Mời các bạn nghe trao đổi của phóng viên VOV2 với Trung tá Trần Duy Hiển, PGĐ Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư tại đây:

Vì sao cần xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử?

Những năm gần đây, hoạt động định danh và xác thực điện tử từng bước được triển khai, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn các quy định hiện nay được điều chỉnh tại Nghị định của Chính phủ mà chưa có Luật chuyên ngành. Trong bối cảnh Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số phát triển mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện hành lang pháp lý bằng một đạo luật có hiệu lực pháp lý cao hơn, bảo đảm tính thống nhất, ổn định và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

Định danh điện tử là việc xác lập danh tính của một cá nhân, tổ chức hoặc một đối tượng trên môi trường số. Xác thực điện tử là quá trình kiểm tra, xác nhận danh tính hoặc thông tin đó khi thực hiện một hoạt động hay giao dịch. Có thể hiểu đơn giản, khi người dân nộp hồ sơ trực tuyến, cơ quan giải quyết phải xác định được người nộp có đúng là chủ sở hữu của danh tính điện tử hay không.

Hình minh họa do AI tạo

Thực tiễn cho thấy, việc triển khai định danh điện tử và ứng dụng VNeID đã tạo nền tảng quan trọng cho nhiều dịch vụ số. Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng ngày càng mở rộng, từ giải quyết thủ tục hành chính, giao dịch thương mại, cung cấp dịch vụ đến nhiều hoạt động khác trên môi trường số. Trong khi đó, các thủ đoạn giả mạo danh tính ngày càng tinh vi, đòi hỏi phải có cơ sở pháp lý đầy đủ để quản lý và kiểm soát hiệu quả hơn.

Việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm luật hóa các quy định đang được thực hiện ở cấp nghị định, khắc phục tình trạng quy định còn phân tán, đồng thời làm rõ quyền, nghĩa vụ của người sử dụng cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức tham gia hệ thống định danh và xác thực điện tử. Bên cạnh đó, dự án Luật hướng tới mở rộng phạm vi định danh, tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân, giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số. Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân và doanh nghiệp tham gia môi trường số thuận tiện hơn, an toàn hơn và có cơ sở tin cậy hơn trong mọi giao dịch.

Định danh "vạn vật" - Mở rộng phạm vi quản lý trên môi trường số

Theo Trung tá Trần Duy Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư, Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an), một điểm mới nổi bật của dự thảo Luật là mở rộng phạm vi định danh từ cá nhân sang "định danh vạn vật", bao gồm nhiều đối tượng trong đời sống và trên môi trường số.

Theo dự thảo, có 5 nhóm đối tượng được định danh điện tử, gồm: cơ quan, tổ chức và cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; cùng với địa điểm và không gian.

Việc mở rộng phạm vi định danh sẽ tạo cơ sở để nhận biết, kiểm tra và xác thực nhiều loại đối tượng trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh cũng như các giao dịch trên môi trường số. Chẳng hạn, định danh sản phẩm, hàng hóa giúp hỗ trợ truy xuất nguồn gốc; định danh dữ liệu và giao dịch giúp kiểm tra, đối chiếu, truy vết khi cần thiết.

Đối với người dân, việc định danh mở rộng sẽ giúp có thêm nguồn thông tin đáng tin cậy khi sử dụng dịch vụ hoặc tham gia các giao dịch. Đối với doanh nghiệp, đây là công cụ hỗ trợ quản lý sản phẩm, nâng cao tính minh bạch, kết nối đối tác và phát triển hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Tuy nhiên, hiệu quả của việc định danh vẫn phải dựa trên dữ liệu chính xác và cơ chế xác thực phù hợp.

Riêng đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng và cơ yếu, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định cụ thể việc định danh và xác thực điện tử nhằm bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư là yêu cầu xuyên suốt

Một trong những điều kiện mà các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng là khả năng che giấu hoặc giả mạo danh tính. Vì vậy, xác lập và kiểm tra danh tính đáng tin cậy sẽ góp phần hạn chế nguy cơ này.

Dự thảo nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Đây là nội dung hướng tới ứng phó với những thủ đoạn ngày càng tinh vi, trong đó có việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo để giả hình ảnh, giọng nói. Bên cạnh đó, bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực. Kết hợp với cơ chế lưu vết và truy vết, việc này tạo thêm căn cứ phục vụ phát hiện, xác minh hành vi vi phạm và làm rõ trách nhiệm của chủ thể liên quan.

Dự thảo Luật đặt ra nguyên tắc chỉ thu thập dữ liệu tối thiểu cần thiết và không thu thập lại những dữ liệu đã có. Quy định này không chỉ góp phần hạn chế việc yêu cầu người dân cung cấp quá nhiều thông tin mà còn giảm tình trạng thu thập trùng lặp trong quá trình sử dụng các dịch vụ số.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định việc ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử. Khi phát sinh sai sót hoặc có dấu hiệu vi phạm, các thông tin được ghi nhận sẽ là căn cứ để kiểm tra, xác minh và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.

Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ, dự thảo đặt ra những yêu cầu chặt chẽ về hạ tầng kỹ thuật, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ, bảo vệ dữ liệu người dùng và bảo đảm an ninh mạng. Đây là những điều kiện cần thiết để nâng cao độ tin cậy của hệ thống, đồng thời bảo đảm việc khai thác và sử dụng thông tin cá nhân được kiểm soát theo đúng quy định.

"Tinh thần xuyên suốt của dự án Luật là người dân được thụ hưởng sự thuận tiện của các dịch vụ số, đồng thời danh tính điện tử và dữ liệu cá nhân phải được bảo vệ an toàn. Trong quá trình hoàn thiện và triển khai Luật, các yêu cầu này sẽ tiếp tục được cụ thể hóa bằng quy trình rõ ràng, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát và xác định trách nhiệm của từng chủ thể tham gia" - Trung tá Trần Duy Hiển khẳng định./.