Radio
Podcast
Multimedia
Sàn chậu là hệ thống cơ, dây chằng và mạc nằm ở đáy khung chậu, có nhiệm vụ nâng đỡ bàng quang, tử cung, trực tràng và tham gia kiểm soát việc đi tiểu, đại tiện.
Chịu tải suốt thai kỳ, bị kéo giãn khi vượt cạn
Theo BS Tạ Việt Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Khám, Điều trị và Chăm sóc sức khỏe sinh sản, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội (cơ sở 2), áp lực lên sàn chậu không chỉ đến vào lúc sinh mà đã bắt đầu ngay từ khi người phụ nữ mang thai. Khi chưa có thai, tử cung chỉ dài khoảng 7–8 cm và nặng vài chục gam. Đến cuối thai kỳ, tử cung nặng khoảng 1 kg, chiều cao tử cung đo trên bụng khoảng 32 cm. Cộng thêm thai nhi, bánh rau và nước ối, sàn chậu phải nâng đỡ một khối lượng tăng dần qua từng tháng, nặng nhất ở giai đoạn cuối. Cùng với đó, các hormone thai kỳ như progesterone và relaxin làm dây chằng, mô liên kết vùng chậu mềm và giãn hơn để chuẩn bị cho cuộc sinh. Sự thay đổi này diễn ra ở mọi thai phụ, dù sau đó sinh thường hay sinh mổ.
Với sinh qua đường âm đạo, sàn chậu còn chịu thêm một áp lực lớn khi em bé đi qua đường sinh. Các nghiên cứu mô phỏng cho thấy một số bó cơ sàn chậu, nhất là cơ nâng hậu môn, có thể phải giãn dài gấp khoảng 3 lần so với lúc bình thường, vượt quá khả năng đàn hồi của mô. Đó là lý do có thể xảy ra rách tầng sinh môn, rách âm đạo, tổn thương cơ và mạc vùng chậu. Bác sĩ ví việc sinh nở như "một cú knock-out" đối với hệ thống sàn chậu.
Sinh mổ giúp tránh được tác động kéo giãn khi em bé đi qua đường sinh. Các nghiên cứu cũng ghi nhận nguy cơ són tiểu và sa tạng chậu ở nhóm sinh mổ thấp hơn, nhưng không phải bằng không, vì bản thân quá trình mang thai đã là một yếu tố nguy cơ. Bên cạnh đó, sinh mổ có những rủi ro riêng. "Em bé ra ngoài qua đường nào thì sẽ gây tổn thương cơ thể người mẹ ở vùng đó. Sinh mổ thì tổn thương trên thân tử cung, còn qua đường âm đạo thì tổn thương hệ thống sàn chậu", bác sĩ Tạ Việt Cường phân tích.
Những hệ lụy có thể kéo dài nhiều năm
Khi sàn chậu suy yếu, người phụ nữ có thể gặp nhiều vấn đề. Thường gặp nhất là són tiểu khi gắng sức, tức són tiểu khi ho, cười, hắt hơi, bê vật nặng. Ngoài ra còn có sa tạng chậu, khi bàng quang, tử cung hoặc trực tràng tụt xuống thấp, gây cảm giác nặng tức vùng kín, trường hợp nặng có thể thấy khối sa ra ngoài âm đạo. Một số người bị giãn rộng âm đạo, giảm cảm giác khi quan hệ. Rách tầng sinh môn mức độ nặng, lan tới cơ vòng hậu môn, có thể gây són phân.
Khoảng 6 tuần sau sinh là mốc để sản phụ đi khám lại, dù quá trình hồi phục của cơ và mô sàn chậu có thể kéo dài nhiều tháng sau đó. Trong giai đoạn đầu, sản phụ nên đi lại, vận động nhẹ nhàng nhưng tránh mang vác nặng, tránh các bài tập gắng sức hay tăng áp lực ổ bụng. Mức độ tổn thương sàn chậu cần được đánh giá qua thăm khám phụ khoa, chẳng hạn kiểm tra vị trí cổ tử cung, thành trước và thành sau âm đạo khi người bệnh rặn.
Tập đúng cách, bắt đầu từ trong thai kỳ
Kegel, bài tập do bác sĩ Arnold Kegel giới thiệu từ cuối thập niên 1940, gần như trở thành lựa chọn mặc định khi nói đến phục hồi sàn chậu. Tập cơ sàn chậu cũng là phương pháp điều trị đầu tay được khuyến cáo cho són tiểu. Tuy nhiên, theo bác sĩ Tạ Việt Cường, Phó Giám đốc Trung tâm Khám, Điều trị và Chăm sóc sức khỏe sinh sản, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội (cơ sở 2), nếu chỉ chú trọng động tác siết mà bỏ qua các yếu tố khác, việc tập luyện sẽ chưa đầy đủ.
Sàn chậu là hệ thống cơ, dây chằng, mạc đan xen nhau, trong đó chỉ phần cơ là có thể chủ động co. Cơ sàn chậu hoạt động phối hợp với cơ hoành và cơ bụng. Khi hít vào, sàn chậu hạ xuống và giãn ra. Khi thở ra, sàn chậu nâng lên và co lại. Vì vậy, tập sàn chậu hiệu quả cần kết hợp với nhịp thở, co rồi thả hoàn toàn.
Tập sai, chỉ co mà không thả, có thể gây phản tác dụng. Bác sĩ kể về một bệnh nhân sinh thường nhiều lần, nghe nói về Kegel nên tập rất chăm chỉ, rồi đến khám vì đau vùng chậu, tiểu rắt, tiểu khó chịu. Nguyên nhân là cơ sàn chậu bị co cứng do tập quá nhiều mà không được thả lỏng.
Bác sĩ Tạ Việt Cường cho rằng các bài tập sàn chậu nên được hướng dẫn cho phụ nữ ngay từ khi mang thai và duy trì sau sinh như một thói quen hằng ngày. Khi đã thành thục, chị em có thể tập bất cứ lúc nào rảnh rỗi, giúp sàn chậu duy trì trương lực tốt. Với những người vẫn són tiểu, có cảm giác nặng tức hay khối sa ở vùng kín, đau khi quan hệ sau lần khám 6 tuần, nên đến cơ sở sản phụ khoa hoặc phục hồi chức năng để được đánh giá và hướng dẫn tập luyện phù hợp, thay vì tự tập theo thông tin trên mạng.
Theo bác sĩ, khoảng 5 năm trở lại đây, sức khỏe sàn chậu ở Việt Nam đã được quan tâm nhiều hơn, nhưng chủ yếu vẫn tập trung vào xử lý hậu quả bằng phẫu thuật như treo tử cung hay cắt tử cung. Phòng ngừa và tập luyện phục hồi còn ít được chú ý. Đây là lĩnh vực cần sự phối hợp giữa sản khoa, phục hồi chức năng và khoa học vận động.
