Radio
Podcast
Multimedia
Cách đây 81 năm, ngày 7/9/1945, Đài Tiếng nói Việt Nam chính thức ra đời, phát sóng chương trình đầu tiên. Kể từ đó luôn đồng hành cùng lịch sử dân tộc.
Trong hành trình phát triển của Đài Tiếng nói Việt Nam, có những địa danh không chỉ được nhắc đến như một phần của lịch sử ngành phát thanh, mà còn lưu giữ ký ức về những năm tháng đặc biệt của đất nước. Hang Trầm ở phường Chương Mỹ, thành phố Hà Nội và hang Ngườm Chiêng ở xã Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng là những địa danh như thế.
Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp, Hà Nội là một trong những mục tiêu bị đánh phá ác liệt. Để bảo đảm hoạt động phát sóng không bị gián đoạn, Đài Tiếng nói Việt Nam phải nhiều lần sơ tán thiết bị và đội ngũ cán bộ, phóng viên, kỹ thuật viên đến những địa điểm an toàn hơn. Hang Trầm nằm trong quần thể di tích chùa Trầm, nay thuộc phường Chương Mỹ, TP Hà Nội, là một trong những địa điểm quan trọng của Đài TNVN trong những năm tháng chiến tranh. Theo ông Đặng Đình Điền – Ban quản lý Di tích chùa Trầm thì hang Trầm chính là nơi đầu tiên Đài TNVN rời Hà Nội sơ tán. "Đêm 19/12/1946 Đài TNVN sơ tán từ Đại La, Hà Nội về đây, lắp máy xong là 12h42 phút tức là sang ngày 20/12/1946".
Sở dĩ Đài TNVN chọn chùa Trầm làm nơi sơ tán bởi nơi đây có vị trí chiến lược quan trọng. Vào cuối năm 1946, khi âm mưu trở lại xâm lược nước ta của thực dân Pháp ngày càng lộ rõ, nhận thấy khả năng về một cuộc chiến tranh với Pháp là không tránh khỏi trong khi chúng ta chưa đủ lực để ở lại Thủ đô, một bộ phận của Đài TNVN đã di chuyển máy móc về lắp đặt trong hang Trầm với quyết tâm không để “Tiếng nói Việt Nam” bị ngưng nghỉ khi ta tiến hành nổ súng.
Nhà báo Trần Đức Nuôi, nguyên Trưởng Ban Thư ký biên tập, Đài TNVN kể lại, dù chỉ sơ tán về Hang Trầm trong một thời gian ngắn từ ngày 20/12/1946 đến 4/3/1947 nhưng tại đây đã diễn ra rất nhiều sự kiện trọng đại của Đài TNVN.
"Sự kiện thứ nhất là 6h sáng ngày 20/12/1946, bà Ngân (Phát thanh viên của Đài) cùng các cộng sự đọc lời kêu gọi kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sự kiện thứ hai là đêm giao thừa Tết Đinh Hợi, sau khi họp cuộc họp của Chính phủ ở Quốc Oai thì Bác Hồ có đến thăm Đài TNVN và đọc thơ chúc Tết nhân dịp năm mới Đinh Hợi 1947, đây là bài thơ chúc Tết đầu tiên Bác đọc trên sóng Đài TNVN. Và sự kiện thứ 3 là ở đây khi mặt trận đã diễn ra cuộc chiến đấu của quân và dân ta để bảo vệ các cơ quan đầu não của Chính phủ, trong đó có Đài TNVN".
Nếu Hang Trầm gợi nhớ đến những năm tháng Đài Tiếng nói Việt Nam phải sơ tán để đảm bảo hoạt động trong chiến tranh thì hang Ngườm Chiêng nay thuộc xã Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng lại gắn với một không gian lịch sử khác. Năm 1966, trước việc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, khu vực hang Ngườm Chiêng, cách biên giới Việt - Trung chừng mười cây số đã được Đài TNVN chọn làm nơi đặt Đài phát sóng dự phòng. Từ những năm 1966 đến 1968, hàng chục nghìn lượt cán bộ, nhân dân Cao Bằng đã cùng nhau phá đá, mở núi, xây dựng nhà cửa, lắp đặt thiết bị với tên gọi Công trường K50. Trong đó, riêng hệ thống máy thu, phát đã được đặt trong hang Ngườm Chiêng, một hang đá lớn xuyên qua núi Cò Mạ. Năm 1968, viêc xây dựng Đài A3 cơ bản hoàn thành, sẵn sàng nhận nhiệm vụ.
Trong suốt 12 năm tồn tại (1966-1978), dưới sự đùm bọc, chở che của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng, Đài A3 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Ngoài phát sóng liên tục thay thế cho đến khi Đài phát sóng Mễ Trì khôi phục, Đài A3 tiếp tục nhận nhiệm vụ phát sóng đi các nước Châu Âu cho đến ngày rút hoàn toàn về Thủ đô Hà Nội. Ngày 29/6/2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có quyết định công nhận Di tích Đài TNVN tại hang Ngườm Chiêng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đây là sự ghi nhận những đóng góp của Đài A3 với lịch sử đất nước và cũng là niềm vui, tự hào của nhân dân địa phương.
Trong lịch sử phát triển của Đài Tiếng nói Việt Nam, hang Trầm, hang Ngườm Chiêng đã trở thành những “địa chỉ đỏ” – nơi lưu giữ ký ức về một thời mà Tiếng nói Quốc gia phải vượt qua bom đạn, núi rừng và muôn trùng gian khó để đến với đồng bào và bạn bè quốc tế. Thế nhưng giá trị lớn nhất của những địa danh ấy chính lời nhắc nhở: đằng sau mỗi tiếng nói trên sóng phát thanh là một hành trình của con người, của lịch sử và trách nhiệm với đất nước.
