Phòng ngừa biến chứng của viêm tụy mạn

Bệnh có thể gây tổn thương tuyến tụy khó hồi phục

Theo GS.TS Đào Văn Long, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Hệ thống Y tế Hoàng Long, khác với viêm tụy cấp thường khởi phát đột ngột, có thể gây tổn thương tụy nghiêm trọng và suy đa tạng trong trường hợp nặng, viêm tụy mạn là tình trạng viêm kéo dài, gây xơ hóa và phá hủy dần nhu mô tuyến tụy, khiến chức năng của tuyến tụy suy giảm theo thời gian và khó hồi phục.

Nếu không được kiểm soát bệnh tốt, viêm tụy mạn có thể khiến cho người bệnh bị suy dinh dưỡng, đái tháo đường, loãng xương, thậm chí là biến chứng ung thư tụy.

Lý giải về điều này, GS.TS Đào Văn Long cho biết, tuyến tụy giữ hai chức năng đặc biệt quan trọng đối với cơ thể. Thứ nhất là sản xuất các enzyme tiêu hóa giúp phân giải chất béo, tinh bột và protein trong thức ăn để cơ thể hấp thu. Thứ hai là sản xuất các hormone, trong đó có insulin và glucagon (một loại hormone do tế bào alpha ở tuyến tụy sản xuất), tham gia điều hòa đường huyết.

Khi tuyến tụy bị viêm mạn tính, cả hai chức năng này đều có nguy cơ suy giảm. Dù vẫn ăn uống được nhưng người bệnh khó hấp thu đầy đủ chất dinh dưỡng, dẫn đến sụt cân, suy kiệt. Đồng thời, tình trạng tổn thương các tế bào sản xuất insulin có thể khiến người bệnh mắc đái tháo đường.

Đáng chú ý, những tổn thương do viêm tụy mạn gây ra thường không thể đảo ngược hoàn toàn. Vì vậy, phát hiện sớm và kiểm soát bệnh có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế biến chứng, duy trì chất lượng sống cho người bệnh.

Điều trị viêm tụy mạn bằng cách kiểm soát triệu chứng của bệnh

Theo GS.TS Đào Văn Long, mục tiêu điều trị bệnh viêm tụy mạn là giảm triệu chứng, cải thiện khả năng tiêu hóa, duy trì dinh dưỡng và kiểm soát biến chứng. Một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu là người bệnh phải ngừng sử dụng rượu bia và thuốc lá.

“Rượu vừa gây ra viêm tụy cấp, nhưng cũng đồng thời là nguyên nhân chính gây ra viêm tụy mạn. Khi mà các bạn uống rượu vào thì rượu chuyển hóa, làm cho tụy tiết ra protein rất là đặc, nó giống như là mũi của chúng ta bị nghẹt đấy.

Những protein đặc này lắng đọng canxi. Sau nó thoái hóa dần, thậm chí có một số bệnh nhân, tụy bị đầy những viên sỏi. Rượu chiếm khoảng độ 60 đến 90% các trường hợp bị viêm tụy mạn.

Nguyên nhân thứ hai mà các bạn cũng ít khi nghe nói đến, đấy là do thuốc lá. Nguyên nhân thứ ba là chúng ta uống một số loại thuốc, trong đó bao gồm có cả một số kháng sinh cũng ảnh hưởng đến tụy.

Nguyên nhân thứ tư là một số bệnh tự miễn, thí dụ viêm tụy tự miễn, hoặc là đột biến về gen, hoặc là tắc ống tụy. Tất cả những cái đấy đều có thể dẫn đến tình trạng viêm tụy mạn. Nhưng tôi nhấn mạnh ở đây nguyên nhân do rượu là một trong nguyên nhân rất đặc biệt”- GS.TS Đào Văn Long nhấn mạnh.

Vì vậy, người đã mắc viêm tụy mạn cần loại bỏ rượu khỏi sinh hoạt hằng ngày. Việc tiếp tục uống rượu có thể khiến bệnh tiến triển nặng hơn, gia tăng các đợt đau và biến chứng.

Cùng với việc thay đổi lối sống, người bệnh cần xây dựng chế độ ăn phù hợp, bảo đảm đủ năng lượng, protein và các dưỡng chất thiết yếu. Việc chia nhỏ bữa ăn có thể giúp giảm gánh nặng tiêu hóa, nhất là ở những người có biểu hiện suy tụy ngoại tiết.

Đối với bệnh nhân thiếu enzyme tiêu hóa, bác sĩ có thể bổ sung enzyme tụy để hỗ trợ phân giải thức ăn, cải thiện hấp thu chất dinh dưỡng và hạn chế tình trạng đi ngoài phân mỡ.

Trong một số trường hợp xuất hiện sỏi tụy, hẹp hoặc tắc nghẽn ống tụy, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp nội soi để giải quyết tình trạng tắc nghẽn. Với những trường hợp phức tạp, phẫu thuật có thể được chỉ định nhằm giảm đau, xử lý biến chứng hoặc khi có nghi ngờ tổn thương ác tính.

Điều quan trọng là bệnh nhân cần theo dõi chỉ số cân nặng. Nếu sau điều trị, người bệnh tăng cân trở lại, tình trạng tiêu chảy, phân mỡ giảm và khả năng ăn uống được cải thiện, đó có thể là những dấu hiệu cho thấy việc kiểm soát bệnh đang đạt hiệu quả.

Vì viêm tụy mạn thường diễn biến âm thầm nên việc phát hiện sớm dấu hiệu của bệnh có ý nghĩa quan trọng. Người bệnh nếu thấy các biểu hiện như: sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, đau bụng tăng lên, vàng da hoặc xuất hiện những thay đổi bất thường thì nên đi khám sớm.

Người bệnh không nên chủ quan với những cơn đau bụng kéo dài, nhất là khi kèm theo rối loạn tiêu hóa, sụt cân hoặc có tiền sử sử dụng rượu bia nhiều năm.

Viêm tụy mạn là bệnh lý khó hồi phục nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát để giảm triệu chứng và hạn chế biến chứng. Việc chủ động loại bỏ các yếu tố nguy cơ, thăm khám kịp thời và tuân thủ điều trị là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh duy trì sức khỏe, cải thiện chất lượng cuộc sống.