Radio
Podcast
Multimedia
Nắng nóng cực đoan, gia tăng bệnh nhân rối loạn tâm thần đến khám và điều trị
Thời gian gần đây, tại Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, số lượng bệnh nhân nhập viện do các vấn đề tâm lý, tâm thần tăng cao rõ rệt.
Anh Nguyễn Văn D, một bệnh nhân đang điều trị tại đây chia sẻ: hai năm trước, biến cố vợ bị tai nạn chấn thương sọ não cùng áp lực kinh tế đè nặng đã khiến anh rơi vào trầm cảm. Khi sức khỏe của vợ vừa ổn định, những tưởng chứng trầm cảm đã biến mất thì đợt nắng nóng đỉnh điểm vừa qua lại khiến anh bị tái phát bệnh.
“Những ngày nắng nóng, tôi cảm thấy vô cùng khó chịu, chóng mặt, cảm giác bồng bềnh, sợ tiếng ồn, không muốn tiếp xúc hay nói chuyện với ai, đi lại không vững.Mọi người thấy tôi có biểu hiện bất thường nên đưa anh vào viện”, anh D cho biết.
Sau 2 tuần điều trị tích cực tại Bệnh viện E, anh D mới dần lấy lại trạng thái cân bằng, ăn ngủ tốt hơn, trò chuyện cởi mở với mọi người xung quanh và chuẩn bị được xuất viện.
Cùng phòng bệnh với anh D, ông Đinh Văn K, 78 tuổi, ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng huyết áp tăng cao, kèm theo các triệu chứng hoang tưởng, ảo giác. Bà H, vợ ông K. cho biết, tâm tính của ông thay đổi khoảng 2 năm nay. Tuy nhiên thời gian gần đây bệnh tình bùng phát nặng nề hơn, ông thường xuyên nghi ngờ người thân lấy cắp tiền và có cảm giác bị hãm hại. Thậm chí có nhiều lúc ông còn hung hăng chửi bới vợ và các con một cách vô cớ.
Tuy không thừa nhận bản thân mắc chứng hoang tưởng, song ông K. cũng cho biết những ngày nắng nóng cực đoan như vừa qua đã tác động rất lớn đến tâm trạng và cảm xúc của ông, khiến ông luôn cảm thấy bực bội, khó chịu.
Theo bác sĩ Vũ Thu Thủy (Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E), nắng nóng cực đoan không đơn thuần gây khó chịu về thể xác mà còn tác động sâu sắc đến sức khỏe tâm thần và là nguyên nhân làm gia tăng số bệnh nhân đến khám và nhập viện trong thời gian gần đây.
“Cơ thể của mỗi người có cơ chế thích nghi và ngưỡng chịu đựng riêng với tình trạng nắng nóng. Bản thân bệnh nhân có rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc là các rối loạn tâm thần nói chung thường sự nhạy cảm với môi trường sẽ cao hơn so với những người bình thường. Để thích nghi với nắng nóng, cơ thể sẽ giãn các mạch ngoại biên để tăng cường thoát nhiệt qua da.
Hệ quả là các mạch máu nuôi não bị co lại, làm giảm lưu lượng máu và oxy lên hệ thần kinh trung ương. Đồng thời, thời tiết khắc nghiệt kéo dài kích hoạt trục dưới đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận, làm tăng tiết các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline. Sự bất ổn này tác động ngược lên vùng điều chỉnh cảm xúc, khiến con người dễ bùng nổ, nổi nóng hoặc cáu gắt.
Nền nhiệt ở mức cao kéo dài ngay cả vào ban đêm khiến nhiều người bị khó ngủ, giấc ngủ bị gián đoạn, ngủ nông hoặc thức giấc sớm. Đối với người có tiền sử rối loạn tâm thần, chỉ cần một hoặc vài đêm mất ngủ liên tục là đủ để khởi phát các triệu chứng lo âu, trầm cảm hoặc hoang tưởng”, BS Vũ Thu Thủy giải thích.
Nhiều bệnh nhân tâm thần, dù tuân thủ uống thuốc đầy đủ tại nhà nhưng vẫn tái phát khi nắng nóng. Lý do là người có rối loạn tâm thần có độ nhạy cảm với môi trường cao hơn người bình thường. Sự thay đổi nồng độ thuốc do giãn mạch, kết hợp với mất ngủ, sẽ làm giảm hiệu quả điều trị một cách rõ rệt.
Một sai lầm phổ biến của nhiều người trong mùa hè là uống bia để giải khát. Đối với người đang điều trị hoặc có nguy cơ mắc bệnh tâm thần, đây là một hành vi cực kỳ nguy hiểm. Rượu, bia làm thay đổi (tăng hoặc giảm) tác dụng của các loại thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm đang sử dụng. Rượu bia có tính lợi tiểu mạnh. Việc đi tiểu nhiều cộng với đổ mồ hôi do nắng nóng sẽ đẩy nhanh quá trình mất nước và rối loạn điện giải. Trên nền rối loạn tâm thần, chất kích thích làm mất khả năng kiểm soát, dễ dẫn đến hành vi đập phá, nổi nóng hoặc sảng (đặc biệt ở người cao tuổi).
Phòng tránh ảnh hưởng của nắng nóng đến sức khỏe tâm thần
Người mắc bệnh tâm thần thường không có khả năng tự chăm sóc hoặc không nhận biết được cơ thể đang bị quá tải nhiệt. Do đó, người thân và người chăm sóc nên lưu ý quan sát để nhận ra những thay đổi bất thường ở người bệnh nhằm kịp thời đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế. Theo bác sĩ Vũ Thu Thủy, các dấu hiệu cảnh báo sớm đó là:
- Thay đổi về mặt cảm xúc: Bệnh nhân bỗng nhiên bồn chồn, bất an, dễ nổi nóng, cáu gắt hoặc ngược lại là trở nên vô cảm, ít nói.
- Rối loạn hành vi và tư duy: Nói sảng, nói luyên thuyên, không nhận thức được không gian và thời gian; bỏ ăn hoặc có các hành vi bất thường khác.
- Rối loạn giấc ngủ kéo dài: Người bệnh khó vào giấc ngủ, hay tỉnh giấc giữa đêm.
- Triệu chứng thể chất: Bệnh nhân cảm thấy mệt mỏi, buồn nôn, sốt không rõ nguyên nhân.
Để giảm nguy cơ rối loạn tâm thần cấp tính trong những ngày nắng nóng, bác sĩ Vũ Thu Thủy khuyên mọi người nên chú ý đảm bảo chế độ ăn đủ dinh dưỡng, uống đủ nước, bổ sung các chất điện giải cần thiết; tuyệt đối không dùng rượu bia để thay thế nước giải khát.
Đồng thời, nên che chắn kỹ khi ra ngoài trời, hạn chế di chuyển giữa các vùng có sự chênh lệch nhiệt độ quá lớn để tránh kích hoạt các phản ứng viêm và căng thẳng trong cơ thể.
Đối với bệnh nhân có tiền sử rối loạn sức khỏe tâm thần, gia đình cần giám sát việc uống thuốc của bệnh nhân đúng giờ, đúng liều lượng, duy trì lịch thăm khám định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa.
Bên cạnh các phác đồ y khoa, sự thấu hiểu, sẻ chia từ phía những người thân chính là "liều thuốc" xoa dịu quan trọng nhất giúp người bệnh vượt qua sự khắc nghiệt của mùa hè.
