Radio
Podcast
Multimedia
Chỉ từ 8 lá đơn trình báo ban đầu, với số tiền thiệt hại hơn 160 triệu đồng, Công an thành phố Quảng Ninh phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã triệt phá một đường dây lừa đảo chiếm đoạt và rửa tiền quy mô hơn 1.000 tỷ đồng.
Đây chỉ là một trong những vụ việc cho thấy mức độ phức tạp ngày càng gia tăng của tội phạm trên không gian mạng. Theo Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an thành phố Quảng Ninh, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã tiếp nhận, điều tra 38 vụ lừa đảo, với tổng số tiền bị chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng.
Đằng sau những con số ấy là những câu chuyện muôn hình vạn trạng, với những thủ thuật tinh vi. Có những nạn nhân bị lừa mất số tiền lớn khi chỉ bắt đầu từ một cuộc trò chuyện trên mạng xã hội.
Chị Nguyễn Thanh M. ở phường Bãi Cháy, TP Quảng Ninh, quen một người đàn ông qua mạng xã hội. Những cuộc trò chuyện kéo dài hàng tháng, những lời hỏi han, chia sẻ về cuộc sống khiến chị dần tin tưởng. Khi mối quan hệ đủ thân thiết, người này rủ chị đầu tư. Tin vào những gì đã được vun đắp qua thời gian, chị chuyển nhiều lần, gần như toàn bộ số tiền dành dụm trong 3 năm. Rồi người đàn ông ấy biến mất.
“Tôi thì cũng chỉ trò chuyện nhắn tin các thứ qua Facebook và qua mạng xã hội thôi, thấy anh ta chia sẻ nhiều về cuộc sống bằng những hình ảnh ở trên đấy rất là nhiều. Nhưng mà giờ thì cái tài khoản Facebook đấy không thể liên lạc được, mà gọi số điện thoại thì cũng không đươc, tôi không biết tìm được anh ta ở đâu và cũng không có bằng chứng gì để mà trình báo công an cả”, chị M. kể.
Một trường hợp khác là chị Đỗ Hải H. ở phường Hạ Long. Sau khi bị lừa mất tiền, trong lúc lo lắng tìm cách lấy lại số tiền đã mất, chị tiếp tục nhìn thấy những bài viết trên Facebook quảng cáo dịch vụ “lấy lại tiền”. Sau đó, một tài khoản tự xưng là luật sư, cố vấn pháp lý liên hệ với chị, sử dụng những ngôn ngữ chuyên ngành khiến chị tin tưởng. Đối tượng yêu cầu chị ứng trước 20% số tiền đã mất để được hỗ trợ. Với tâm lý “thà mất 20% còn hơn mất hết”, chị chuyển tiền. Và một lần nữa, tài khoản kia chặn toàn bộ liên lạc.
Những trường hợp như chị M., chị H. cho thấy một điều đáng lo: nạn nhân không chỉ bị đánh vào lòng tin mà còn có thể bị tiếp tục khai thác ngay sau khi đã trở thành nạn nhân.
Theo Công an Quảng Ninh, thủ đoạn làm quen, tạo quan hệ tình cảm rồi mời gọi đầu tư không mới. Nhưng việc các đối tượng kiên trì tạo dựng lòng tin trong thời gian dài khiến nạn nhân khó nhận ra mình đang bị dẫn dắt. Thượng tá Nguyễn Đức Hải, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Quảng Ninh, khuyến cáo người dân không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP cho bất kỳ ai; không chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ khi chưa được kiểm chứng.
Tội phạm không còn hoạt động đơn lẻ
Không chỉ xuất hiện ở khu vực đô thị, những cuộc gọi, tin nhắn giả danh công an, ngân hàng, đơn vị cung cấp điện nước cũng đã len lỏi về các vùng nông thôn. Ông Nguyễn Văn B. ở xã Lương Minh cho biết nhiều người dân trong thôn thường xuyên nhận được các cuộc gọi, tin nhắn giả danh cán bộ công an, ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp điện nước. Không biết thật giả thế nào, nhiều người cảm thấy hoang mang, bất an. Vì vậy, người dân mong muốn cơ quan công an phối hợp với cán bộ thôn thường xuyên tổ chức tuyên truyền để bà con có thêm kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng.
Tại xã Lương Minh, Công an xã cũng ghi nhận những phản ánh của người dân và khuyến cáo, khi nhận được tin nhắn hoặc cuộc gọi tự xưng là cơ quan, tổ chức, người dân cần kiểm tra, kiểm chứng và thông báo cho lực lượng công an để phối hợp xác minh.
Từ những vụ việc cụ thể tại Quảng Ninh, có thể thấy phía sau một cuộc gọi, một tài khoản mạng xã hội hay một đường link tưởng như vô hại có thể là cả một đường dây được tổ chức bài bản.
AI khiến việc nhận diện kẻ lừa đảo khó hơn
Nhận diện tội phạm mạng ngày nay không còn đơn giản như việc nhận ra một cuộc gọi có giọng nói đáng ngờ hay một tin nhắn có lỗi chính tả. Theo ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và hạ tầng số, phương thức hoạt động của tội phạm cũng thay đổi.
Nếu trước đây tội phạm mạng chủ yếu xâm nhập, phá hoại hạ tầng, thâm nhập trái phép hệ thống hay can thiệp vào phần mềm, thì sau đó hành vi chuyển dần sang tác động vào dữ liệu. Khi AI và các công cụ chế tạo nội dung số ngày càng phát triển, thông tin giả có thể được tạo ra đa dạng, tinh vi và phức tạp hơn. Đáng chú ý, theo ông Vũ Hoàng Liên, tội phạm cũng thay đổi từ hoạt động đơn lẻ sang những chiến dịch có tổ chức, ngày càng cá nhân hóa và xã hội hóa. Điều đáng lo hơn là không chỉ công nghệ được sử dụng để che giấu danh tính, mà còn để tác động trực tiếp đến hành vi của con người.
Theo chuyên gia Vũ Hoàng Liên, để nhận diện một vụ lừa đảo, cần nhìn ở ba lớp: nhận diện đối tượng, nhận diện nội dung thông tin và quan trọng nhất là nhận diện ý đồ. Trong đó, nhận diện ý đồ không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn liên quan đến tâm lý, xã hội, đời sống và cả môi trường pháp lý.
Một trong những thách thức mới là công nghệ giả mạo hình ảnh, khuôn mặt và giọng nói. Một cuộc gọi có hình ảnh giống người thân, một giọng nói quen thuộc và lời đề nghị chuyển tiền gấp có thể khiến người nhận cuộc gọi phản ứng theo cảm xúc trước khi kịp kiểm chứng.
Ông Vũ Hoàng Liên cho rằng trong những tình huống như vậy, người dân cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu bất thường: bị đặt vào tình huống khẩn cấp, bị thúc ép phải hành động ngay, thông tin đưa ra thiếu cơ sở lý giải hoặc xuất hiện những lợi ích kỳ vọng khác thường. Quan trọng hơn, cần thay đổi thói quen xác thực thông tin.
“Nếu nhận được thông tin qua mạng xã hội, có thể chuyển sang gọi điện thoại trực tiếp. Nếu một người tự xưng là cán bộ, luật sư, nhân viên ngân hàng hay người thân đề nghị thực hiện giao dịch, cần chủ động xác minh qua một kênh khác, với một đối tượng khác và đối chứng lại nội dung thông tin”.
Cũng theo ông Vũ Hoàng Liên, tội phạm trên không gian mạng có một lợi thế rất lớn: tốc độ, phạm vi tác động rộng và khả năng biến hóa liên tục. Thiệt hại không chỉ dừng ở tiền bạc mà còn có thể làm tổn thương tinh thần và nghiêm trọng hơn là làm suy giảm niềm tin trong xã hội.
“Điều quan trọng là phải hình thành thói quen kiểm chứng. Không vội tin khi bị thúc ép. Không chuyển tiền khi chưa xác minh. Không chia sẻ dữ liệu cá nhân chỉ vì một lời đề nghị tưởng như hợp lý. Và khi có dấu hiệu bất thường, cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhà cung cấp dịch vụ, cơ quan chức năng, người thân hoặc những đơn vị có chuyên môn”.
Dữ liệu cá nhân - những mảnh ghép trong kịch bản lừa đảo
Nhiều người vẫn có tâm lý cho rằng họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ hay những hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội chỉ là những thông tin rời rạc, không có nhiều giá trị. Tuy nhiên, những dữ liệu tưởng như riêng lẻ ấy có thể được ghép lại để tạo thành một kịch bản lừa đảo thuyết phục.
Để tự bảo vệ mình, người dùng không nên công khai quá nhiều thông tin riêng tư trên mạng xã hội; không chia sẻ mã OTP, mật khẩu, mã xác thực hay thông tin tài khoản. Việc sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực hai lớp, cẩn trọng khi cài đặt ứng dụng và cấp quyền truy cập cũng rất cần thiết. Đặc biệt, không nên tùy tiện đăng căn cước công dân, vé máy bay, giấy tờ hay những thông tin có thể bị lợi dụng lên mạng xã hội.
Quảng Ninh tăng cường phòng ngừa từ cơ sở
Từ những vụ việc thực tế, Công an Quảng Ninh đang triển khai các biện pháp phòng ngừa và tuyên truyền đến từng thôn, bản, khu phố nhằm giúp người dân nhận diện và tránh các “bẫy” lừa đảo trên không gian mạng. Nếu nghi ngờ mình đang bị lừa đảo, người dân được khuyến cáo ngừng liên lạc với đối tượng nghi vấn, không tiếp tục cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc thực hiện giao dịch theo yêu cầu.
Nếu đã chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, cần liên hệ ngay với ngân hàng qua đường dây nóng hoặc đến phòng giao dịch gần nhất để đề nghị hỗ trợ xử lý giao dịch. Đồng thời, cần nhanh chóng thay đổi mật khẩu các tài khoản liên quan, kích hoạt xác thực đa yếu tố và kiểm tra thiết bị, tài khoản để phát hiện dấu hiệu truy cập trái phép. Các chứng cứ như số điện thoại, tin nhắn, email, đường dẫn, hình ảnh, video liên quan cũng cần được lưu giữ và trình báo cơ quan công an nơi gần nhất.
Với Quảng Ninh, cùng với việc đấu tranh, triệt phá các đường dây lừa đảo, việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân từ khu dân cư, thôn bản cũng đang trở thành một phần quan trọng trong phòng ngừa tội phạm.
Trong không gian số, công nghệ càng phát triển, con người càng cần tỉnh táo. Công nghệ có thể giúp cuộc sống thuận tiện hơn, nhưng cũng đòi hỏi mỗi người phải chủ động nâng cao hiểu biết và khả năng tự bảo vệ mình. Đừng vội tin chỉ vì hình ảnh quen thuộc. Đừng chuyển tiền chỉ vì một lời thúc giục. Và đừng chia sẻ thông tin cá nhân khi chưa xác minh rõ người đang yêu cầu là ai.
Trong không gian số, cẩn trọng không có nghĩa là sợ hãi công nghệ, mà là biết sử dụng công nghệ một cách tỉnh táo, có trách nhiệm và an toàn.
