Để làm rõ vấn đề này, phóng viên VOV2 đã có cuộc trao đổi với PGS.TS.BS.Trương Tuyết Mai - Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

-Thưa bà, bà có thể phân tích sự khác biệt cơ bản giữa tháp dinh dưỡng của Mỹ và Việt Nam và người Việt có nên áp dụng?

Thứ nhất là chúng tôi khuyến cáo rất mạnh mẽ đối với người dân Việt Nam là cứ 10 năm một lần Viện Dinh Dưỡng đưa ra lời khuyên dinh dưỡng hợp lý, kèm theo đó là hình ảnh trực quan để hướng dẫn người dân thực hiện, đó chính là tháp dinh dưỡng của Việt Nam.

Với tháp dinh dưỡng của Mỹ, hay nói đúng hơn là hướng dẫn dinh dưỡng cho người Mỹ, chúng ta cần phải hiểu những thay đổi của họ xuất phát từ thực trạng sức khỏe và mô hình bệnh tật của người dân Mỹ.

Hiện nay, tỷ lệ thừa cân béo phì tại Mỹ đã ở mức báo động. Các nghiên cứu cho thấy một nguyên nhân quan trọng là chế độ ăn uống: Khoảng 70% khẩu phần ăn của người Mỹ là thực phẩm chế biến sẵn, chứa nhiều đường, muối và các thành phần tinh chế. Việc tiêu thụ quá nhiều ngũ cốc tinh chế làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và kháng insulin, từ đó dẫn đến béo phì, đái tháo đường và các bệnh mạn tính không lây. Chính vì vậy, Mỹ điều chỉnh hướng dẫn dinh dưỡng theo hướng quay trở lại thực phẩm tự nhiên, ít chế biến, tăng protein, cho phép sử dụng bơ và sữa nguyên kem. Tuy nhiên, điều rất quan trọng là họ vẫn kiểm soát chặt chẽ tổng lượng chất béo, với khuyến nghị chất béo bão hòa không vượt quá 10% tổng năng lượng khẩu phần. Do đó, nếu chỉ nhìn bề ngoài mà không hiểu bản chất khoa học của hướng dẫn này thì rất dễ áp dụng sai.

Chúng tôi khẳng định lại một lần nữa, người Việt Nam có thể trạng, khả năng chuyển hóa, tình trạng dinh dưỡng bệnh tật, điều kiện kinh tế xã hội khác hoàn toàn so với người Mỹ nên chúng tôi đề nghị người dân thực hiện theo khuyến cáo lời khuyên dinh dưỡng hợp lý của Việt Nam, còn nếu chúng ta áp dụng của Mỹ nhưng hiểu không đúng thì sẽ trở thành sai.

-Bà có thể cho biết rõ hơn, tháp dinh dưỡng của Việt Nam hiện nay được xây dựng trên những cơ sở nào và có vai trò ra sao trong việc hướng dẫn người dân ăn uống hợp lý?

Tháp dinh dưỡng được xây dựng dựa trên nhu cầu khuyến nghị dinh dưỡng cho người Việt và nhu cầu này rất khác nhau giữa các quốc gia.Thứ hai nữa là dựa trên các tình trạng dinh dưỡng và mô hình bệnh tật của người Việt. Thứ ba là dựa trên điều kiện kinh tế xã hội và đặc điểm văn hóa của người Việt. Với ba yếu tố căn bản này chúng tôi hình thành nên tháp dinh dưỡng cho người Việt Nam, đảm bảo để người dân ăn làm sao cân đối, đa dạng các loại thực phẩm và cung cấp đủ các chất dinh dưỡng.

Trong tháp dinh dưỡng, các nhóm thực phẩm được mô tả rất trực quan: nhóm nào cần ăn nhiều, nhóm nào ăn vừa phải và nhóm nào cần hạn chế. Bên cạnh đó, chúng tôi còn đưa ra đơn vị khẩu phần và lượng khuyến nghị trung bình mỗi ngày cho từng nhóm thực phẩm. Ví dụ, với nhóm rau xanh, khuyến nghị hiện nay là ít nhất 3–4 khẩu phần mỗi ngày, tùy theo độ tuổi. Điều này làm cho người dân rất dễ thực hiện, đảm bảo ăn đủ khẩu phần và ăn đa dạng.

-Tuy đã có tháp dinh dưỡng phù hợp nhưng bà đánh giá thế nào về việc thực hành tháp dinh dưỡng của người dân hiện nay?

Khi thực hiện công tác điều tra thì chúng tôi thấy rằng, khoảng tầm 70-80% người dân hiểu rằng phải ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, nhưng giữa lý thuyết và thực hành vẫn còn là khoảng trống.

Nguyên nhân của tình trạng này, trước hết có thể xuất phát từ thói quen sinh hoạt và điều kiện thực hành. Nhiều người quá bận rộn, không có đủ thời gian để chăm sóc bữa ăn. Bên cạnh đó, một số gia đình, điều kiện kinh tế còn khó khăn cũng ảnh hưởng đến khả năng thực hiện chế độ ăn cân đối. Riêng tại khu vực nông thôn, đôi khi người dân chưa phát huy tốt mô hình vườn – ao – chuồng để tận dụng nguồn thực phẩm sẵn có tại gia đình.

Một nguyên nhân khác là việc thiếu tiếp cận các thông tin dinh dưỡng chính xác, khiến người dân dù có mong muốn thực hành đúng nhưng lại không biết cách thực hiện như thế nào cho phù hợp.

Ngoài ra, còn có tình trạng hiểu biết chưa đầy đủ hoặc tiếp nhận các thông tin sai lệch về dinh dưỡng, dẫn đến thực hành chưa đúng. Đây chính là một trong những khó khăn lớn trong công tác truyền thông và giáo dục dinh dưỡng hiện nay.

-Nếu người dân thực hành tốt tháp dinh dưỡng sẽ mang lại những lợi ích gì cho sức khỏe cá nhân và cộng đồng trong thời gian tới, thưa bà?

Chúng tôi khẳng định rằng, chỉ cần người dân thực hiện đúng các khuyến nghị trong tháp dinh dưỡng, thì hiệu quả đối với sức khỏe là rất rõ ràng. Bởi trong tháp dinh dưỡng, ngoài chế độ ăn cân đối, chúng tôi còn nhấn mạnh hoạt động thể lực hằng ngày và uống đủ nước – đây là ba yếu tố then chốt.

Nếu người dân thực hiện tốt đồng bộ các nội dung này, khoảng 70–80% nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây có thể được phòng ngừa, đồng thời giúp nâng cao thể lực và chất lượng cuộc sống.

Điều quan trọng là việc thực hành này cần được duy trì xuyên suốt vòng đời, từ khi còn trong bụng mẹ cho đến tuổi già, để tạo nền tảng sức khỏe bền vững cho mỗi cá nhân và cho cả cộng đồng.

-Xin trân trọng cảm ơn bà!