Sửa đổi Luật Đấu thầu: Gỡ khó cho bệnh viện công thế nào?

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 23/10, thảo luận tại Tổ về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị tháo gỡ những vướng mắc trong mua sắm thuốc, vật tư, thiết bị y tế, bảo đảm đáp ứng kịp thời nhu cầu khám chữa bệnh.

Thủ tục kéo dài, người bệnh là người chịu ảnh hưởng

Một trong những vấn đề được các đại biểu đặt ra là tình trạng quy định đấu thầu liên tục được sửa đổi, trong khi bệnh viện phải mất thời gian thích ứng với luật mới, nghị định, thông tư hướng dẫn.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan – Đoàn Đại biểu Quốc Hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, chính việc thay đổi và bổ sung quy định liên tục có thể khiến các cơ sở y tế rơi vào tình trạng chờ đợi, thậm chí phải hủy thầu, tổ chức lại quy trình mua sắm. Khi bệnh viện không mua được thuốc, vật tư hoặc thiết bị đúng thời điểm, hệ quả cuối cùng lại rơi vào người bệnh.

Đây là điểm đặc thù của mua sắm y tế. Một gói thầu thông thường chậm có thể chỉ làm chậm hoạt động của đơn vị, nhưng một gói thầu thuốc, vật tư hoặc thiết bị chậm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc điều trị.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng cần nhìn nhận lại quan điểm “đấu thầu là con đường duy nhất”. Với một số trường hợp, cần nghiên cứu cơ chế khác hoặc cho phép thí điểm những phương thức mua sắm phù hợp hơn, đặc biệt với thuốc và trang thiết bị y tế.

Quyền tự chủ phải đi cùng cơ chế thanh toán BHYT

Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Thu Xanh - Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng lưu ý là quyền tự chủ mua sắm của bệnh viện không thể tách rời cơ chế thanh toán bảo hiểm y tế. Theo đại biểu, dự thảo cho phép một số đơn vị sự nghiệp công lập được tự quyết định lựa chọn nhà thầu khi không sử dụng ngân sách nhà nước, trong khi cơ chế thanh toán từ quỹ BHYT lại tiếp tục được giao hướng dẫn. Nếu hai nội dung này không được thiết kế đồng bộ, bệnh viện có thể được trao quyền mua sắm nhưng vẫn không biết chắc căn cứ nào để được thanh toán.

Đại biểu Phạm Thu Xanh cảnh báo: “Nếu như quyền mua sắm đã có hiệu lực nhưng mà trong phương pháp xác định mức thanh toán cũng như là dữ liệu tham chiếu và hồ sơ quyết toán chưa rõ thì các bệnh viện vẫn có thể phải trì hoãn việc mua sắm thuốc hoặc là chịu rủi ro bị từ chối thanh toán khi đã điều trị rồi và quyền tự chủ khi đó thì rất là khó thực hiện. Và chi phí phát sinh có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ của người bệnh”

Từ đó, đại biểu đề nghị quy định rõ việc cơ sở y tế thực hiện quyền tự chủ, không áp dụng hoặc chỉ áp dụng một phần Luật Đấu thầu không phải là căn cứ duy nhất để từ chối thanh toán BHYT; đồng thời cần có hướng dẫn về giá tham chiếu theo từng mặt hàng, nhóm chất lượng và điều kiện mua sắm có thể so sánh.

Đây là điểm rất đáng chú ý, bởi nếu chỉ tháo gỡ ở khâu đấu thầu mà chưa tháo gỡ ở khâu thanh toán, bệnh viện vẫn có thể rơi vào tình trạng “được quyền mua nhưng không dám mua”. Quyền tự chủ vì thế phải đi cùng một cơ chế thanh toán rõ ràng, dữ liệu đủ để tham chiếu và trách nhiệm giải trình cụ thể.

Một điểm nghẽn khác nằm ở cách đánh giá hiệu quả mua sắm. Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung - Đoàn Đại biểu Quốc Hội TP Hồ Chí Minh, với thiết bị y tế, nếu chỉ nhìn vào giá mua ban đầu thì chưa chắc đã tiết kiệm. Một thiết bị có giá thấp nhưng sử dụng hóa chất, vật tư độc quyền, chi phí bảo trì cao hoặc thường xuyên phải dừng máy có thể khiến tổng chi phí trong quá trình sử dụng lớn hơn nhiều.

“Tôi đề nghị là bổ sung nguyên tắc lựa chọn trên cơ sở kết hợp giá, chất lượng, mức độ đáp ứng nhu cầu, chi phí vòng đời và tính liên tục của nguồn cung. Tiêu chí phải gắn trực tiếp với đối tượng mua và được công bố trước” đại biểu Nguyễn Vũ Trung kiến nghị.

Cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết với máy xét nghiệm, thiết bị chẩn đoán hình ảnh, thiết bị phẫu thuật và những hệ thống mà việc mua máy kéo theo nhu cầu sử dụng vật tư, hóa chất trong nhiều năm. Nói cách khác, giá thấp nhất không đồng nghĩa với chi phí thấp nhất.

Mở cơ chế mua sắm nhưng không để bệnh viện bị “khóa” vào một nhà cung cấp

Dự thảo Luật Đấu thầu có thêm các phương thức như thuê thiết bị, sử dụng thiết bị kèm vật tư hoặc thanh toán theo số lượng dịch vụ. Đây có thể là giải pháp hữu ích với những bệnh viện không có đủ nguồn lực để đầu tư máy móc ngay từ đầu.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, nếu vật tư không thực sự bắt buộc phải dùng cùng một thiết bị mà vẫn bị gắn với thiết bị thì bệnh viện có thể bị phụ thuộc vào một nhà cung cấp trong thời gian dài.

Do đó, đại biểu kiến nghị: “Tôi đề nghị là ghi rõ chỉ áp dụng với hóa chất, vật tư mà nhà sản xuất xác nhận phải dùng cùng với thiết bị tương thích. Với các mặt hàng dùng độc lập thì phải cho phép đấu thầu riêng. Hợp đồng theo số lượng dịch vụ thì cần quy định giá trọn gói trên mỗi dịch vụ, số lượng tối thiểu, tối đa, kiểm định chất lượng, thời gian đáp ứng, bảo trì, quyền tiếp cận dữ liệu, xử lý lỗi, điều kiện chấm dứt, chuyển đổi để tránh khóa chặt nhà cung cấp”

Với các hợp đồng dài hạn, cũng cần có cơ chế rà soát giá, chất lượng và sản lượng; đồng thời quy định rõ trách nhiệm bảo trì, thời gian đáp ứng và điều kiện chuyển đổi nhà cung cấp. Mục tiêu là tháo gỡ khó khăn cho bệnh viện nhưng không tạo ra một kiểu ràng buộc mới sau khi cuộc thầu kết thúc.

Các đại biểu cũng lưu ý một vấn đề đặc biệt với thuốc và vaccine: nguồn cung phải liên tục. Trong những tình huống dịch bệnh hoặc nhu cầu cấp thiết, nếu vẫn áp dụng một quy trình mua sắm không đủ linh hoạt, có thể xảy ra nghịch lý: có nhu cầu, có nguồn lực nhưng bệnh viện lại không thể mua kịp thời.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn Đại biểu Quốc Hội TP Hồ Chí Minh cho rằng, cần chuẩn bị trước cơ chế cho những tình huống đặc biệt, thay vì chờ đến khi dịch bệnh xảy ra mới tìm cách tháo gỡ.

“ Cần có những cái thí điểm không cần đấu thầu và sau đó là chúng ta sẽ tổng kết lại xem như vậy thì có tiết kiệm được hơn hay không và nó có chống được tiêu cực hay không? Nếu như mà phải lựa chọn những đơn vị thí điểm thì theo tôi nên chọn trong cái đấu thầu về trang thiết bị y tế hoặc là đấu thầu thuốc, bởi vì nó cũng bất cập quá nhiều năm rồi và chúng ta có thể là đánh giá được ngay” đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đề xuất.

Sau cùng, mục tiêu của đấu thầu y tế không nên chỉ dừng ở việc chứng minh rằng bệnh viện đã làm đủ thủ tục. Điều quan trọng hơn là bệnh viện có mua được thuốc, vật tư, thiết bị cần thiết hay không; có mua đúng giá hay không và người bệnh có được bảo đảm việc điều trị hay không.