiệm với các câu hỏi của các vị đại biểu Quốc hội, xin tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sau phiên thảo luận tại hội trường và ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”
Dự thảo Luật Kiến trúc sau sửa đổi được kỳ vọng không chỉ quản lý hoạt động kiến trúc mà thực sự kiến tạo một môi trường trong đó chất lượng chuyên môn, bản sắc văn hóa và lợi ích cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển không gian sống.
